สินค้าคงเหลือ คืออะไร วิธีบันทึกบัญชีและตีราคาที่ SME ต้องรู้

ธุรกิจที่ขายสินค้าทุกประเภทต้องจัดการ “สินค้าคงเหลือ” ให้ถูกต้อง เพราะตัวเลขนี้กระทบทั้งต้นทุนขาย กำไรสุทธิ และภาษีที่ต้องจ่าย สิ่งที่หลายคนยังสับสนคือ ควรเลือกบันทึกบัญชีแบบต่อเนื่อง (Perpetual) หรือแบบสิ้นงวด (Periodic) กันแน่?

สินค้าคงเหลือคืออะไร? (Inventory)

สินค้าคงเหลือ คือทรัพย์สินของกิจการที่ถือไว้เพื่อขายในการดำเนินธุรกิจตามปกติ หรืออยู่ระหว่างการผลิตเพื่อขาย รวมถึงวัตถุดิบที่ใช้ในการผลิตด้วย ตามหลักมาตรฐานบัญชี (TAS 2) ที่สภาวิชาชีพบัญชีกำหนดไว้

พูดง่ายๆ ก็คือ ของที่ซื้อมาขาย หรือของที่ผลิตเพื่อขาย ที่ยังเหลืออยู่ ณ วันที่ปิดงบ ทั้งหมดนับเป็น Inventory

สินค้าคงเหลือ อยู่หมวดไหนในงบการเงิน?

ในงบแสดงฐานะการเงิน สินค้าคงเหลืออยู่หมวด “สินทรัพย์หมุนเวียน” เพราะคาดว่าจะขายได้ภายใน 1 รอบบัญชี โดยแสดงอยู่ถัดจากลูกหนี้การค้า (ตามโครงสร้างงบการเงินของมาตรฐานรายงานทางการเงิน NPAEs)

ประเภทของสินค้าคงเหลือ

Inventory แบ่งได้ 3 ประเภทหลัก ขึ้นอยู่กับลักษณะธุรกิจ

ประเภท	ตัวอย่าง	ธุรกิจที่พบ
วัตถุดิบ (Raw Materials)	ผ้า ไม้ เหล็ก	โรงงานผลิต
งานระหว่างทำ (Work in Process)	เสื้อที่ตัดเย็บแล้วยังไม่เสร็จ	โรงงานผลิต
สินค้าสำเร็จรูป (Finished Goods)	สินค้าพร้อมขาย	ร้านค้าออนไลน์ ค้าปลีก นำเข้าส่งออก

ธุรกิจซื้อมาขายไป เช่น ร้านค้าออนไลน์ จะมีแค่ “สินค้าสำเร็จรูป” เพราะไม่ได้ผลิตเอง

การบันทึกบัญชีสินค้าคงเหลือ 2 ระบบที่ต้องเลือก

การบันทึกบัญชีสินค้าคงเหลือมี 2 ระบบหลัก ได้แก่ แบบต่อเนื่อง (Perpetual) และแบบสิ้นงวด (Periodic) กิจการต้องเลือกระบบใดระบบหนึ่งแล้วใช้ต่อเนื่องตลอดรอบบัญชี

ก่อนลงรายละเอียดแต่ละระบบ ดูตารางเปรียบเทียบภาพรวมก่อน

เกณฑ์	แบบต่อเนื่อง (Perpetual)	แบบสิ้นงวด (Periodic)
อัปเดตยอดสินค้า	ทุกครั้งที่ซื้อ-ขาย (real-time)	ตอนสิ้นงวดเท่านั้น
รู้ต้นทุนขายทันที	ใช่	ไม่ ต้องรอตรวจนับ
ความซับซ้อน	สูงกว่า (บันทึกทุกรายการ)	ต่ำกว่า (บันทึกตอนสิ้นงวด)
เหมาะกับ	สินค้ามูลค่าสูง, มี SKU เยอะ	สินค้ามูลค่าต่ำ, SKU น้อย
ใช้โปรแกรมบัญชี	เหมาะมาก	ใช้ได้ แต่ไม่จำเป็น

ระบบบันทึกแบบต่อเนื่อง (Perpetual Inventory System)

