จ่ายเงินปันผลต้องทำอย่างไร ขั้นตอนการจ่าย และวิธีบันทึกบัญชี

เมื่อบริษัทมีกำไร ผู้ถือหุ้นย่อมอยากรับผลตอบแทนจากการลงทุน การจ่ายเงินปันผลเป็นวิธีที่ถูกต้องตามกฎหมายในการนำกำไรของบริษัทมาแบ่งให้ผู้ถือหุ้น แต่ก่อนจ่ายต้องเข้าใจเงื่อนไข ขั้นตอน และภาษีที่เกี่ยวข้อง บทความนี้รวบรวมทุกเรื่องที่เจ้าของกิจการและนักบัญชีต้องรู้เกี่ยวกับการจ่ายเงินปันผลบริษัทจำกัด ตั้งแต่เงื่อนไขกฎหมาย ภาษีหัก ณ ที่จ่าย เครดิตภาษีเงินปันผล จนถึงวิธีบันทึกบัญชีพร้อมตัวอย่างตัวเลขจริง

เงินปันผลคืออะไร

เงินปันผล (Dividend) คือผลตอบแทนที่บริษัทจ่ายให้ผู้ถือหุ้นจากกำไรของกิจการ โดยจ่ายตามสัดส่วนจำนวนหุ้นที่ถืออยู่ เช่น ถ้าบริษัทมีกำไรและประกาศจ่ายเงินปันผลหุ้นละ 5 บาท ผู้ถือหุ้น 1,000 หุ้นจะได้รับเงินปันผล 5,000 บาท

การจ่ายเงินปันผลเป็นการจ่ายจากกำไร 2 ส่วนหลัก ได้แก่ กำไรสุทธิที่เกิดขึ้นในระหว่างงวด และกำไรสะสมที่ยังไม่ได้จัดสรร ทั้งนี้บริษัทที่จะจ่ายเงินปันผลได้ต้องมีสภาพคล่องทางการเงินเพียงพอ มีกระแสเงินสดรองรับ และมีฐานะการเงินที่แข็งแรง

เงินปันผลเป็นเงินสด vs หุ้นปันผล

บริษัทสามารถจ่ายเงินปันผลได้ 2 รูปแบบ

รูปแบบแรกคือจ่ายเป็นเงินสด ซึ่งเป็นวิธีที่นิยมมากที่สุด บริษัทโอนเงินเข้าบัญชีผู้ถือหุ้นโดยตรงตามจำนวนหุ้นที่ถือ วิธีนี้ผู้ถือหุ้นได้รับเงินทันทีและนำไปใช้ได้เลย

รูปแบบที่สองคือจ่ายเป็นหุ้นปันผล บริษัทออกหุ้นเพิ่มทุนแจกให้ผู้ถือหุ้นแทนเงินสด วิธีนี้ช่วยให้บริษัทเก็บเงินสดไว้ใช้ในกิจการได้ แต่ผู้ถือหุ้นจะได้รับจำนวนหุ้นเพิ่มขึ้นแทน

จ่ายเงินปันผลต้องมีเงื่อนไขอะไรบ้าง

กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1200 ถึง 1205 (verify in browser) กำหนดเงื่อนไขการจ่ายเงินปันผลของบริษัทจำกัดไว้อย่างชัดเจน หากจ่ายผิดเงื่อนไขอาจมีผลทางกฎหมาย เจ้าของกิจการควรทำความเข้าใจเงื่อนไขหลัก 3 ข้อต่อไปนี้

กำไรสะสมต้องเป็นบวก

ตามมาตรา 1201 ห้ามจ่ายเงินปันผลจากเงินประเภทอื่นนอกจากเงินกำไร และถ้าบริษัทยังขาดทุนสะสมอยู่ ห้ามจ่ายเงินปันผลจนกว่าจะแก้ไขให้หายขาดทุนก่อน พูดง่ายๆ คือ บริษัทต้องมีกำไรสะสมเป็นบวกเท่านั้นจึงจะจ่ายเงินปันผลได้

