สัญญาซื้อขาย คืออะไร วิธีป้องกันปัญหากับคู่ค้าที่เจ้าของกิจการต้องรู้

สั่งซื้อวัตถุดิบจากซัพพลายเออร์ทุกเดือน ขายสินค้าให้ลูกค้าองค์กร แต่ไม่เคยมีสัญญาซื้อขายเป็นลายลักษณ์อักษร ถ้าคู่ค้าส่งของไม่ตรงสเปกหรือไม่จ่ายเงินตามกำหนด จะเรียกร้องอะไรได้ยากมาก

สัญญาซื้อขาย คืออะไร

สัญญาซื้อขาย คือข้อตกลงที่ฝ่ายหนึ่ง (ผู้ขาย) โอนกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินให้อีกฝ่าย (ผู้ซื้อ) และผู้ซื้อตกลงจ่ายเงินตามราคาที่ตกลงกัน สำหรับผู้ประกอบการ สัญญาซื้อขาย คือเครื่องมือป้องกันความเสี่ยงเมื่อซื้อขายกับคู่ค้า ไม่ว่าจะเป็นการสั่งซื้อวัตถุดิบ ขายสินค้าให้ตัวแทนจำหน่าย หรือซื้ออุปกรณ์สำนักงาน

จุดสำคัญ คือ กรรมสิทธิ์โอนทันที ตั้งแต่ตกลงกัน ไม่จำเป็นต้องส่งมอบของหรือจ่ายเงินก่อน ยกเว้นทรัพย์สินบางประเภทที่กฎหมายกำหนดให้ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียน

สัญญาซื้อขาย กับ สัญญาจะซื้อจะขาย ต่างกันอย่างไร

หลายคนสับสนระหว่างสองคำนี้ แต่ผลทางกฎหมายต่างกันมาก สรุปให้ดูในตารางนี้

เปรียบเทียบ	สัญญาซื้อขาย	สัญญาจะซื้อจะขาย
กรรมสิทธิ์	โอนทันทีที่ตกลง	ยังไม่โอน ต้องไปทำสัญญาซื้อขายจริงอีกครั้ง
เงินมัดจำ	ไม่จำเป็น	มักมีเงินมัดจำเป็นหลักประกัน
เหมาะกับ	สินค้าทั่วไป สินค้าที่ส่งมอบทันที	อสังหาริมทรัพย์ ทรัพย์สินมูลค่าสูงที่ต้องเตรียมการ
ถ้าผิดสัญญา	ฟ้องบังคับตามสัญญาได้เลย	ฟ้องให้ไปทำสัญญาซื้อขายจริง หรือริบ/คืนมัดจำ

ตัวอย่างง่ายๆ บริษัท ก สั่งซื้อวัตถุดิบจากบริษัท ข มูลค่า 500,000 บาท ตกลงราคาและสเปกแล้ว เป็นสัญญาซื้อขาย กรรมสิทธิ์โอนตอนตกลง แต่ถ้าบริษัท ก จองซื้อโกดังวางเงินมัดจำ 200,000 บาท แล้วค่อยไปโอนที่สำนักงานที่ดิน อันนี้ คือสัญญาจะซื้อจะขาย

ประเภทของสัญญาซื้อขายที่ SME ควรรู้

สัญญาซื้อขายแบ่งได้หลายประเภทตามลักษณะทรัพย์สิน แต่ละประเภทมีเงื่อนไขทางกฎหมายต่างกัน

สัญญาซื้อขายสินค้า (สังหาริมทรัพย์)

ใช้กับสินค้าทั่วไปที่เคลื่อนย้ายได้ เช่น วัตถุดิบ อุปกรณ์สำนักงาน เครื่องจักร สินค้าสำเร็จรูป ถ้ามูลค่าไม่เกิน 20,000 บาท ทำด้วยวาจาก็มีผลตามกฎหมาย แต่ถ้าเกินเกณฑ์นี้ ต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือลงชื่อทั้งสองฝ่าย จึงจะฟ้องร้องบังคับกันได้

ผู้ประกอบการที่สั่งซื้อสินค้าจากซัพพลายเออร์เป็นประจำ แนะนำให้ทำสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษรทุกครั้ง แม้มูลค่าไม่สูง เพราะถ้าเกิดปัญหาเรื่องคุณภาพหรือจำนวนไม่ตรง มีสัญญาเป็นหลักฐานจะเรียกร้องได้ง่ายกว่ามาก

