ธุรกิจที่ยอดขายดีไม่ได้หมายความว่ามีกำไร เจ้าของกิจการหลายคนเห็นตัวเลขรายได้สูงแต่พอสิ้นเดือนกลับไม่เหลือเงิน ปัญหานี้เกิดจากการไม่เข้าใจ กำไร อย่างถ่องแท้ โดยเฉพาะความแตกต่างระหว่าง Gross Profit กับ Net Profit
กำไร คืออะไร ความหมายที่เจ้าของกิจการต้องรู้
กำไร (Profit) คือส่วนต่างระหว่างรายได้ที่ธุรกิจได้รับกับต้นทุนและค่าใช้จ่ายทั้งหมดที่เกิดขึ้น พูดง่ายๆ คือ เงินที่เหลือ หลังหักทุกอย่างที่ต้องจ่ายออกไปแล้ว
ถ้าเปรียบกับชีวิตประจำวัน กำไรก็เหมือนเงินเดือนที่เหลือหลังจ่ายค่าเช่า ค่าอาหาร ค่าเดินทาง และค่าใช้จ่ายอื่นๆ ถ้าเหลือเยอะก็แปลว่า กำไรดี ถ้าไม่เหลือเลยหรือติดลบก็คือ ขาดทุน
สิ่งที่เจ้าของกิจการต้องเข้าใจคือ กำไรไม่ได้มีแค่ตัวเดียว แต่แบ่งเป็นหลายระดับ แต่ละระดับบอกเรื่องที่แตกต่างกันเกี่ยวกับสุขภาพของธุรกิจ
กำไรมีกี่ประเภท รู้จักกำไร 3 ระดับที่สำคัญ
กำไรในทางบัญชีแบ่งออกเป็น 3 ระดับหลัก ตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับ SME (NPAEs) แต่ละระดับหักค่าใช้จ่ายต่างกัน สรุปภาพรวมก่อนลงรายละเอียด
| ประเภทกำไร | สูตร | บอกอะไร |
|---|---|---|
| กำไรขั้นต้น (Gross Profit) | รายได้ – ต้นทุนขาย | สินค้ามีกำไรจากการขายเท่าไร |
| กำไรจากการดำเนินงาน (Operating Profit) | กำไรขั้นต้น – ค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน | ธุรกิจหลักทำกำไรได้ไหม |
| กำไรสุทธิ (Net Profit) | รายได้ทั้งหมด – ค่าใช้จ่ายทั้งหมด | สุดท้ายเหลือเงินเท่าไร |
กำไรขั้นต้น (Gross Profit) คืออะไร
กำไรขั้นต้น คือรายได้จากการขายหักด้วยต้นทุนขาย (Cost of Goods Sold) โดยยังไม่หักค่าใช้จ่ายอื่นๆ เช่น ค่าเช่าร้าน เงินเดือนพนักงาน หรือค่าโฆษณา
ตัวเลขนี้บอกว่าสินค้าหรือบริการของคุณ ทำเงินได้เท่าไร ก่อนหักค่าบริหาร ถ้ากำไรขั้นต้นต่ำ ต้นทุนสินค้าอาจสูงเกินไป หรือตั้งราคาขายต่ำเกินไป
กำไรจากการดำเนินงาน (Operating Profit) คืออะไร
กำไรจากการดำเนินงาน คือกำไรขั้นต้นหักด้วยค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน เช่น เงินเดือนพนักงาน ค่าเช่า ค่าสาธารณูปโภค และค่าโฆษณา แต่ยังไม่รวมดอกเบี้ยและภาษี
ตัวเลขนี้สำคัญเพราะบอกว่า ธุรกิจหลักทำเงินได้จริงไหม โดยไม่นับรายได้หรือค่าใช้จ่ายที่ไม่เกี่ยวกับการดำเนินงานปกติ
กำไรสุทธิ (Net Profit) คืออะไร
กำไรสุทธิ คือตัวเลขสุดท้ายที่เหลือหลังหักค่าใช้จ่ายทุกรายการ ทั้งต้นทุนขาย ค่าดำเนินงาน ดอกเบี้ย และภาษีเงินได้
นี่คือ เงินที่เหลือจริง ของธุรกิจ ถ้ากำไรสุทธิเป็นบวกแปลว่าธุรกิจมีกำไร ถ้าเป็นลบแปลว่าขาดทุน ตัวเลขนี้เป็นสิ่งที่นักลงทุนและธนาคารดูเป็นอันดับแรกเมื่อประเมินสุขภาพทางการเงินของธุรกิจ
ความแตกต่างระหว่าง Gross Profit vs Net Profit
เจ้าของกิจการหลายคนสับสนระหว่างกำไรขั้นต้นกับกำไรสุทธิ ทั้งสองบอกเรื่องคนละมุม สรุปความต่างให้ชัด
| หัวข้อ | กำไรขั้นต้น (Gross Profit) | กำไรสุทธิ (Net Profit) |
|---|---|---|
| หักอะไร | ต้นทุนขายเท่านั้น | ค่าใช้จ่ายทุกรายการ (รวมภาษี ดอกเบี้ย) |
| บอกอะไร | สินค้ามีกำไรดีไหม | ธุรกิจมีเงินเหลือจริงไหม |
| ตัวเลขมาก-น้อย | มากกว่า Net Profit เสมอ | น้อยกว่า Gross Profit เสมอ |
| ใช้ตัดสินใจเรื่อง | ตั้งราคา ต่อรองซัพพลายเออร์ | วางแผนขยายธุรกิจ จ่ายปันผล |
ตัวอย่างเช่น ธุรกิจขายอุปกรณ์สำนักงานให้บริษัทอื่น ยอดขาย 500,000 บาท/เดือน ต้นทุนสินค้า 200,000 บาท กำไรขั้นต้น คือ 300,000 บาท ดูดีมาก แต่พอหักค่าเช่าโกดัง ค่าขนส่ง ค่าโฆษณา เงินเดือนพนักงาน ดอกเบี้ย และภาษี เหลือกำไรสุทธิ 50,000 บาท
ถ้าดูแค่ Gross Profit อาจคิดว่ากำไรดี แต่พอดู Net Profit จะเห็นภาพจริงว่าเหลือเงินเท่าไร
สูตรคำนวณกำไร แต่ละประเภทคำนวณอย่างไร
การหากำไรไม่ใช่เรื่องยาก แค่ต้องรู้ว่าหักอะไรบ้าง
สูตรคำนวณกำไรขั้นต้น
กำไรขั้นต้น = รายได้จากการขาย – ต้นทุนขาย
ตัวอย่าง ร้านขายกาแฟ (ชื่อสมมุติ) ยอดขายเดือนละ 150,000 บาท ต้นทุนวัตถุดิบ (เมล็ดกาแฟ นม แก้ว) 60,000 บาท
| รายการ | วิธีคำนวณ | จำนวนเงิน |
|---|---|---|
| รายได้จากการขาย | 150,000 บาท | |
| ต้นทุนขาย | 60,000 บาท | |
| กำไรขั้นต้น | 150,000 – 60,000 | 90,000 บาท |
สูตรคำนวณกำไรสุทธิ
กำไรสุทธิ = รายได้ทั้งหมด – ค่าใช้จ่ายทั้งหมด
ต่อจากตัวอย่างร้านกาแฟ สมมุติมีค่าใช้จ่ายเพิ่มเติม
| รายการ | วิธีคำนวณ | จำนวนเงิน |
|---|---|---|
| กำไรขั้นต้น | 90,000 บาท | |
| ค่าเช่าร้าน | 20,000 บาท | |
| เงินเดือนพนักงาน | 30,000 บาท | |
| ค่าโฆษณา | 5,000 บาท | |
| ค่าสาธารณูปโภค | 5,000 บาท | |
| กำไรสุทธิ (ก่อนภาษี) | 90,000 – 60,000 | 30,000 บาท |
จะเห็นว่ากำไรขั้นต้น 90,000 บาท แต่กำไรสุทธิเหลือ 30,000 บาท ส่วนต่าง 60,000 บาทคือค่าดำเนินงานต่างๆ ที่หลายคนมองข้ามตอนคำนวณกำไร
วิธีหากำไรเป็นเปอร์เซ็นต์ (Profit Margin)
อัตรากำไร (Profit Margin) ช่วยเปรียบเทียบความสามารถในการทำกำไรได้ดีกว่าดูตัวเลขกำไรล้วนๆ เพราะธุรกิจที่ยอดขาย 10 ล้านบาทกำไร 1 ล้านบาท กับธุรกิจยอดขาย 1 ล้านบาทกำไร 500,000 บาท ธุรกิจหลังทำกำไรได้ดีกว่า
สูตรคำนวณอัตรากำไร
| ประเภท | สูตร | ตัวอย่างร้านกาแฟ |
|---|---|---|
| อัตรากำไรขั้นต้น | (กำไรขั้นต้น ÷ รายได้) × 100 | (90,000 ÷ 150,000) × 100 = 60% |
| อัตรากำไรสุทธิ | (กำไรสุทธิ ÷ รายได้) × 100 | (30,000 ÷ 150,000) × 100 = 20% |
อัตรากำไรขั้นต้น 60% ถือว่าดีมากสำหรับธุรกิจร้านกาแฟ ส่วนอัตรากำไรสุทธิ 20% ก็อยู่ในเกณฑ์ที่น่าพอใจ
วิเคราะห์กำไรอย่างไรให้ธุรกิจเติบโต
การรู้ตัวเลขกำไรอย่างเดียวไม่พอ เจ้าของกิจการต้องรู้วิธี วิเคราะห์ กำไรเพื่อนำไปตัดสินใจทางธุรกิจด้วย
ทำไมต้องวิเคราะห์กำไร ไม่ใช่แค่ดูยอดขาย
ร้านอาหารที่มียอดขาย 1 ล้านบาทต่อเดือนอาจขาดทุนได้ ถ้าต้นทุนวัตถุดิบ ค่าเช่า และเงินเดือนพนักงานรวมกันเกิน 1 ล้าน ในทางกลับกัน ร้านเล็กๆ ที่ขายได้ 200,000 บาท แต่ต้นทุนต่ำ อาจมีกำไรสุทธิมากกว่า
การดูแค่ยอดขายเหมือนดูแค่ด้านหน้าของเหรียญ ต้องพลิกดูด้านหลังด้วย ซึ่งก็คือตัวเลขกำไร
3 ตัวชี้วัดกำไรที่ SME ต้องติดตามทุกเดือน
เจ้าของกิจการ SME ไม่จำเป็นต้องดูตัวเลขซับซ้อนมากมาย แค่ติดตาม 3 ตัวนี้ทุกเดือนก็เห็นภาพชัด
- อัตรากำไรขั้นต้น (Gross Profit Margin) ถ้าเดือนไหนลดลง ตรวจสอบว่าต้นทุนสินค้าเพิ่มหรือขายราคาลดลง
- อัตรากำไรสุทธิ (Net Profit Margin) ถ้าลดลงแต่ Gross Margin ปกติ แสดงว่าค่าใช้จ่ายอื่นบานปลาย ให้เช็คค่าโฆษณา ค่าเช่า หรือค่าดำเนินงาน
- แนวโน้มกำไร (Profit Trend) เปรียบเทียบกำไรย้อนหลัง 3-6 เดือน ถ้าลดลงต่อเนื่องต้องหาสาเหตุทันที
ใช้โปรแกรมบัญชีช่วยวิเคราะห์กำไรอัตโนมัติ
การคำนวณกำไรด้วยมือหรือ Excel อาจพอได้ตอนธุรกิจเล็ก แต่พอธุรกรรมเยอะขึ้นก็เริ่มผิดพลาดและเสียเวลา โปรแกรมบัญชีออนไลน์จะบันทึกรายรับ-รายจ่ายอัตโนมัติ แล้วคำนวณกำไรขั้นต้น กำไรสุทธิ และงบกำไรขาดทุนให้ทันที
เจ้าของกิจการที่อยากรู้เรื่องวิธีคิดต้นทุนกำไรเพื่อตั้งราคาสินค้าสามารถอ่านเพิ่มเติมได้
สรุป: เข้าใจกำไร วิเคราะห์เป็น ธุรกิจโตได้
- กำไรมี 3 ระดับ: กำไรขั้นต้น กำไรจากการดำเนินงาน และกำไรสุทธิ แต่ละตัวบอกเรื่องต่างกัน
- Gross Profit บอกว่าสินค้าทำเงินได้ดีไหม ส่วน Net Profit บอกว่าธุรกิจเหลือเงินจริงเท่าไร
- ติดตามอัตรากำไรทุกเดือน ถ้าลดลงต่อเนื่องให้หาสาเหตุทันที
จัดการบัญชีและดูกำไรธุรกิจได้ทันทีด้วย PEAK
PEAK ช่วยเจ้าของกิจการดูกำไรขั้นต้น กำไรสุทธิ และงบกำไรขาดทุนได้ทันทีจาก Dashboard ไม่ต้องคำนวณเอง ทดลองใช้ PEAK ฟรี 30 วัน
คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับกำไร
กำไรขั้นต้นกับกำไรสุทธิ อันไหนสำคัญกว่า
ทั้งสองสำคัญเท่ากันแต่ใช้งานคนละจังหวะ กำไรขั้นต้นใช้ตรวจสอบว่าราคาขายและต้นทุนสินค้ายังสมเหตุสมผลอยู่ไหม ส่วนกำไรสุทธิใช้ประเมินภาพรวมว่าธุรกิจทั้งระบบยังทำเงินได้ดีอยู่หรือไม่
ธุรกิจขายดีแต่ไม่มีกำไร เกิดจากอะไร
สาเหตุที่พบบ่อยคือค่าใช้จ่ายในการดำเนินงานสูงเกินสัดส่วน เช่น ค่าโฆษณาที่ไม่ได้ประสิทธิภาพ พนักงานมากเกินความจำเป็น หรือตั้งราคาขายต่ำเกินไปจนกำไรขั้นต้นไม่พอรับภาระค่าใช้จ่ายทั้งหมด วิธีแก้คือแยกดูกำไรทุกระดับเพื่อหาจุดที่ “รั่ว”
อัตรากำไรเท่าไรถึงเรียกว่าดี
ขึ้นอยู่กับประเภทธุรกิจ โดยทั่วไปธุรกิจบริการมักมีอัตรากำไรสุทธิสูงกว่าธุรกิจค้าปลีก เพราะต้นทุนสินค้าต่ำกว่า หลักที่ใช้ได้จริงคืออย่าเปรียบเทียบข้ามอุตสาหกรรม ให้ดูค่าเฉลี่ยในธุรกิจประเภทเดียวกัน แล้วเทียบกับแนวโน้มของตัวเองว่าดีขึ้นหรือแย่ลงในแต่ละเดือน
กำไร กับ กระแสเงินสด ต่างกันอย่างไร
กำไรเป็นตัวเลขทางบัญชีที่คำนวณจากรายได้หักค่าใช้จ่าย ส่วนกระแสเงินสดคือเงินจริงที่ไหลเข้าออกจากบัญชี ธุรกิจอาจมีกำไรบนกระดาษแต่เงินสดไม่พอจ่ายบิล เช่น ข
ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine
About Author