ระบบนี้บันทึกทุกรายการซื้อ-ขายเข้าบัญชี “สินค้าคงเหลือ” ทันที ทำให้รู้ยอดสต๊อกและต้นทุนขายได้ตลอดเวลา ไม่ต้องรอตรวจนับสิ้นงวด

ตัวอย่าง: บริษัท ก จำกัด (ชื่อสมมุติ) ขายอุปกรณ์ไอที ซื้อเมาส์ 100 ตัว ราคาตัวละ 200 บาท รวม 20,000 บาท

บันทึกตอนซื้อสินค้า

รายการ	Dr (เดบิต)	Cr (เครดิต)
สินค้าคงเหลือ	20,000
เงินสด/เจ้าหนี้การค้า		20,000

บันทึกตอนขายสินค้า (ขาย 10 ตัว ราคาขายตัวละ 350 บาท ต้นทุน 200 บาท)

รายการ	Dr (เดบิต)	Cr (เครดิต)
เงินสด/ลูกหนี้การค้า	3,500
รายได้จากการขาย		3,500
ต้นทุนขาย	2,000
สินค้าคงเหลือ		2,000

สังเกตว่าทุกครั้งที่ขาย ต้องบันทึก 2 คู่ ทั้งรายได้และต้นทุน ทำให้รู้กำไรขั้นต้นทันทีหลังขาย

ระบบบันทึกแบบสิ้นงวด (Periodic Inventory System)

ระบบนี้ไม่บันทึกต้นทุนขายทุกครั้งที่ขาย แต่จะรอจนสิ้นงวด (เช่น สิ้นเดือนหรือสิ้นปี) แล้วค่อยตรวจนับสินค้าจริง จากนั้นคำนวณต้นทุนขายย้อนกลับ

ตัวอย่าง: บริษัท ก จำกัด (ชื่อสมมุติ) ซื้อเมาส์ 100 ตัว ราคาตัวละ 200 บาท

บันทึกตอนซื้อสินค้า

รายการ	Dr (เดบิต)	Cr (เครดิต)
ซื้อสินค้า	20,000
เงินสด/เจ้าหนี้การค้า		20,000

สังเกตว่าเดบิตไปที่ “ซื้อสินค้า” ไม่ใช่ “สินค้าคงเหลือ” ทำให้ยอดในบัญชีสต๊อกไม่เปลี่ยนจนกว่าจะถึงสิ้นงวด

บันทึกตอนขาย บันทึกแค่รายได้ ไม่บันทึกต้นทุน

รายการ	Dr (เดบิต)	Cr (เครดิต)
เงินสด/ลูกหนี้การค้า	3,500
รายได้จากการขาย		3,500

บันทึกสิ้นงวด ตรวจนับพบเมาส์เหลือ 90 ตัว (ต้นทุน 18,000 บาท)

ต้นทุนขาย = สินค้าต้นงวด + ซื้อระหว่างงวด – สินค้าปลายงวด = 0 บาท + 20,000 บาท – 18,000 บาท = 2,000 บาท

รายการ	Dr (เดบิต)	Cr (เครดิต)
สินค้าคงเหลือ (ปลายงวด)	18,000
ต้นทุนขาย	2,000
ซื้อสินค้า		20,000

เปรียบเทียบ Perpetual vs Periodic เลือกแบบไหนดี?

ไม่มีระบบไหนดีกว่าเสมอ ขึ้นอยู่กับลักษณะธุรกิจ ลองเช็คตามเกณฑ์นี้

ถ้าธุรกิจคุณเป็นแบบนี้	แนะนำใช้
มีสินค้า SKU เยอะ มูลค่าสูง เช่น อิเล็กทรอนิกส์ เครื่องสำอาง	Perpetual ต้องรู้ยอดสต๊อก real-time
ขายออนไลน์หลายช่องทาง (Shopee, Lazada, หน้าเว็บ)	Perpetual ป้องกันขายเกินสต๊อก
สินค้าไม่กี่รายการ มูลค่าต่ำ เช่น ร้านขายของชำ	Periodic ง่าย ไม่ซับซ้อน
ใช้โปรแกรมบัญชีอยู่แล้ว (เช่น PEAK)	Perpetual โปรแกรมบันทึกให้อัตโนมัติ
ยังทำบัญชีด้วย Excel หรือกระดาษ	Periodic จัดการง่ายกว่า

สำหรับ SME ที่กำลังเติบโตและมีสินค้าหลายรายการ ระบบ Perpetual เหมาะกว่าในระยะยาว เพราะช่วยให้เห็นต้นทุนจริงทันทีและวางแผนสั่งซื้อได้แม่นยำ

การปรับปรุงบัญชีสินค้าคงเหลือปลายงวด

ไม่ว่าจะใช้ระบบไหน ทุกกิจการต้องตรวจนับสินค้าจริง ณ วันสิ้นงวด แล้วปรับปรุงยอดในบัญชีให้ตรงกับของจริง ถ้าพบว่าสินค้าชำรุด สูญหาย หรือล้าสมัย ต้องตัดจำหน่ายเป็นค่าใช้จ่ายในงวดนั้น

PEAK มีคู่มือการตั้งค่าระบบบันทึกสินค้าคงเหลือแบบสิ้นงวดที่อธิบายขั้นตอนปรับปรุงปลายงวดอย่างละเอียด

วิธีตีราคาสินค้าคงเหลือ

หลังเลือกระบบบันทึกแล้ว ต้องเลือก “วิธีตีราคา” ว่าจะคำนวณต้นทุนสินค้าอย่างไร วิธีที่ใช้กันมากในไทยมี 2 วิธีหลัก

FIFO (First-In, First-Out)

FIFO หมายถึง “เข้าก่อน ออกก่อน” สินค้าที่ซื้อมาก่อนจะถูกคิดเป็นต้นทุนขายก่อน สต๊อกปลายงวดจึงเป็นสินค้าล็อตล่าสุด ซึ่งสะท้อนราคาตลาดปัจจุบันได้ดี

วิธีนี้เหมาะกับสินค้าที่มีอายุจำกัด เช่น อาหาร เครื่องสำอาง หรือสินค้าที่ราคาเปลี่ยนบ่อย

Weighted Average (ถัวเฉลี่ยถ่วงน้ำหนัก)

คิดต้นทุนจากราคาเฉลี่ยของสินค้าทั้งหมดที่มีอยู่ ทุกครั้งที่ซื้อล็อตใหม่เข้ามาจะคำนวณราคาเฉลี่ยใหม่

ขั้นตอน	วิธีคำนวณ	ตัวอย่าง
1. รวมมูลค่าสต๊อกทั้งหมด	มูลค่าเดิม + มูลค่าที่ซื้อใหม่	10,000 บาท + 12,000 บาท = 22,000 บาท
2. รวมจำนวนหน่วยทั้งหมด	จำนวนเดิม + จำนวนที่ซื้อใหม่	50 ชิ้น + 60 ชิ้น = 110 ชิ้น
3. หาต้นทุนเฉลี่ยต่อหน่วย	มูลค่ารวม ÷ จำนวนรวม	22,000 ÷ 110 = 200 บาท/ชิ้น

วิธีนี้เหมาะกับสินค้าที่ราคาไม่ผันผวนมาก และช่วยลดความซับซ้อนในการคำนวณ

รายงานสินค้าคงเหลือที่ธุรกิจต้องทำ

ธุรกิจที่มีสต๊อกสินค้าต้องจัดทำรายงานเพื่อใช้ตรวจสอบภายในและยื่นต่อหน่วยงานภาครัฐ (ตามพ.ร.บ.การบัญชี พ.ศ. 2543) รายงานหลักที่ต้องทำ ได้แก่

1. บัญชีคุมสินค้า (Stock Card) บันทึกรับเข้า-จ่ายออกเป็นประจำทุกวัน
2. รายงานสินค้าคงเหลือ ณ วันสิ้นงวด สรุปยอดคงเหลือและมูลค่าจริงเพื่อใช้ปิดงบ
3. รายงานสินค้าและวัตถุดิบ (สบช. 5) ยื่นต่อกรมพัฒนาธุรกิจการค้า (DBD) ภายใน 5 เดือนหลังปิดบัญชี

กรมสรรพากรอาจขอตรวจสอบรายงานสินค้าคงเหลือระหว่างตรวจสอบภาษี ดังนั้นควรจัดทำให้เป็นปัจจุบันเสมอ (ข้อมูลจากกรมสรรพากร)

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการบันทึกสินค้าคงเหลือ

จากประสบการณ์ที่ PEAK ทำงานร่วมกับ SME หลากหลายธุรกิจ ข้อผิดพลาดที่เจอบ่อยมี 4 เรื่องหลัก

1. ไม่ตรวจนับสินค้าจริงเลยทั้งปี ตัวเลขในบัญชีกับของจริงไม่ตรงกัน ทำให้ต้นทุนขายผิดพลาดและอาจมีปัญหากับสรรพากร
2. ใช้ระบบ Perpetual แต่ไม่อัปเดตทุกรายการ เช่น ลืมบันทึกสินค้าเสียหายหรือคืนสินค้า ทำให้ยอดในระบบสูงกว่าของจริง
3. สับสนระหว่าง “ซื้อสินค้า” กับ “สินค้าคงเหลือ” บันทึกผิดบัญชี ทำให้งบการเงินบิดเบือน โดยเฉพาะถ้าเปลี่ยนระบบกลางปี
4. ไม่ตัดจำหน่ายสินค้าล้าสมัย สินค้าที่ขายไม่ออกแล้วยังแสดงเป็นสินทรัพย์เต็มมูลค่า ทำให้งบแสดงฐานะการเงินเกินจริง

---

สรุป

สินค้าคงเหลือเป็นตัวเลขสำคัญที่กระทบทั้งต้นทุนขาย กำไรสุทธิ และภาษี SME ที่เริ่มต้นแนะนำใช้ระบบ Perpetual เพราะเห็นยอดสต๊อก real-time ส่วนวิธีตีราคาเลือก FIFO หรือ Weighted Average ตามประเภทสินค้า

จัดการสินค้าคงเหลือให้เป็นระบบด้วย PEAK

PEAK ช่วยบันทึกรับเข้า-จ่ายออกอัตโนมัติทุกครั้งที่สร้างใบซื้อ-ใบขาย ดูยอดสต๊อกได้ทันทีไม่ต้องรอสิ้นเดือน ออกรายงานสินค้าคงเหลือพร้อมยื่นได้เลย ทดลองใช้ PEAK ฟรี 30 วัน

---

คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับสินค้าคงเหลือ

ใช้ระบบ Perpetual อยู่ เปลี่ยนเป็น Periodic ได้ไหม?

เปลี่ยนได้ แต่ควรเปลี่ยนตอนต้นรอบบัญชีใหม่ ไม่ใช่กลางปี เพราะต้องปรับปรุงยอดต้นงวดให้ตรง และต้องเปิดเผยการเปลี่ยนแปลงนโยบายบัญชีในหมายเหตุประกอบงบการเงินด้วย (ตามข้อกำหนดของมาตรฐานบัญชี TAS 8)

สินค้าคงเหลือมีผลต่อภาษีอย่างไร?

สินค้าคงเหลือกระทบต้นทุนขาย ซึ่งเป็นค่าใช้จ่ายที่หักจากรายได้ก่อนคำนวณกำไรสุทธิเพื่อเสียภาษี ถ้ายอดสต๊อกสูงเกินจริง ต้นทุนขายจะต่ำไป ส่งผลให้กำไรสุทธิสูงและเสียภาษีมากขึ้น

ธุรกิจบริการที่ไม่มีสินค้าต้องทำรายงานสินค้าคงเหลือไหม?

ไม่ต้อง ถ้าเป็นงานบริการล้วนๆ ไม่มีสินค้าถือขาย ก็ไม่มีรายการสต๊อกในงบการเงิน แต่ถ้ามีวัสดุสิ้นเปลือง (เช่น อะไหล่ น้ำยา) ที่มูลค่ามากพอ ควรบันทึกเป็นวัสดุสิ้นเปลืองคงเหลือแทน

อัตราการหมุนเวียนของสินค้าคงเหลือ (Inventory Turnover) คืออะไร?

เป็นอัตราส่วนที่บอกว่าสินค้าขายหมดและเติมใหม่กี่รอบต่อปี

Inventory Turnover = ต้นทุนขาย (บาท) ÷ สต๊อกเฉลี่ย (บาท)

ตัวอย่าง: ต้นทุนขายทั้งปี 1,200,000 บาท ÷ สต๊อกเฉลี่ย 200,000 บาท = 6 รอบ/ปี ยิ่งตัวเลขสูง ยิ่งดี แปลว่าสินค้าไม่ค้างสต๊อกนาน

---

ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine