เมื่อส่งมอบงานให้ลูกค้าเรียบร้อยแล้ว แต่ยังไม่ถึงกำหนดรับเงินตามเครดิตเทอม พอถึงวันปิดงบก็เกิดคำถามว่า รายได้ที่ยังไม่ได้รับเงินนี้ ต้องบันทึกไว้ตรงไหนในงบการเงิน
เป็นเรื่องที่ผู้ประกอบการและนักบัญชีมือใหม่เจอบ่อยกว่าที่คิด โดยเฉพาะธุรกิจ B2B ที่มีเครดิตเทอม 30-90 วัน รายได้ค้างรับ อยู่หมวดไหน จึงเป็นคำถามพื้นฐานที่ตอบผิดไม่ได้ เพราะกระทบตั้งแต่งบดุลไปจนถึงการยื่นภาษี โดยบทความนี้จะตอบให้ชัดในแบบฉบับ B2B พร้อมวิธีบันทึกบัญชีที่ทำตามได้ทันที
รายได้ค้างรับ คืออะไร
รายได้ค้างรับ คือ รายได้ที่กิจการมีสิทธิ์ได้รับแล้วเพราะส่งมอบสินค้าหรือบริการครบแล้ว แต่ยังไม่ได้รับเงินและยังไม่ได้ออกใบแจ้งหนี้ ณ วันสิ้นงวดบัญชี
ในภาษาอังกฤษเรียกว่า Accrued Revenue หรือ Accrued Income เป็นรายการที่เกิดจากหลักเกณฑ์คงค้าง (Accrual Basis) ที่กำหนดให้บันทึกรายได้เมื่อเกิดสิทธิ ไม่ใช่เมื่อได้รับเงินสด
ตัวอย่างง่ายๆ เช่น คุณรับจ้างออกแบบเว็บไซต์ให้ลูกค้า ทำเสร็จวันที่ 25 มีนาคม แต่ลูกค้าจะจ่ายเงินให้ภายใน 30 วัน พอถึงวันปิดงบ 31 มีนาคม รายได้ก้อนนี้ต้องรับรู้ในงบแล้ว แม้จะยังไม่ได้เงิน
รายได้ค้างรับ อยู่หมวดไหน
รายได้ค้างรับ อยู่หมวด 1 สินทรัพย์หมุนเวียน (Current Assets) ในงบแสดงฐานะการเงิน จัดอยู่ในกลุ่มสินทรัพย์หมุนเวียนอื่น หรือบางแห่งจัดอยู่ในหมวดลูกหนี้อื่น
ตามผังบัญชีมาตรฐาน รายได้ค้างรับจะใช้เลขบัญชีในหมวด 1 เช่น เลขบัญชี 1160 หรือ 1170 ขึ้นอยู่กับผังบัญชีที่กิจการกำหนด
ทำไมถึงจัดเป็นสินทรัพย์หมุนเวียน
รายได้ค้างรับเป็นสิทธิเรียกร้องที่กิจการมีต่อลูกค้า คาดว่าจะได้รับเงินภายใน 12 เดือน จึงเข้าเงื่อนไขสินทรัพย์หมุนเวียนตามมาตรฐานการรายงานทางการเงิน (TFRS for NPAEs)
เหตุผลหลักมี 3 ข้อ
- กิจการมีสิทธิเรียกร้องเงินแล้ว เพราะส่งมอบงานครบตามสัญญา
- คาดว่าจะเปลี่ยนเป็นเงินสดได้ภายในรอบบัญชีถัดไป
- มีมูลค่าวัดได้อย่างน่าเชื่อถือ เพราะมีสัญญาหรือข้อตกลงรองรับ
ตัวอย่าง – ธุรกิจ B2B ส่งมอบงานแล้วแต่ยังไม่ถึงกำหนดรับเงิน
ลองดูเคสนี้เพื่อให้เห็นภาพชัดขึ้น
บริษัท เอ โซลูชัน จำกัด (ชื่อสมมุติ) รับจ้างพัฒนาระบบซอฟต์แวร์ให้กับบริษัท บี คอร์ป จำกัด (ชื่อสมมุติ) มูลค่าสัญญา 500,000 บาท เครดิตเทอม 30 วัน
บริษัท เอ โซลูชัน ส่งมอบงานและลูกค้าตรวจรับเรียบร้อยเมื่อวันที่ 20 มีนาคม แต่จะออกใบแจ้งหนี้วันที่ 1 เมษายน และได้รับเงินภายในวันที่ 30 เมษายน
ปัญหาคือ กิจการต้องปิดงบเดือนมีนาคม ณ วันที่ 31 มีนาคม ดังนั้นรายได้ 500,000 บาทนี้ต้องบันทึกเป็นรายได้ค้างรับ เพราะส่งมอบงานครบแล้ว แม้ว่าจะยังไม่ได้ออกใบแจ้งหนี้
Timeline ของรายได้ค้างรับในเคสนี้
| วันที่ | เหตุการณ์ | สถานะทางบัญชี |
|---|---|---|
| 20 มี.ค. | ส่งมอบงาน ลูกค้าตรวจรับแล้ว | เกิดสิทธิในรายได้แล้ว |
| 31 มี.ค. | วันปิดงบเดือน | บันทึกรายได้ค้างรับ 500,000 บาท |
| 1 เม.ย. | ออกใบแจ้งหนี้ให้ลูกค้า | กลับรายการรายได้ค้างรับ เปลี่ยนเป็นลูกหนี้การค้า |
| 30 เม.ย. | ลูกค้าจ่ายเงิน | ตัดลูกหนี้การค้า รับเงินสดเข้า |
วิธีบันทึกบัญชีรายได้ค้างรับ แบบ Step-by-Step
จากเคสของบริษัท เอ โซลูชัน มีขั้นตอนบันทึกบัญชี 2 ช่วง
Journal Entry ตอนเกิดรายได้ค้างรับ (ปรับปรุงสิ้นงวด 31 มี.ค.)
| รายการ | เดบิต (บาท) | เครดิต (บาท) |
|---|---|---|
| รายได้ค้างรับ (สินทรัพย์ หมวด 1) | 500,000 | |
| รายได้ค่าบริการ (รายได้ หมวด 4) | 500,000 |
บันทึกนี้ทำให้งบดุลแสดงสินทรัพย์เพิ่มขึ้น 500,000 บาท และงบกำไรขาดทุนแสดงรายได้เพิ่มขึ้นตามจริง
Journal Entry ตอนได้รับเงินจริง (กลับรายการ)
เมื่อออกใบแจ้งหนี้ในเดือนเมษายน ให้กลับรายการรายได้ค้างรับ แล้วบันทึกเป็นลูกหนี้การค้าแทน
| รายการ | เดบิต (บาท) | เครดิต (บาท) |
|---|---|---|
| ลูกหนี้การค้า | 500,000 | |
| รายได้ค้างรับ | 500,000 |
เมื่อลูกค้าจ่ายเงินจริง
| รายการ | เดบิต (บาท) | เครดิต (บาท) |
|---|---|---|
| เงินฝากธนาคาร | 500,000 | |
| ลูกหนี้การค้า | 500,000 |
รายได้ค้างรับ กับ ลูกหนี้การค้า ต่างกันอย่างไร
ทั้งสองบัญชีอยู่ในหมวดสินทรัพย์เหมือนกัน แต่เกิดจากจังหวะเวลาที่ต่างกัน
| เปรียบเทียบ | รายได้ค้างรับ | ลูกหนี้การค้า |
|---|---|---|
| เกิดเมื่อ | ส่งมอบงานแล้ว แต่ยังไม่ออกใบแจ้งหนี้ | ออกใบแจ้งหนี้แล้ว แต่ยังไม่ได้รับเงิน |
| เอกสารรองรับ | สัญญาหรือใบตรวจรับงาน | ใบแจ้งหนี้ (Invoice) |
| สถานะ | ยังไม่มีเอกสารเรียกเก็บเงิน | มีเอกสารเรียกเก็บเงินแล้ว |
| หมวดบัญชี | สินทรัพย์หมุนเวียน (หมวด 1) | สินทรัพย์หมุนเวียน (หมวด 1) |
พูดง่ายๆ คือ บัญชีนี้เป็นขั้นตอนก่อนลูกหนี้การค้า พอออกใบแจ้งหนี้แล้ว ก็เปลี่ยนสถานะเป็นลูกหนี้การค้าโดยอัตโนมัติ
รายได้ค้างรับ กับ รายได้รับล่วงหน้า ต่างกันตรงไหน
สองคำนี้คนสับสนบ่อยมาก แต่ความจริงแล้วอยู่คนละด้านของงบดุล
| เปรียบเทียบ | รายได้ค้างรับ | รายได้รับล่วงหน้า |
|---|---|---|
| ความหมาย | ส่งมอบงานแล้ว แต่ยังไม่ได้เงิน | ได้เงินแล้ว แต่ยังไม่ส่งมอบงาน |
| อยู่หมวดไหน | หมวด 1 สินทรัพย์ | หมวด 2 หนี้สิน |
| เหตุผล | กิจการมีสิทธิรับเงิน | กิจการมีภาระต้องทำงานให้ |
รายได้ค้างรับ คือ สิทธิที่จะได้เงิน จึงเป็นสินทรัพย์ ส่วนรายได้รับล่วงหน้า คือ ภาระที่ต้องส่งมอบงาน จึงเป็นหนี้สิน
ถ้าไม่บันทึกรายได้ค้างรับ จะเกิดอะไรขึ้น
การไม่ทำรายการปรับปรุง ณ วันสิ้นงวด ส่งผลกระทบหลายด้านที่เจ้าของธุรกิจควรรู้
ด้านงบกำไรขาดทุน รายได้ของงวดนั้นจะแสดงต่ำกว่าความเป็นจริง ทำให้กำไรสุทธิน้อยกว่าที่ควรจะเป็น ตัวอย่างเช่น ถ้าบริษัท เอ โซลูชัน (ชื่อสมมุติ) ไม่บันทึกยอด 500,000 บาทในงวดมีนาคม กำไรเดือนนั้นก็จะหายไปครึ่งล้าน
ด้านงบดุล สินทรัพย์จะแสดงต่ำกว่าความเป็นจริงเช่นกัน เพราะไม่ได้บันทึกสิทธิเรียกร้องที่กิจการมีอยู่ ทำให้อัตราส่วนทางการเงินบิดเบือนไปด้วย เช่น อัตราส่วนสินทรัพย์หมุนเวียนต่อหนี้สินหมุนเวียนจะต่ำกว่าที่ควร
ด้านภาษี ถ้ารายได้ตกหล่นจากงวดที่ควรรับรู้ อาจนำไปสู่ปัญหาเมื่อกรมสรรพากรตรวจสอบ เพราะรายได้ต้องรับรู้ในงวดที่ส่งมอบงาน ไม่ใช่งวดที่ได้รับเงิน (ข้อมูลจากกรมสรรพากร)
ด้านการตัดสินใจ ผู้บริหารที่ดูงบการเงินจะเห็นตัวเลขที่ไม่สะท้อนผลการดำเนินงานจริง อาจทำให้วางแผนธุรกิจผิดพลาด เช่น ตั้งงบลงทุนน้อยเกินไป หรือประเมินสภาพคล่องผิดพลาด
สรุป รายได้ค้างรับอยู่หมวดสินทรัพย์ บันทึกให้ครบ งบจึงสะท้อนผลจริง
รายได้ค้างรับ อยู่หมวด 1 สินทรัพย์หมุนเวียน เกิดขึ้นเมื่อกิจการส่งมอบงานครบแล้วแต่ยังไม่ได้รับเงิน ณ วันสิ้นงวด สิ่งสำคัญคือต้องบันทึกรายการปรับปรุงทุกครั้งที่ปิดงบ เพื่อให้งบการเงินแสดงผลตรงตามความเป็นจริง
PEAK ช่วยจัดการบัญชีให้ง่ายขึ้นได้อย่างไร
PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ ช่วยให้ SME บันทึกรายรับ-รายจ่ายได้ครบถ้วน ออกเอกสารทางบัญชีได้อย่างเป็นระบบ และดูรายงานการเงินได้แบบ Real-time ผ่านระบบ Cloud 100% ช่วยให้ไม่พลาดรายการปรับปรุงที่สำคัญ เพราะข้อมูลทุกรายการอัปเดตอัตโนมัติ ผู้ประกอบการสามารถตรวจสอบงบการเงินได้ทุกที่ทุกเวลา ทดลองใช้ PEAK ฟรี
คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับรายได้ค้างรับ
รายได้ค้างรับ ภาษาอังกฤษเรียกว่าอะไร
รายได้ค้างรับ ภาษาอังกฤษคือ Accrued Revenue หรือ Accrued Income ทั้งสองคำใช้แทนกันได้ในบริบทบัญชีไทย
รายได้ค้างรับ กับ ลูกหนี้การค้า คือสิ่งเดียวกันหรือไม่
ไม่ใช่สิ่งเดียวกัน แม้ทั้งสองจะอยู่ในหมวดสินทรัพย์เหมือนกัน แต่ต่างกันที่จังหวะเวลา รายได้ค้างรับเกิดก่อนออกใบแจ้งหนี้ ส่วนลูกหนี้การค้าเกิดหลังออกใบแจ้งหนี้แล้ว เมื่อออกใบแจ้งหนี้ รายได้ค้างรับจะถูกกลับรายการเป็นลูกหนี้การค้าแทน
ดอกเบี้ยค้างรับจัดอยู่ในบัญชีประเภทเดียวกันหรือไม่
ดอกเบี้ยค้างรับจัดอยู่ในหมวด 1 สินทรัพย์หมุนเวียนเหมือนกัน หลักการเดียวกันคือเป็นรายได้ที่เกิดสิทธิแล้วแต่ยังไม่ได้รับเงิน ต่างกันแค่ที่มาของรายได้ ฝั่งหนึ่งมาจากการขายสินค้าหรือบริการ อีกฝั่งมาจากการให้กู้ยืมหรือเงินฝากธนาคาร
ต้องบันทึกรายได้ค้างรับทุกครั้งที่ปิดงบหรือไม่
ต้องบันทึกทุกครั้งที่มีรายได้ที่ส่งมอบแล้วแต่ยังไม่ได้รับเงินและยังไม่ได้ออกเอกสารเรียกเก็บเงิน ณ วันสิ้นงวด เป็นหลักปฏิบัติตามเกณฑ์คงค้าง (Accrual Basis) ที่มาตรฐานการบัญชีกำหนดไว้ การบันทึกรายการนี้ช่วยให้งบการเงินสะท้อนผลการดำเนินงานจริงของกิจการกำไรสะสมแยกเป็นรายงานเฉพาะ เว้นแต่ผู้ตรวจสอบบัญชีหรือผู้ถือหุ้นร้องขอ
ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine
About Author
