ธุรกิจที่ขายเชื่อย่อมเจอลูกหนี้ที่เสี่ยงจะเก็บเงินไม่ได้
บทความนี้พาดูตั้งแต่ความหมาย หมวดบัญชี วิธีตั้งค่าเผื่อ 3 วิธี ไปจนถึงเกณฑ์ตัดหนี้สูญทางภาษี
หนี้สงสัยจะสูญ คืออะไร ต่างจากหนี้สูญอย่างไร
หนี้สงสัยจะสูญ (Doubtful Debt) คือ ลูกหนี้ที่กิจการประเมินแล้วว่ามีโอกาสเก็บเงินไม่ได้ จึงต้องรับรู้เป็นค่าใช้จ่าย
หนี้สูญ (Bad Debt) คือ ลูกหนี้ที่ทวงถามจนถึงที่สุดแล้ว ยืนยันได้ว่าเก็บไม่ได้แน่นอน จึงตัดออกจากบัญชี
พูดง่ายๆ คือ หนี้สงสัยจะสูญเป็น “คาดว่าจะเก็บไม่ได้” ส่วนหนี้สูญคือ “ยืนยันแล้วว่าเก็บไม่ได้”
เปรียบเทียบ 3 บัญชีที่เกี่ยวข้อง
ทั้ง 3 คำนี้มีความหมายและหมวดบัญชีต่างกัน สรุปไว้ในตารางดังนี้
| รายการ | หนี้สงสัยจะสูญ | ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ | หนี้สูญ |
|---|---|---|---|
| ความหมาย | ค่าใช้จ่ายจากการประมาณว่าจะเก็บไม่ได้ | ยอดสะสมที่ตั้งไว้เพื่อลดมูลค่าลูกหนี้ | ยืนยันแล้วว่าเก็บไม่ได้ ตัดออกจากบัญชี |
| หมวดบัญชี | หมวด 5 ค่าใช้จ่าย | หมวด 1 สินทรัพย์ (Contra Account) | หมวด 5 ค่าใช้จ่าย (วิธีตัดตรง) |
| แสดงในงบ | งบกำไรขาดทุน | งบแสดงฐานะการเงิน (หักจากลูกหนี้) | งบกำไรขาดทุน (วิธีตัดตรง) |
| เป็นรายจ่ายภาษีได้ไหม | ไม่ได้ ต้องบวกกลับ | ไม่ใช่ค่าใช้จ่าย | ได้ ถ้าทำตามกฎกระทรวง 186 |
หนี้สงสัยจะสูญ และค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ อยู่หมวดไหน
หนี้สงสัยจะสูญ อยู่ในหมวด 5 ค่าใช้จ่าย เป็นค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานที่แสดงในงบกำไรขาดทุน
ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ อยู่ในหมวด 1 สินทรัพย์ ทำหน้าที่เป็น Contra Account หักจากลูกหนี้การค้า ทำให้ยอดลูกหนี้สุทธิใกล้เคียงมูลค่าจริง
ส่วนหนี้สูญ ถ้าใช้วิธีตัดโดยตรง (Direct Write-Off) ก็อยู่ในหมวด 5 เช่นกัน แต่ไม่ค่อยนิยมเพราะรับรู้ค่าใช้จ่ายไม่ตรงงวด
การตั้งค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ มี 3 วิธี พร้อมตัวอย่าง
ตาม TFRS for NPAEs กิจการเลือกใช้ได้ 3 วิธี ตัวอย่างทั้งหมดใช้ บริษัท ตัวอย่าง จำกัด (ชื่อสมมุติ) ธุรกิจขายส่งอุปกรณ์สำนักงาน
วิธีร้อยละของยอดขายเชื่อสุทธิ
คำนวณจากยอดขายเชื่อสุทธิทั้งปี คูณด้วยอัตราที่ประเมินจากประสบการณ์ วิธีนี้ง่ายและเร็ว ไม่ต้องดูยอดค่าเผื่อเดิม
ตัวอย่าง: ขายเชื่อสุทธิ 5,000,000 บาท ประเมินเก็บไม่ได้ 2%
ค่าเผื่อที่ต้องตั้ง = 5,000,000 × 2% = 100,000 บาท
วิธีร้อยละของยอดลูกหนี้คงเหลือ
คำนวณจากยอดลูกหนี้ ณ สิ้นงวด แล้วหักค่าเผื่อเดิม วิธีนี้สะท้อนสถานะลูกหนี้ปัจจุบันได้ดีกว่า
ตัวอย่าง: ลูกหนี้คงเหลือ 2,000,000 บาท ประเมินเก็บไม่ได้ 3% มีค่าเผื่อเดิม 20,000 บาท
ค่าเผื่อที่ควรมี = 2,000,000 × 3% = 60,000 บาท ตั้งเพิ่ม = 60,000 − 20,000 = 40,000 บาท
วิธีแยกอายุลูกหนี้ (Aging Analysis)
แบ่งลูกหนี้ตามวันค้างชำระ ลูกหนี้ค้างนานใช้อัตราสูงกว่า วิธีนี้ให้ตัวเลขใกล้ความจริงที่สุด
ตัวอย่าง: บริษัทฯ แบ่งลูกหนี้ตามอายุหนี้ดังนี้
| อายุหนี้ | ยอดลูกหนี้ (บาท) | อัตราประเมิน | ค่าเผื่อ (บาท) |
|---|---|---|---|
| ยังไม่ครบกำหนด | 1,200,000 | 1% | 12,000 |
| เกินกำหนด 1-30 วัน | 400,000 | 3% | 12,000 |
| เกินกำหนด 31-90 วัน | 200,000 | 10% | 20,000 |
| เกินกำหนด 91-180 วัน | 150,000 | 30% | 45,000 |
| เกินกำหนด 181 วันขึ้นไป | 50,000 | 80% | 40,000 |
| รวม | 2,000,000 | 129,000 |
ถ้ามีค่าเผื่อเดิม 50,000 บาท ต้องตั้งเพิ่ม 79,000 บาท (129,000 − 50,000)
สำหรับ SME วิธีนี้เป็นวิธีที่แนะนำมากที่สุด เพราะเห็นชัดว่าลูกหนี้รายไหนเสี่ยง
กิจการใช้รายงานอายุลูกหนี้ (Aging Report) จากโปรแกรมบัญชีมาตั้งต้นได้ทันที
วิธีบันทึกบัญชีหนี้สงสัยจะสูญ และค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ
การบันทึกบัญชีแบ่งเป็น 3 กรณีตามสถานะของลูกหนี้
กรณีที่ 1 — ตั้งค่าเผื่อ
เมื่อประเมินแล้วว่ามีลูกหนี้ที่เสี่ยงจะเก็บไม่ได้ สมมุติตั้งค่าเผื่อ 100,000 บาท
| รายการ | Dr (เดบิต) | Cr (เครดิต) |
|---|---|---|
| หนี้สงสัยจะสูญ | 100,000 | |
| ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ | 100,000 |
ผลกระทบ: ค่าใช้จ่ายเพิ่มขึ้น ยอดลูกหนี้สุทธิลดลง
กรณีที่ 2 — ตัดจำหน่ายหนี้สูญ
เมื่อยืนยันว่าเก็บเงินไม่ได้แน่นอน เช่น ลูกหนี้ค้าง 30,000 บาท ทวงถามจนถึงที่สุดแล้ว
| รายการ | Dr (เดบิต) | Cr (เครดิต) |
|---|---|---|
| ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ | 30,000 | |
| ลูกหนี้การค้า | 30,000 |
ผลกระทบ: ค่าเผื่อและลูกหนี้ลดลงพร้อมกัน ยอดสุทธิไม่เปลี่ยน
กรณีที่ 3 — หนี้สูญได้รับคืน
ถ้าลูกหนี้ที่ตัดสูญแล้วกลับมาชำระ กิจการเลือกบันทึกได้ 2 วิธี
วิธีที่ 1 โอนกลับผ่านค่าเผื่อ แล้วบันทึกรับชำระ
| รายการ | Dr (เดบิต) | Cr (เครดิต) |
|---|---|---|
| ลูกหนี้การค้า | 30,000 | |
| ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ | 30,000 |
| รายการ | Dr (เดบิต) | Cr (เครดิต) |
|---|---|---|
| เงินสด/ธนาคาร | 30,000 | |
| ลูกหนี้การค้า | 30,000 |
วิธีที่ 2 บันทึกเป็นรายได้อื่นทันที
| รายการ | Dr (เดบิต) | Cr (เครดิต) |
|---|---|---|
| เงินสด/ธนาคาร | 30,000 | |
| หนี้สูญได้รับคืน (รายได้อื่น) | 30,000 |
การตัดหนี้สูญทางภาษี ต้องทำอย่างไร
ค่าเผื่อที่ตั้งไว้ไม่สามารถนำไปเป็นรายจ่ายทางภาษีได้ ต้องบวกกลับตามประมวลรัษฎากร มาตรา 65 ทวิ (9)
เฉพาะ “หนี้สูญ” ที่ทำตามเกณฑ์กฎหมายเท่านั้นจึงเป็นรายจ่ายได้
เกณฑ์การตัดหนี้สูญตามกฎกระทรวง ฉบับที่ 186
หนี้ที่จะตัดสูญต้องเป็นหนี้จากการประกอบกิจการ ยังไม่ขาดอายุความ และกรรมการจะเป็นลูกหนี้ไม่ได้
วิธีดำเนินการขึ้นอยู่กับจำนวนหนี้แต่ละราย (แก้ไขโดยฉบับที่ 374 พ.ศ. 2564)
| จำนวนหนี้ต่อราย | วิธีดำเนินการ |
|---|---|
| เกิน 2,000,000 บาท | ฟ้องคดีแพ่ง หรือยื่นคำขอรับชำระหนี้ในคดีล้มละลาย |
| ไม่เกิน 2,000,000 บาท | ทวงถามเป็นหลักฐาน ฟ้องคดี หรือเข้าสู่คดีล้มละลาย |
ไม่ว่าจำนวนเท่าไร กรรมการต้องอนุมัติจำหน่ายหนี้สูญภายใน 30 วันนับแต่สิ้นรอบบัญชี
ทางบัญชี กับ ทางภาษี ต่างกันอย่างไร
| รายการ | ทางบัญชี | ทางภาษี |
|---|---|---|
| เกณฑ์ตัดหนี้สูญ | ใช้ดุลยพินิจตามมาตรฐานบัญชี | ทำตามกฎกระทรวง 186 |
| ค่าเผื่อที่ตั้งไว้ | เป็นค่าใช้จ่ายได้ | ไม่เป็นรายจ่าย ต้องบวกกลับ |
| หนี้สูญ | เป็นค่าใช้จ่ายได้ | เป็นรายจ่ายได้ ถ้าทำตามเกณฑ์ |
| หนี้สูญได้รับคืน | รายได้อื่น หรือโอนกลับค่าเผื่อ | เงินได้ในรอบบัญชีที่ได้รับคืน |
ตัวอย่าง: บริษัทฯ ตั้งค่าเผื่อ 100,000 บาท ตอนคำนวณภาษีต้องบวกกลับทั้งจำนวน
ภายหลังตัดหนี้สูญตามกฎกระทรวง 186 จำนวน 80,000 บาท จึงนำมาเป็นรายจ่ายได้
ปรับปรุงค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ ตอนปิดบัญชีปลายปี
ทุกสิ้นรอบบัญชี กิจการต้องทบทวนค่าเผื่อว่าเพียงพอหรือไม่ โดยทำตามขั้นตอนดังนี้
- ดึงรายงานอายุลูกหนี้จากโปรแกรมบัญชี
- ประเมินอัตราตามช่วงอายุหนี้
- คำนวณค่าเผื่อที่ควรมี ณ สิ้นงวด
- เทียบกับค่าเผื่อเดิม ถ้าน้อยกว่าให้ตั้งเพิ่ม ถ้ามากกว่าให้ปรับลด
- บันทึกรายการปรับปรุงในสมุดรายวัน
ถ้าค่าเผื่อเดิมมากกว่าที่ควรมี ให้กลับรายการดังนี้
| รายการ | Dr (เดบิต) | Cr (เครดิต) |
|---|---|---|
| ค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญ | 20,000 | |
| หนี้สงสัยจะสูญ (กลับรายการ) | 20,000 |
เรื่องนี้เป็นหนึ่งในรายการสำคัญตอนปิดบัญชีปลายปีที่ไม่ควรมองข้าม
ถ้ากิจการมีลูกหนี้ค้างชำระนาน ก็ควรทบทวนค่าเผื่อให้ตรงกับสถานการณ์จริง
สรุป: หนี้สงสัยจะสูญ
เมื่อขายเชื่อ ให้ตั้งค่าเผื่อทุกสิ้นรอบด้วยวิธีแยกอายุลูกหนี้ เพราะให้ตัวเลขแม่นยำที่สุด ถ้ายืนยันแล้วว่าเก็บไม่ได้ ให้ตัดจำหน่ายหนี้สูญ
แต่ถ้าจะนำไปหักเป็นรายจ่ายภาษี ต้องทำตามเกณฑ์กฎกระทรวง 186 ด้วย ไม่ใช่แค่ตัดในบัญชี
จัดการลูกหนี้ให้เป็นระบบด้วย PEAK
PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ ช่วยดูรายงานอายุลูกหนี้ได้ทันที นำข้อมูลไปตั้งค่าเผื่อได้อย่างถูกต้อง
ดูวิธีบันทึกบัญชีหนี้สงสัยจะสูญและหนี้สูญใน PEAK ได้เลย หรือทดลองใช้ PEAK ฟรี
คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับหนี้สงสัยจะสูญ
ตั้งค่าเผื่อแล้วลูกหนี้กลับมาชำระได้ ต้องทำอย่างไร
ให้กลับรายการค่าเผื่อส่วนเกิน บันทึก Dr. ค่าเผื่อฯ / Cr. หนี้สงสัยจะสูญ ตามจำนวนที่ลดลง
เลือกวิธีตั้งค่าเผื่อแล้ว เปลี่ยนวิธีภายหลังได้ไหม
ได้ แต่ต้องใช้วิธีเดียวกันตลอดรอบบัญชี ถ้าจะเปลี่ยนควรเริ่มในรอบถัดไป และเปิดเผยในหมายเหตุประกอบงบ
หนี้สูญตามกฎกระทรวง 186 ต้องเก็บหลักฐานอะไรบ้าง
ต้องเก็บเอกสารทวงถาม สำเนาคำฟ้อง หรือหลักฐานล้มละลาย แล้วแต่กรณี
รวมถึงคำสั่งกรรมการอนุมัติจำหน่ายหนี้สูญ ลงวันที่ภายใน 30 วันนับแต่สิ้นรอบบัญชี
กิจการที่ใช้เกณฑ์เงินสด ต้องตั้งค่าเผื่อไหม
ไม่ต้อง เพราะกิจการเกณฑ์เงินสดไม่มีลูกหนี้การค้า การตั้งค่าเผื่อเกี่ยวข้องเฉพาะกิจการที่ใช้เกณฑ์คงค้างและมีการขายเชื่อ
ตั้งค่าเผื่อต้องใช้รายงานอะไร
ใช้รายงานอายุลูกหนี้ (Aging Report) จากโปรแกรมบัญชี แสดงยอดลูกหนี้แยกตามวันค้างชำระ กำหนดอัตราแต่ละช่วงแล้วคำนวณค่าเผื่อได้ทันที
ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine
About Author