สัญญาซื้อขายอสังหาริมทรัพย์

ใช้กับที่ดิน อาคาร คอนโดมิเนียม กฎหมายบังคับให้ต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อเจ้าหน้าที่ที่สำนักงานที่ดิน ถ้าไม่จดทะเบียนถือว่าเป็นโมฆะ ค่าธรรมเนียมโอนอยู่ที่ 2% ของราคาประเมิน ผู้ประกอบการที่ซื้อออฟฟิศ โกดัง หรือที่ดินสำหรับกิจการ ต้องวางแผนค่าใช้จ่ายส่วนนี้ไว้ด้วย

สัญญาซื้อขายรถยนต์

กฎหมายไม่ได้บังคับให้จดทะเบียนสัญญา แต่ต้องโอนทะเบียนรถที่กรมขนส่งทางบก ควรทำสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษรระบุยี่ห้อ รุ่น สี หมายเลขตัวถัง สภาพรถ ระยะไมล์ และเงื่อนไขรับประกัน เพื่อป้องกันปัญหา ซื้อแล้วพบว่ามีปัญหาซ่อนเร้น ในภายหลัง

องค์ประกอบสำคัญของหนังสือสัญญาซื้อขาย

หนังสือสัญญาซื้อขายที่ดีต้องมีองค์ประกอบครบถ้วน ขาดข้อใดข้อหนึ่งอาจเกิดปัญหาที่ลากยาวเป็นเดือนๆ โดยเฉพาะ SME ที่ไม่มีทีมกฎหมายดูแล ยิ่งต้องระวัง

องค์ประกอบที่ต้องมี

• ข้อมูลคู่สัญญา ชื่อ ที่อยู่ เลขประจำตัวผู้เสียภาษีของทั้งผู้ซื้อและผู้ขาย
• รายละเอียดทรัพย์สิน ระบุชนิด จำนวน คุณภาพ สเปก หรือหมายเลขรุ่นให้ชัดเจน ยิ่งละเอียดยิ่งป้องกันข้อพิพาท
• ราคาและเงื่อนไขการชำระเงิน ราคารวม VAT หรือไม่ จ่ายงวดเดียวหรือแบ่งจ่าย กำหนดวันชำระ
• เงื่อนไขการส่งมอบ สถานที่ วันที่ ใครรับผิดชอบค่าขนส่ง
• การรับประกัน ระยะเวลา ขอบเขตการรับประกัน เงื่อนไขการเคลม
• การผิดสัญญาและการเยียวยา ระบุว่าถ้าฝ่ายใดผิดสัญญาจะมีผลอย่างไร เช่น ค่าปรับ การยกเลิก การคืนเงิน
• การลงนามของคู่สัญญาและพยาน

สัญญาซื้อขาย ต้องปิดอากรแสตมป์หรือไม่

เรื่องนี้หลายคนสับสน คำตอบขึ้นอยู่กับประเภททรัพย์สินที่ซื้อขาย

ประเภทสัญญา	ต้องปิดอากร	อัตรา
ซื้อขายอสังหาริมทรัพย์	ต้องปิด	0.5% ของราคาที่ซื้อขาย
ซื้อขายสินค้าทั่วไป	ไม่ต้อง	–
ซื้อขายรถยนต์	ไม่ต้อง	–

สัญญาซื้อขายสินค้าในธุรกิจทั่วไปไม่อยู่ในรายการที่ต้องปิดอากรตามประมวลรัษฎากร ผู้ประกอบการ SME ที่ค้าขายสินค้าจึงไม่ต้องกังวลเรื่องนี้ อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ บทความอากรแสตมป์ของ PEAK

เมื่อทำสัญญาซื้อขายแล้ว ต้องลงบัญชีอย่างไร

เมื่อธุรกรรมเกิดขึ้น ต้องบันทึกรายการให้ถูกต้องตามมาตรฐาน ทั้งฝั่งผู้ขายและผู้ซื้อมีวิธีลงบัญชีต่างกัน

บันทึกฝั่งผู้ขาย

สมมุติบริษัท ก จำกัด (ชื่อสมมุติ) ขายสินค้า 100,000 บาท บวก VAT 7%

รายการ	Dr (เดบิต)	Cr (เครดิต)
ลูกหนี้การค้า	107,000
รายได้จากการขาย		100,000
ภาษีขาย (VAT)		7,000

บันทึกฝั่งผู้ซื้อ

บริษัท ข จำกัด (ชื่อสมมุติ) ซื้อสินค้ารายการเดียวกัน

รายการ	Dr (เดบิต)	Cr (เครดิต)
สินค้า/วัตถุดิบ	100,000
ภาษีซื้อ (VAT)	7,000
เจ้าหนี้การค้า		107,000

ภาษีซื้อ คือ VAT ที่ผู้ซื้อจ่ายไป สามารถนำไปหักกับภาษีขายในแบบ ภ.พ.30 ได้ ถ้าเป็นผู้ประกอบการจด VAT อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ คู่มือ VAT สำหรับผู้ประกอบการ สิ่งสำคัญ คือต้องเก็บใบกำกับภาษีไว้เป็นหลักฐานประกอบการยื่นภาษี ถ้าไม่มีใบกำกับภาษี ก็ไม่สามารถนำ VAT มาหักได้

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการทำสัญญาซื้อขาย

SME หลายรายเจอปัญหาเพราะมองข้ามรายละเอียดเล็กน้อย ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดมีดังนี้

• เขียนรายละเอียดสินค้ากว้างเกินไป แค่ระบุ สินค้า 100 ชิ้น ไม่บอกรุ่น สี ขนาด พอเกิดปัญหาอีกฝ่ายอ้างว่าส่งของผิดรุ่น พิสูจน์ไม่ได้
• ไม่แยกราคาก่อนและหลัง VAT ทำให้สับสนตอนออกใบกำกับภาษีและบันทึกบัญชี
• ไม่กำหนดเงื่อนไขผิดสัญญา ถ้าอีกฝ่ายไม่จ่ายเงินหรือไม่ส่งของ ไม่มีบทลงโทษชัดเจน
• ลงนามไม่ครบ ผู้มีอำนาจลงนามต้องตรงกับหนังสือรับรองบริษัท ถ้าลงโดยคนที่ไม่มีอำนาจ สัญญาอาจไม่มีผลบังคับ
• ไม่เก็บสำเนาสัญญาไว้ ต้องเก็บสัญญาอย่างน้อย 5 ปี เพื่อใช้อ้างอิงทางภาษี หากกรมสรรพากรมาตรวจสอบ
• ไม่ระบุเงื่อนไขการส่งมอบ ไม่บอกว่าส่งเมื่อไร ที่ไหน ใครรับผิดชอบค่าขนส่ง ทำให้เกิดข้อถกเถียงเรื่อง ใครผิดสัญญาก่อน

สรุป: สิ่งที่ SME ต้องทำเมื่อจัดทำสัญญาซื้อขาย

• ทำสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษรทุกครั้ง แม้มูลค่าไม่สูง
• ระบุรายละเอียดสินค้า ราคา เงื่อนไข ให้ครบถ้วนชัดเจน
• ลงบัญชีจากรายการซื้อขายให้ถูกต้อง แยก VAT ชัดเจน

จัดการเอกสารซื้อขายและบัญชีในที่เดียวด้วย PEAK

PEAK ช่วยผู้ประกอบการออกใบเสนอราคา ใบแจ้งหนี้ ใบกำกับภาษีจากรายการซื้อขายกับคู่ค้าได้ในไม่กี่คลิก ระบบบันทึกบัญชีอัตโนมัติ ลดความผิดพลาดจากการคีย์ข้อมูลซ้ำ ทดลองใช้ PEAK ฟรี 30 วัน

---

คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับสัญญาซื้อขาย

สัญญาซื้อขายด้วยวาจามีผลตามกฎหมายไหม

มีผล แต่ถ้าเกิดข้อพิพาทจะพิสูจน์ยากมากเพราะไม่มีหลักฐาน โดยเฉพาะกรณีมูลค่าเกิน 20,000 บาท กฎหมายกำหนดว่าต้องมีหลักฐานเป็นหนังสือจึงจะฟ้องร้องได้ แนะนำให้ทำเป็นลายลักษณ์อักษรทุกครั้งไม่ว่ามูลค่าเท่าไร

สัญญาซื้อขายออนไลน์ (e-Contract) ใช้ได้ตามกฎหมายไหม

ใช้ได้ พ.ร.บ.ว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ รับรองว่าสัญญาที่ทำในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์มีผลบังคับเช่นเดียวกับสัญญากระดาษ ลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์ก็มีผลตามกฎหมาย

สัญญาซื้อขายต้องมีพยานกี่คน

กฎหมายไม่ได้บังคับว่าต้องมีพยาน แต่การมีพยานอย่างน้อย 1 คนต่อฝ่าย ช่วยเสริมน้ำหนักหลักฐานได้ถ้าต้องขึ้นศาล

ถ้าอีกฝ่ายผิดสัญญา SME ต้องทำอย่างไร

เริ่มจากส่งหนังสือแจ้งเตือนเป็นลายลักษณ์อักษรก่อน กำหนดระยะเวลาให้ปฏิบัติตาม เช่น 15 วัน ถ้ายังไม่ปฏิบัติตาม สามารถเจรจาไกล่เกลี่ย หรือยื่นฟ้องศาลตามเงื่อนไขที่ระบุในสัญญา การมีสัญญาที่ชัดเจนตั้งแต่ต้นจะช่วยให้ขั้นตอนนี้ง่ายและเร็วขึ้นมากนมาก

---

ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine