เปิดบริษัทใหม่แล้วสงสัยว่า “ผู้ทำบัญชี” ที่กฎหมายบังคับให้มีนั้นต่างจาก “นักบัญชี” ทั่วไปยังไง? บทความนี้สรุปครบ ตั้งแต่หน้าที่ คุณสมบัติอัปเดต 2569 ไปจนถึงวิธีเลือกให้เหมาะกับธุรกิจ SME ของคุณ
ผู้ทำบัญชี คือใคร?
ผู้ทำบัญชี คือ บุคคลที่กฎหมายกำหนดให้รับผิดชอบจัดทำบัญชีของกิจการ ตั้งแต่บันทึกรายการค้า ปิดงบ ไปจนถึงยื่นงบการเงิน ตามพระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543 (กฎหมายบัญชี) กิจการที่เป็นนิติบุคคลทุกแห่งต้องมีอย่างน้อย 1 คน แม้เป็นบริษัทเล็กที่เพิ่งเปิดและยังไม่มีรายได้ก็ต้องมีตั้งแต่วันแรก (ข้อมูลจากกรมพัฒนาธุรกิจการค้า)
ถ้าเปรียบง่ายๆ ผู้ทำบัญชีคือคนที่ “ลงมือทำ” บัญชีจริง ไม่ใช่แค่ให้คำปรึกษา และต้องมีคุณสมบัติครบตามกฎหมายจึงจะรับผิดชอบบัญชีของกิจการได้
ผู้ทำบัญชี vs นักบัญชี vs พนักงานบัญชี ต่างกันยังไง?
คำว่า “นักบัญชี” “พนักงานบัญชี” และ “ผู้ทำบัญชี” มักถูกใช้สลับกัน แต่ตามกฎหมายมีความหมายต่างกัน
| เกณฑ์ | ผู้ทำบัญชี | นักบัญชี | พนักงานบัญชี |
|---|---|---|---|
| นิยาม | บุคคลที่กฎหมายกำหนดให้รับผิดชอบจัดทำบัญชีของกิจการ | คำเรียกทั่วไปของคนทำงานสายบัญชี | ตำแหน่งงานในองค์กร |
| ต้องขึ้นทะเบียน | ใช่ ผ่านระบบ e-Accountant ของ DBD | ไม่จำเป็น | ไม่จำเป็น |
| ความรับผิดชอบตามกฎหมาย | รับผิดชอบต่อความถูกต้องของงบการเงิน | ขึ้นกับ job description | ขึ้นกับ job description |
| คุณสมบัติขั้นต่ำ | ปริญญาตรีบัญชี หรือเทียบเท่า | ไม่มีเกณฑ์กลาง | ไม่มีเกณฑ์กลาง |
นักบัญชีและพนักงานบัญชีเป็นคำเรียกอาชีพ แต่ “ผู้ทำบัญชี” เป็นสถานะทางกฎหมายที่ต้องมีคุณสมบัติครบและแจ้งต่อ DBD
หน้าที่ของผู้ทำบัญชี ที่ผู้ประกอบการต้องรู้
มีหน้าที่หลัก 3 ด้านที่ต้องทำให้ครบถ้วนตามกฎหมาย
1. จัดทำบัญชีตามมาตรฐานการรายงานทางการเงิน
ทุกนิติบุคคลต้องจัดทำบัญชีตามมาตรฐาน NPAEs (มาตรฐานบัญชีสำหรับ SME ที่ไม่ได้อยู่ในตลาดหุ้น) บันทึกรายการค้าทุกรายการให้ถูกต้อง เช่น รายรับจากการขายและค่าใช้จ่าย
ตัวอย่าง บริษัท ก จำกัด (ชื่อสมมุติ) ขายสินค้าออนไลน์ 10,000 บาท ยังไม่ได้รับเงิน บันทึกรายการดังนี้
ขั้นที่ 1 — ตั้งหนี้ (วันที่ส่งสินค้า)
| รายการ | Dr (เดบิต) | Cr (เครดิต) |
|---|---|---|
| ลูกหนี้การค้า | 10,000 บาท | — |
| รายได้จากการขาย | — | 10,000 บาท |
ขั้นที่ 2 — รับชำระเงิน (ลูกค้าโอนเงินเข้าบัญชี)
| รายการ | Dr (เดบิต) | Cr (เครดิต) |
|---|---|---|
| เงินฝากธนาคาร | 10,000 บาท | — |
| ลูกหนี้การค้า | — | 10,000 บาท |
การบันทึกแบบนี้ทำให้เห็นชัดว่ากิจการมีรายได้เท่าไร และลูกค้ายังค้างจ่ายเท่าไร
2. จัดทำและยื่นงบการเงินและภาษี
ต้องจัดทำงบการเงินประจำปีและยื่นต่อ DBD ภายใน 5 เดือนหลังรอบบัญชีสิ้นสุด ตัวอย่างเช่น บริษัทที่ปิดงบวันที่ 31 ธ.ค. ต้องยื่นงบให้เสร็จภายในวันที่ 31 พ.ค. ของปีถัดไป
นอกจากนี้ยังต้องจัดเตรียมข้อมูลยื่นภาษีเงินได้นิติบุคคล (แบบ ภ.ง.ด.50 คือแบบยื่นภาษีนิติบุคคลประจำปี ยื่นภายใน 150 วันหลังสิ้นรอบบัญชี) และ VAT รายเดือน (แบบ ภ.พ.30 ยื่นภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไป)
3. เก็บรักษาเอกสารบัญชีตามกฎหมาย
กิจการต้องเก็บบัญชีและเอกสารประกอบไม่น้อยกว่า 5 ปีนับจากวันปิดบัญชี (ข้อมูลจากพระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543) ถ้าเก็บไม่ครบแล้วสรรพากรเข้าตรวจ อาจถูกประเมินภาษีเพิ่มเพราะไม่มีหลักฐานหักค่าใช้จ่าย
วิธีจัดการคือแยกแฟ้มตามประเภท ทั้งใบเสร็จ ใบแจ้งหนี้ สัญญาต่างๆ และสำรองไฟล์ดิจิทัลไว้อย่างน้อย 2 แหล่ง
สำหรับเอกสารกระดาษ ลงทุนกับแฟ้มสันกว้างและตู้เก็บเอกสารที่แยกหมวดชัดเจน ช่วยให้หยิบได้ทันทีเวลาสรรพากรขอตรวจ OfficeMate มีอุปกรณ์จัดเก็บเอกสารสำนักงานครบ ตั้งแต่แฟ้มแยกหมวด กล่องใส่เอกสาร ไปจนถึงตู้เก็บเอกสารที่เหมาะกับออฟฟิศ SME
คุณสมบัติของผู้ทำบัญชี อัปเดต 2569
คุณสมบัติตามประกาศกรมพัฒนาธุรกิจการค้า
คุณสมบัติหลักที่ต้องมี
- จบปริญญาตรีสาขาบัญชี หรือเทียบเท่าไม่ต่ำกว่าปริญญาตรีทางบัญชี
- มีภูมิลำเนาอยู่ในประเทศไทย
- ไม่เคยต้องโทษจำคุกในความผิดเกี่ยวกับทรัพย์ที่ได้กระทำโดยทุจริต
- ต้องเก็บชั่วโมงพัฒนาความรู้ต่อเนื่อง (CPD) ไม่น้อยกว่า 12 ชั่วโมงต่อปี เนื้อหาบัญชีอย่างน้อย 6 ชั่วโมง (ข้อมูลจากสภาวิชาชีพบัญชี)
การขึ้นทะเบียนผ่านระบบ e-Accountant
ต้องแจ้งรายชื่อต่อ DBD ผ่านระบบ e-Accountant ใช้สำหรับแจ้งเริ่มทำบัญชี เปลี่ยนแปลง และเลิกทำบัญชี
เมื่อจดทะเบียนนิติบุคคลใหม่หรือเปลี่ยนตัวคนทำบัญชี กิจการต้องแจ้ง DBD ภายใน 60 วัน ถ้าไม่แจ้งตามกำหนดอาจถูกปรับ ข้อนี้ SME หลายรายมักไม่รู้จนกระทั่งได้รับหนังสือเตือน
ผู้ทำบัญชี vs ผู้สอบบัญชี (CPA) ต่างกันยังไง?
ทั้งสองบทบาทนี้ทำงานคนละหน้าที่ แต่ผู้ประกอบการมักสับสนว่าใครทำอะไร
| เกณฑ์ | ผู้ทำบัญชี | ผู้สอบบัญชี (CPA) |
|---|---|---|
| หน้าที่หลัก | จัดทำบัญชี บันทึกรายการค้า ปิดงบ | ตรวจสอบงบการเงินว่าถูกต้องตามมาตรฐาน |
| เปรียบเสมือน | คน “เขียน” หนังสือ | คน “ตรวจ” ต้นฉบับ |
| คุณสมบัติ | ปริญญาตรีบัญชี + แจ้งชื่อต่อ DBD | ปริญญาตรีบัญชี + สอบใบอนุญาต CPA + ขึ้นทะเบียนสภาวิชาชีพบัญชี |
| ใครจ้าง | กิจการจ้างเป็นพนักงานประจำ หรือจ้างสำนักงานบัญชี | กิจการจ้างจากภายนอกเท่านั้น ห้ามเป็นคนในบริษัทเดียวกัน |
สิ่งสำคัญคือ ทั้งสองตำแหน่งห้ามเป็นคนเดียวกันในกิจการเดียวกัน เพราะจะขัดกับหลักการถ่วงดุลตรวจสอบ
ทำไมผู้ประกอบการ SME ต้องสนใจเรื่องนี้
นอกจากเป็นข้อบังคับที่ฝ่าฝืนมีโทษปรับ (ข้อมูลจากพระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543) ผู้ทำบัญชีที่ดียังช่วยให้ธุรกิจเติบโตได้จริง
- เห็นตัวเลขชัด รู้ว่าเดือนนี้กำไรหรือขาดทุนเท่าไร
- วางแผนภาษีล่วงหน้า ไม่ต้องจ่ายภาษีเกินจำเป็น
- ลดความเสี่ยง บัญชีที่ถูกต้องป้องกันปัญหาตอนสรรพากรตรวจ
- ตัดสินใจเรื่องเงินได้แม่นขึ้น เช่น จะขยายสาขาดีไหม หรือยังมีเงินสดเพียงพอหรือเปล่า
วิธีเลือกผู้ทำบัญชีที่ดี สำหรับธุรกิจ SME
จ้างประจำ (In-house) vs จ้างสำนักงานบัญชี (Outsource)
| เกณฑ์ | จ้างประจำ (In-house) | จ้างสำนักงานบัญชี (Outsource) |
|---|---|---|
| ค่าใช้จ่าย | เงินเดือน 15,000 – 40,000+ บาท/เดือน | ค่าบริการ 3,000 – 15,000 บาท/เดือน |
| เหมาะกับ | กิจการขนาดกลางขึ้นไปที่มีเอกสารเยอะ | SME ขนาดเล็ก สตาร์ทอัพ ฟรีแลนซ์จดบริษัท |
| ข้อดี | ควบคุมงานได้ใกล้ชิด เข้าถึงข้อมูลทันที | ต้นทุนต่ำ ได้ทีมที่มีประสบการณ์ |
| ข้อเสีย | ต้นทุนสูง ต้องดูแลสวัสดิการ | ตอบสนองอาจไม่ทันทีเสมอ |
ตัวอย่างประมาณการต้นทุนรายปี สำหรับ SME ขนาดเล็กที่จ้างสำนักงานบัญชี
| รายการ | วิธีคำนวณ | จำนวนเงิน |
|---|---|---|
| ค่าบริการสำนักงานบัญชี | 4,000 บาท/เดือน × 12 เดือน | 48,000 บาท/ปี |
| ค่าสอบบัญชี (CPA) | เหมาจ่ายรายปี | 8,000 – 15,000 บาท/ปี |
| รวมต้นทุนบัญชีทั้งปี | 56,000 – 63,000 บาท/ปี |
ตัวเลขนี้เป็นช่วงราคาทั่วไป ควรสอบถามหลายที่ก่อนตัดสินใจ
Checklist 5 ข้อ ก่อนเลือกคนทำบัญชีให้ธุรกิจ
- ตรวจสอบว่าขึ้นทะเบียนกับ DBD แล้วหรือยัง
- มีประสบการณ์กับธุรกิจประเภทเดียวกับคุณไหม
- ใช้โปรแกรมบัญชีอะไร สามารถดูข้อมูลออนไลน์ร่วมกันได้หรือเปล่า
- มีเงื่อนไขการยื่นภาษีและงบการเงินรวมอยู่ในค่าบริการไหม
- สื่อสารชัดเจน อธิบายตัวเลขให้คนที่ไม่ใช่สายบัญชีเข้าใจได้
วิธีทำงานร่วมกับผู้ทำบัญชีให้ราบรื่น
ปัญหาที่พบบ่อยคือเจ้าของธุรกิจส่งเอกสารช้าหรือข้อมูลตกหล่น ทำให้ปิดงบไม่ทัน การแก้ปัญหานี้ต้องจัดระบบทั้ง 2 ด้านพร้อมกัน
จัดระบบเอกสารให้เป็นที่เป็นทาง
เริ่มจากจัดสำนักงานให้พร้อมรับงานบัญชี แยกแฟ้มเอกสารเป็นหมวดชัดเจน เช่น ใบกำกับภาษีซื้อ ใบกำกับภาษีขาย ใบเสร็จค่าใช้จ่าย และสัญญาต่างๆ พร้อมจัดโต๊ะทำงานให้มีเครื่องคิดเลข เครื่องพิมพ์ และอุปกรณ์สำนักงานครบ
ถ้ากำลังจัดออฟฟิศใหม่หรืออัปเกรดอุปกรณ์ OfficeMate มีสินค้าเพื่อธุรกิจครบวงจร ตั้งแต่เฟอร์นิเจอร์สำนักงาน แฟ้มเอกสาร เครื่องพิมพ์ ไปจนถึงอุปกรณ์ไอที พร้อมจัดส่งฟรีทั่วไทยและรับเครดิตเทอมสูงสุด 60 วัน เหมาะกับ SME ที่ต้องการควบคุมกระแสเงินสด
ใช้โปรแกรมบัญชีออนไลน์ให้ทั้งสองฝ่ายเห็นข้อมูลเดียวกัน
อีกด้านคือระบบบัญชี ใช้โปรแกรมบัญชีออนไลน์ที่ทั้งผู้ประกอบการและผู้ทำบัญชีเข้าถึงข้อมูลเดียวกันแบบ real-time ผู้ประกอบการบันทึกรายรับรายจ่ายผ่านแอปได้ทุกวัน ฝั่งบัญชีเห็นข้อมูลทันทีโดยไม่ต้องรอรับเอกสารกระดาษ ลดข้อผิดพลาดและประหยัดเวลาทั้งสองฝ่าย
สรุป: สิ่งที่ผู้ประกอบการต้องจำ
- ตรวจสอบคุณสมบัติและการขึ้นทะเบียนให้ครบก่อนแต่งตั้ง
- เลือกแบบ In-house หรือ Outsource ให้ตรงกับขนาดธุรกิจ
- จัดระบบเอกสารให้เป็นหมวดหมู่ พร้อมอุปกรณ์สำนักงานที่เหมาะสม
- ทำงานร่วมกันผ่านโปรแกรมบัญชีออนไลน์ ลดปัญหาเอกสารตกหล่น
จัดการบัญชีให้เป็นระบบ เริ่มต้นง่ายด้วย PEAK
PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ ช่วยให้ผู้ประกอบการและผู้ทำบัญชีทำงานร่วมกันแบบ real-time บนระบบ Cloud ออกใบกำกับภาษี บันทึกบัญชี ปิดงบ ครบในที่เดียว
จัดสำนักงานให้พร้อมรับงานบัญชี ช้อปอุปกรณ์สำนักงาน แฟ้มเอกสาร เฟอร์นิเจอร์ และเครื่องพิมพ์สำหรับ SME ได้ที่ OfficeMate ส่งฟรีทั่วไทย พร้อมเครดิตเทอมสูงสุด 60 วัน
คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับผู้ทำบัญชี
บุคคลธรรมดาที่ยังไม่จดบริษัท ต้องมีผู้ทำบัญชีไหม?
ไม่ได้ถูกบังคับตามกฎหมาย แต่ถ้ามีรายได้จากธุรกิจก็ควรทำบัญชีเพื่อวางแผนภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา (แบบ ภ.ง.ด.90) เมื่อยอดขายถึง 1.8 ล้านบาท/ปี ต้องจด VAT ด้วย ซึ่งในจุดนั้นมักจดบริษัทและแต่งตั้งผู้ทำบัญชีตามกฎหมายไปพร้อมกัน
ผู้ประกอบการทำบัญชีเองได้ไหม?
ได้ ถ้ามีคุณสมบัติครบตามที่กล่าวข้างต้นและแจ้งชื่อต่อ DBD แล้ว แต่ในทางปฏิบัติ เจ้าของธุรกิจส่วนใหญ่เลือกจ้างผู้เชี่ยวชาญ เพราะงานบัญชีต้องละเอียดและอัปเดตกฎหมายเสมอ
ไม่เก็บชั่วโมง CPD ครบจะเกิดอะไร?
อาจถูกพักหรือเพิกถอนการเป็นผู้ทำบัญชี ส่งผลให้กิจการที่ดูแลอยู่ไม่มีผู้ทำบัญชีตามกฎหมาย เก็บชั่วโมงได้ทั้งอบรมสด ออนไลน์ หรือกิจกรรมอื่นที่สภาวิชาชีพบัญชีกำหนด
อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมที่บทความ CPD ผู้ทำบัญชี
นักบัญชีเงินเดือนเท่าไร?
จบใหม่เริ่มต้นประมาณ 15,000 – 20,000 บาท/เดือน ประสบการณ์ 3 – 5 ปี อยู่ที่ 25,000 – 40,000 บาท ระดับสมุห์บัญชีอาจถึง 50,000 – 80,000 บาทขึ้นไป
ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine
About Author