กันเงินสำรองตามกฎหมาย 5%

ตามมาตรา 1202 ทุกครั้งที่จ่ายเงินปันผล บริษัทต้องกันเงินไว้เป็นทุนสำรองอย่างน้อย 5% ของกำไร (หนึ่งในยี่สิบส่วน) จนกว่าทุนสำรองจะถึง 10% ของทุนจดทะเบียน (หนึ่งในสิบ) หรือมากกว่าตามที่ข้อบังคับของบริษัทกำหนด

ตัวอย่างเช่น บริษัท ค จำกัด (ชื่อสมมุติ) มีทุนจดทะเบียน 1,000,000 บาท และมีกำไรสุทธิ 500,000 บาท บริษัทต้องกันเงินสำรองอย่างน้อย 25,000 บาท (5% ของ 500,000) จนกว่าทุนสำรองจะถึง 100,000 บาท (10% ของทุนจดทะเบียน 1,000,000)

มติที่ประชุมผู้ถือหุ้น

ตามมาตรา 1201 ห้ามประกาศจ่ายเงินปันผลนอกจากโดยมติของที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้น ซึ่งหมายความว่าต้องจัดประชุมผู้ถือหุ้นและลงมติอนุมัติการจ่ายเงินปันผลก่อนจึงจะจ่ายได้ ยกเว้นกรณีเงินปันผลระหว่างกาลที่กรรมการสามารถอนุมัติได้เอง

จ่ายเงินปันผลต้องทำอย่างไรบ้าง

การจ่ายเงินปันผลมีขั้นตอนที่ต้องปฏิบัติตามลำดับ ดังนี้

1. ปิดงบการเงินให้เรียบร้อย เพื่อยืนยันว่าบริษัทมีกำไรสุทธิจริง
2. คำนวณเงินสำรองตามกฎหมาย กัน 5% ของกำไรไว้จนถึงเพดาน 10% ของทุนจดทะเบียน
3. จัดประชุมผู้ถือหุ้นและลงมติอนุมัติการจ่ายเงินปันผล โดยระบุจำนวนเงินปันผลต่อหุ้นและวันที่จ่าย
4. จัดทำรายชื่อผู้ถือหุ้นที่มีสิทธิ์รับเงินปันผล
5. หักภาษี ณ ที่จ่าย 10% ก่อนจ่ายเงินปันผลให้ผู้ถือหุ้นที่เป็นบุคคลธรรมดา
6. จ่ายเงินปันผลสุทธิให้ผู้ถือหุ้น ภายในระยะเวลาที่ที่ประชุมกำหนด (ตามแนวปฏิบัติทั่วไปควรจ่ายภายใน 1 เดือน)
7. ออกหนังสือรับรองหัก ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) ให้ผู้ถือหุ้นทุกคน
8. ยื่นแบบ ภ.ง.ด.2 นำส่งภาษีหัก ณ ที่จ่ายภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดจากเดือนที่จ่าย

เงินปันผลต้องเสียภาษีอย่างไร

เรื่องภาษีเป็นส่วนที่เจ้าของกิจการต้องให้ความสำคัญเป็นพิเศษ เพราะเกี่ยวข้องกับทั้งฝั่งบริษัทผู้จ่ายและฝั่งผู้ถือหุ้นผู้รับ

อัตราหัก ณ ที่จ่าย 10%

เมื่อบริษัทจ่ายเงินปันผลให้ผู้ถือหุ้นที่เป็นบุคคลธรรมดา บริษัทมีหน้าที่ต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายในอัตรา 10% ของเงินปันผลที่จ่าย ตามมาตรา 50(2)(จ) แห่งประมวลรัษฎากร (verify in browser) จากนั้นนำส่งภาษีด้วยแบบ ภ.ง.ด.2 ภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดไป

ตัวอย่างเช่น บริษัท ตัวอย่าง จำกัด (ชื่อสมมุติ) จ่ายเงินปันผลให้ผู้ถือหุ้น 100,000 บาท บริษัทต้องหักภาษี ณ ที่จ่าย 10% เท่ากับ 10,000 บาท ผู้ถือหุ้นจะได้รับเงินสุทธิ 90,000 บาท และบริษัทนำส่งภาษี 10,000 บาทให้กรมสรรพากร

ฝั่งผู้ถือหุ้นที่ได้รับเงินปันผลมี 2 ทางเลือกในการจัดการภาษี

ทางเลือกแรกคือให้ภาษี 10% ที่ถูกหักไปเป็นภาษีสุดท้าย (Final Tax) ไม่ต้องนำรายได้เงินปันผลไปรวมยื่นภาษีประจำปี วิธีนี้เหมาะกับผู้ที่มีฐานภาษีสูงกว่า 10%

ทางเลือกที่สองคือนำเงินปันผลไปรวมเป็นรายได้ในการยื่นภาษีประจำปี และใช้เครดิตภาษีเงินปันผลเพื่อขอคืนภาษี วิธีนี้เหมาะกับผู้ที่มีฐานภาษีต่ำกว่า 10%

เครดิตภาษีเงินปันผลคืออะไร

เครดิตภาษีเงินปันผลเป็นกลไกที่ช่วยป้องกันการเก็บภาษีซ้ำซ้อน เพราะกำไรของบริษัทเสียภาษีนิติบุคคลไปแล้วรอบหนึ่ง เมื่อนำกำไรมาจ่ายเป็นเงินปันผลแล้วผู้ถือหุ้นต้องเสียภาษีอีกรอบ จึงมีกลไกเครดิตภาษีตามมาตรา 47 ทวิ แห่งประมวลรัษฎากร (verify in browser) ให้นำภาษีที่บริษัทจ่ายไปแล้วมาใช้เป็นเครดิตได้

สูตรคำนวณเครดิตภาษีเงินปันผล มีดังนี้

รายการ	สูตร
เครดิตภาษี (ทั่วไป)	เงินปันผล × อัตราภาษีนิติบุคคล ÷ (100 − อัตราภาษีนิติบุคคล)
เครดิตภาษี (อัตราภาษี 20%)	เงินปันผล × 20 ÷ 80

ตัวอย่าง ผู้ถือหุ้นได้รับเงินปันผล 80,000 บาท จากบริษัทที่เสียภาษีนิติบุคคลอัตรา 20%

รายการ	วิธีคำนวณ	จำนวน
เงินปันผลที่ได้รับ	—	80,000 บาท
เครดิตภาษี	80,000 × 20 ÷ 80	20,000 บาท
เงินได้ที่ต้องนำไปยื่นภาษี	80,000 + 20,000	100,000 บาท
ภาษีที่ถูกหัก ณ ที่จ่าย	10% × 80,000	8,000 บาท
สิ่งที่นำไปหักจากภาษีที่ต้องจ่าย	เครดิตภาษี + ภาษีที่ถูกหัก	28,000 บาท

ข้อควรรู้คือ ถ้าเลือกใช้เครดิตภาษี ต้องนำเงินปันผลจากทุกแหล่งมายื่นรวมทั้งหมด ไม่สามารถเลือกยื่นเฉพาะบางบริษัทได้ ดังนั้นควรคำนวณเปรียบเทียบก่อนว่าวิธีไหนประหยัดภาษีมากกว่า อ่านเพิ่มเติมได้ที่บทความวิธีประหยัดภาษี

เงินปันผลระหว่างกาลคืออะไร ต่างจากเงินปันผลประจำปีอย่างไร

เงินปันผลแบ่งออกเป็น 2 ประเภทตามช่วงเวลาที่จ่าย

เงินปันผลประจำปีคือเงินปันผลที่จ่ายหลังจากปิดงบการเงินประจำปีเสร็จแล้ว โดยต้องได้รับอนุมัติจากที่ประชุมสามัญผู้ถือหุ้น เป็นรูปแบบที่พบมากที่สุด

เงินปันผลระหว่างกาลคือเงินปันผลที่จ่ายระหว่างรอบบัญชี โดยกรรมการมีอำนาจอนุมัติได้เองตามมาตรา 1201 วรรคสอง เมื่อเห็นว่าบริษัทมีกำไรเพียงพอ แต่ต้องรายงานให้ที่ประชุมผู้ถือหุ้นครั้งถัดไปทราบ วิธีนี้ช่วยให้ผู้ถือหุ้นได้รับผลตอบแทนเร็วขึ้น โดยไม่ต้องรอจนสิ้นปี

ทั้ง 2 ประเภทต้องกันเงินสำรอง 5% และหักภาษี ณ ที่จ่าย 10% เหมือนกัน

บันทึกบัญชีเงินปันผลอย่างไร

การจ่ายเงินปันผลต้องบันทึกบัญชี 2 ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นตอนประกาศจ่ายและขั้นตอนจ่ายจริง

ตัวอย่างการบันทึกบัญชี

สมมุติบริษัท ก จำกัด (ชื่อสมมุติ) ประกาศจ่ายเงินปันผล 1,000,000 บาท ให้ผู้ถือหุ้นที่เป็นบุคคลธรรมดา

ขั้นตอนที่ 1 บันทึกวันประกาศจ่ายเงินปันผล

รายการ	เดบิต (Dr.)	เครดิต (Cr.)
กำไรสะสมที่ยังไม่ได้จัดสรร	1,000,000	—
เงินปันผลค้างจ่าย	—	1,000,000

ขั้นตอนที่ 2 บันทึกวันจ่ายเงินปันผลจริง

รายการ	เดบิต (Dr.)	เครดิต (Cr.)
เงินปันผลค้างจ่าย	1,000,000	—
เงินฝากธนาคาร	—	900,000
ภาษีหัก ณ ที่จ่ายค้างจ่าย	—	100,000

เงินปันผลจ่ายอยู่ในหมวดส่วนของผู้ถือหุ้น เป็นรายการที่ลดกำไรสะสม ไม่ใช่ค่าใช้จ่ายของกิจการ ดังนั้นจะไม่ปรากฏในงบกำไรขาดทุน แต่จะแสดงในงบแสดงการเปลี่ยนแปลงส่วนของผู้ถือหุ้น

สำหรับผู้ใช้ PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ สามารถบันทึกรายการเงินปันผลผ่านสมุดรายวันทั่วไปได้ อ่านขั้นตอนละเอียดได้ที่คู่มือการบันทึกเงินปันผลใน PEAK

คำนวณเงินปันผลอย่างไร ดูตัวอย่างจริง

มาดูตัวอย่างแบบครบ flow ตั้งแต่คำนวณจนถึงจ่ายจริง

บริษัท ข จำกัด (ชื่อสมมุติ) มีข้อมูลดังนี้ ทุนจดทะเบียน 2,000,000 บาท กำไรสุทธิประจำปี 800,000 บาท ทุนสำรองสะสมเดิม 50,000 บาท ผู้ถือหุ้น 2 คน ถือหุ้นคนละ 10,000 หุ้น (รวม 20,000 หุ้น)

รายการ	วิธีคำนวณ	จำนวน
ขั้นตอนที่ 1 กันเงินสำรอง
เงินสำรองที่ต้องกัน	5% × 800,000	40,000 บาท
ทุนสำรองรวม	50,000 + 40,000	90,000 บาท
เพดานทุนสำรอง	10% × 2,000,000	200,000 บาท
สถานะ	ทุนสำรอง 90,000 ยังไม่ถึงเพดาน 200,000	ต้องกันต่อ
ขั้นตอนที่ 2 คำนวณเงินปันผลที่จ่ายได้
กำไรหลังกันสำรอง	800,000 − 40,000	760,000 บาท
มติจ่ายเงินปันผล	ไม่จำเป็นต้องจ่ายทั้งหมด	600,000 บาท
เงินปันผลต่อหุ้น	600,000 ÷ 20,000 หุ้น	30 บาท/หุ้น
ขั้นตอนที่ 3 หักภาษี ณ ที่จ่าย
ภาษีหัก ณ ที่จ่าย	10% × 600,000	60,000 บาท
เงินสุทธิต่อคน	300,000 − 30,000	270,000 บาท

จ่ายเงินปันผลต้องระวังอะไรบ้าง

เจ้าของกิจการควรพิจารณาเรื่องเหล่านี้ก่อนตัดสินใจจ่ายเงินปันผล

ประการแรก ตรวจสอบกระแสเงินสดให้เพียงพอ แม้บริษัทจะมีกำไรตามงบการเงิน แต่หากเงินสดไม่เพียงพออาจกระทบการดำเนินงาน ควรดูงบกระแสเงินสดประกอบก่อนตัดสินใจ

ประการที่สอง ถ้าจ่ายล่าช้าเกินกำหนดที่ที่ประชุมระบุไว้ ผู้ถือหุ้นมีสิทธิ์เรียกดอกเบี้ยผิดนัดจากบริษัทได้ ตามแนวปฏิบัติทั่วไปควรจ่ายภายใน 1 เดือนหลังที่ประชุมอนุมัติ

ประการที่สาม ถ้าจ่ายเงินปันผลฝ่าฝืนเงื่อนไข เจ้าหนี้ของบริษัทมีสิทธิ์ฟ้องเรียกเงินคืนจากผู้ถือหุ้นได้ตามมาตรา 1203 (verify in browser) และกรรมการอาจต้องรับผิดชอบเป็นการส่วนตัว

ประการที่สี่ ถ้าไม่หักภาษีหรือยื่นแบบล่าช้า บริษัทต้องรับภาระเบี้ยปรับและเงินเพิ่ม 1.5% ต่อเดือนของภาษีที่นำส่งไม่ครบ

สรุป: การจ่ายเงินปันผล

การจ่ายเงินปันผลเป็นสิทธิ์ของผู้ถือหุ้นที่จะได้รับผลตอบแทนจากการลงทุน เจ้าของกิจการต้องมั่นใจว่าบริษัทมีกำไรสะสมเป็นบวก กันเงินสำรอง 5% ตามกฎหมาย ได้รับมติจากที่ประชุมผู้ถือหุ้น หักภาษี ณ ที่จ่าย 10% และยื่นแบบ ภ.ง.ด.2 ให้ครบถ้วน การทำตามขั้นตอนเหล่านี้จะช่วยให้การจ่ายเงินปันผลถูกต้อง ไม่มีปัญหาตามมาภายหลัง

บันทึกบัญชีเงินปันผลง่ายขึ้นด้วย PEAK

PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ช่วยให้คุณบันทึกรายการจ่ายเงินปันผลผ่านสมุดรายวันทั่วไปได้สะดวก ระบบจัดการผังบัญชีให้ครบ ทั้งเงินปันผลค้างจ่ายและภาษีหัก ณ ที่จ่าย ลดความผิดพลาดในการบันทึกบัญชี ทดลองใช้ PEAK ฟรี

---

คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับการจ่ายเงินปันผล

บริษัทขาดทุนจ่ายเงินปันผลได้ไหม

ไม่ได้ ตามมาตรา 1201 ของกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ห้ามจ่ายเงินปันผลจากเงินประเภทอื่นนอกจากเงินกำไร ถ้าบริษัทยังมียอดขาดทุนสะสมอยู่ ต้องแก้ไขให้หายขาดทุนก่อนจึงจะจ่ายเงินปันผลได้ แม้ว่าปีปัจจุบันจะมีกำไร แต่ถ้ายังมีขาดทุนสะสมจากปีก่อนหักกลบไม่หมด ก็ไม่สามารถจ่ายได้

เลือก Final Tax หรือยื่นรวมเครดิตภาษี แบบไหนคุ้มกว่า

ขึ้นอยู่กับฐานภาษีของผู้ถือหุ้น ถ้ารายได้รวมทั้งปีต่ำจนอัตราภาษีไม่ถึง 10% การนำเงินปันผลไปรวมยื่นพร้อมใช้เครดิตภาษีจะคุ้มกว่าเพราะอาจได้ภาษีคืน แต่ถ้าฐานภาษีสูงกว่า 10% อยู่แล้ว การให้ภาษี 10% ที่ถูกหักไว้เป็น Final Tax จะประหยัดกว่า วิธีง่ายๆ คือลองคำนวณภาษีทั้ง 2 แบบเปรียบเทียบกันก่อนตัดสินใจ

จ่ายเงินปันผลแล้วต้องยื่นแบบอะไร

บริษัทที่จ่ายเงินปันผลต้องยื่นแบบ ภ.ง.ด.2 นำส่งภาษีหัก ณ ที่จ่ายภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดจากเดือนที่จ่ายเงินปันผล (ยื่นออนไลน์ผ่าน e-Filing ขยายอีก 8 วัน) และต้องออกหนังสือรับรองหัก ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) ให้ผู้รับเงินปันผลทุกคนเพื่อใช้เป็นหลักฐานประกอบการยื่นภาษี สามารถจัดการภาษีหัก ณ ที่จ่ายได้สะดวกด้วย PEAK Tax

---

ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine