ผู้ประกอบการที่ทำธุรกิจต้องเจอหนังสือสัญญาแทบทุกวัน ตั้งแต่สัญญาซื้อขาย สัญญาเช่า ไปจนถึงสัญญาจ้างงาน แต่หลายคนยังไม่แน่ใจว่าหนังสือสัญญาแต่ละประเภทต่างกันอย่างไร และต้องมีอะไรบ้างจึงจะมีผลทางกฎหมาย บทความนี้รวมครบทั้ง 6 ประเภทสัญญาธุรกิจ ข้อกฎหมาย และตัวอย่างที่นำไปใช้ได้จริง
หนังสือสัญญา คืออะไร
หนังสือสัญญา คือเอกสารข้อตกลงที่จัดทำขึ้นระหว่างบุคคลตั้งแต่ 2 ฝ่ายขึ้นไป เพื่อกำหนดสิทธิและหน้าที่ร่วมกัน โดยมีผลผูกพันตามกฎหมาย
ตามกฎหมายแพ่งฯ ของไทย สัญญาเกิดขึ้นเมื่อทั้งสองฝ่ายแสดงเจตนาตรงกัน ไม่จำเป็นต้องทำเป็นเอกสารทุกครั้ง สัญญาปากเปล่าก็มีผลได้เช่นกัน แต่สัญญาบางประเภท กฎหมายกำหนดไว้ชัดว่าต้องจัดทำเป็นลายลักษณ์อักษรจึงจะบังคับได้
สัญญาที่เป็นเอกสาร กับ สัญญาปากเปล่า ต่างกันอย่างไร
สัญญาปากเปล่ามีผลตามกฎหมายได้ แต่เวลาเกิดปัญหาจะพิสูจน์ยาก เพราะไม่มีหลักฐานชัดเจน ส่วนหนังสือสัญญาจะระบุเงื่อนไขชัดเจน ใช้เป็นหลักฐานในศาลได้ทันที
สัญญาบางประเภทกฎหมายบังคับให้จัดทำเป็นเอกสาร เช่น สัญญาเช่าอสังหาริมทรัพย์ที่มีระยะเวลาเกิน 3 ปี และสัญญาซื้อขายอสังหาริมทรัพย์ ถ้าไม่มีเอกสารจะไม่สามารถบังคับตามสัญญาได้
องค์ประกอบสำคัญของหนังสือสัญญา
หนังสือสัญญาที่สมบูรณ์ตามกฎหมายต้องมีองค์ประกอบครบ ถ้าขาดข้อใดข้อหนึ่งอาจทำให้สัญญาไม่มีผลผูกพัน โดยต้องมีองค์ประกอบหลัก เช่น
- ข้อมูลของทั้งสองฝ่าย — ชื่อ ที่อยู่ เลขบัตรประชาชน หรือเลขทะเบียนนิติบุคคล ถ้าเป็นบริษัทต้องระบุชื่อผู้มีอำนาจลงนามด้วย
- รายละเอียดของสิ่งที่ตกลง — สินค้า บริการ ทรัพย์สิน หรือเงื่อนไขที่เป็นแกนกลางของสัญญา ต้องระบุชัดเจนไม่คลุมเครือ
- เงื่อนไขและข้อตกลง — ราคา ระยะเวลา วิธีชำระเงิน เงื่อนไขการยกเลิก ค่าปรับ และสิ่งที่แต่ละฝ่ายต้องรับผิดชอบ
- ลายเซ็นและพยาน — ลายเซ็นของทั้งสองฝ่าย พร้อมพยานอย่างน้อย 1 คน เพื่อยืนยันว่าตกลงโดยสมัครใจ
- วันที่ทำสัญญา — ระบุวันเดือนปีที่ทำสัญญา เพื่อนับระยะเวลาและผลบังคับ
ประเภทหนังสือสัญญาที่ใช้บ่อยในธุรกิจ
| ประเภทสัญญา | ใช้เมื่อ | ข้อสำคัญ |
|---|---|---|
| สัญญาซื้อขาย | ซื้อขายสินค้า ทรัพย์สิน | ระบุราคา วิธีส่งมอบ เงื่อนไขรับประกัน |
| สัญญาเช่า | เช่าบ้าน ที่ดิน ออฟฟิศ | ระยะยาวต้องจดทะเบียน |
| สัญญาจ้างงาน | จ้างพนักงาน ฟรีแลนซ์ | ระบุขอบเขตงาน ค่าจ้าง เงื่อนไขเลิกจ้าง |
| สัญญากู้ยืมเงิน | กู้เงินระหว่างกัน | เกิน 2,000 บาทต้องทำเป็นหนังสือ |
| สัญญาจะซื้อจะขาย | วางมัดจำก่อนโอนกรรมสิทธิ์ | ใช้มากในอสังหาริมทรัพย์ |
| สัญญานายหน้า | จ้างคนกลางหาลูกค้า | ระบุค่าคอมมิชชันชัดเจน |
หนังสือสัญญาซื้อขาย
สัญญาซื้อขายเป็นสัญญาที่ใช้บ่อยที่สุดในธุรกิจ ใช้เมื่อฝ่ายหนึ่งโอนกรรมสิทธิ์สินค้าหรือทรัพย์สินให้อีกฝ่ายเพื่อแลกกับเงิน
ตัวอย่างเช่น บริษัท ก จำกัด ขายเครื่องจักรให้บริษัท ข จำกัด ราคา 500,000 บาท ต้องระบุรายละเอียดสินค้า วิธีส่งมอบ กำหนดชำระเงิน และเงื่อนไขรับประกันให้ชัดเจน
หนังสือสัญญาเช่า
สัญญาเช่าใช้เมื่อเจ้าของทรัพย์สินให้ผู้เช่าใช้ประโยชน์ในทรัพย์สินเป็นระยะเวลาหนึ่งแลกกับค่าเช่า ไม่ว่าจะเป็นเช่าบ้าน เช่าที่ดิน หรือเช่าออฟฟิศ
ข้อสำคัญคือ การเช่าอสังหาริมทรัพย์ระยะยาวต้องจดทะเบียนการเช่าด้วย ไม่เช่นนั้นจะบังคับได้สูงสุดแค่ 3 ปี
หนังสือสัญญาจ้างงาน
สัญญาจ้างงานเป็นเอกสารที่ SME ทุกรายควรมี ไม่ว่าจะจ้างพนักงานประจำหรือฟรีแลนซ์ ต้องระบุขอบเขตงาน ค่าจ้าง ระยะเวลา เงื่อนไขการเลิกจ้าง และข้อตกลงเรื่องทรัพย์สินทางปัญญา
สำหรับการจ้างฟรีแลนซ์ ควรทำสัญญาจ้างทำของ แยกจากสัญญาจ้างแรงงาน เพราะมีผลทางภาษีต่างกัน โดยเฉพาะเรื่องภาษีหัก ณ ที่จ่ายและอากรในสัญญา
หนังสือสัญญากู้ยืมเงิน
สัญญากู้ยืมเงินต้องระบุจำนวนเงิน อัตราดอกเบี้ย กำหนดชำระคืน และเงื่อนไขหากผิดนัด ยิ่งจำนวนเงินสูง ยิ่งต้องจัดทำให้รัดกุม (ตามกฎหมายแพ่งฯ มาตรา 653 กำหนดว่ากู้ยืมเงินตั้งแต่ 2,001 บาทขึ้นไปต้องมีหลักฐานเป็นลายลักษณ์อักษร)
ดอกเบี้ยที่เรียกเก็บได้ตามกฎหมายไม่เกิน 15% ต่อปี ถ้าไม่ได้ระบุไว้ในสัญญา กฎหมายกำหนดให้คิดดอกเบี้ย 3% ต่อปี (ข้อมูลตามกฎหมายแพ่งฯ)
หนังสือสัญญาจะซื้อจะขาย
สัญญาจะซื้อจะขายเป็นสัญญาที่ทำก่อนสัญญาซื้อขายจริง ใช้มากในอสังหาริมทรัพย์ เช่น วางมัดจำซื้อบ้านก่อนวันโอนกรรมสิทธิ์ ต้องระบุราคา จำนวนมัดจำ กำหนดวันโอน และเงื่อนไขหากฝ่ายใดผิดสัญญา
หนังสือสัญญานายหน้า
สัญญานายหน้าใช้เมื่อจ้างคนกลางหาลูกค้าหรือหาคู่ค้าให้ ต้องระบุอัตราค่าคอมมิชชัน เงื่อนไขการจ่าย และระยะเวลาของสัญญาให้ชัดเจน สัญญาประเภทนี้ใช้บ่อยในธุรกิจอสังหาริมทรัพย์และธุรกิจนำเข้า-ส่งออก
ข้อกฎหมายสำคัญที่ต้องรู้ก่อนทำสัญญา
ก่อนทำหนังสือสัญญา ผู้ประกอบการควรรู้ข้อกฎหมายพื้นฐาน เพื่อป้องกันปัญหาในอนาคต
ความสามารถในการทำสัญญา
ไม่ใช่ทุกคนจะทำสัญญาได้ตามกฎหมาย ผู้เยาว์ (อายุต่ำกว่า 20 ปี) ต้องได้รับความยินยอมจากผู้ปกครอง คนไร้ความสามารถทำสัญญาไม่ได้ ส่วนบริษัทต้องให้กรรมการผู้มีอำนาจตามหนังสือรับรองเป็นคนลงนาม
สัญญาประเภทไหนที่กฎหมายบังคับให้จัดทำเป็นเอกสาร
สัญญาต่อไปนี้ต้องมีหลักฐานเป็นเอกสารจึงจะนำไปใช้บังคับในชั้นศาลได้
- สัญญาเช่าอสังหาริมทรัพย์ระยะยาว (เกิน 3 ปี)
- สัญญาซื้อขายอสังหาริมทรัพย์
- สัญญากู้ยืมเงินตั้งแต่ 2,001 บาทขึ้นไป
- สัญญาค้ำประกัน
- สัญญาจำนอง
อากรแสตมป์ในหนังสือสัญญา
สัญญาหลายประเภทต้องปิดอากรจึงจะใช้เป็นหลักฐานในศาลได้ เช่น สัญญาเช่าทรัพย์สิน สัญญาจ้างทำของ และสัญญากู้ยืมเงิน อัตราอากรแตกต่างกันตามประเภทสัญญา อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่บทความการติดอากรแสตมป์ในสัญญาของ PEAK
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในการทำหนังสือสัญญา
ผู้ประกอบการ SME มักทำผิดพลาดเรื่องสัญญาโดยไม่รู้ตัว ซึ่งอาจนำไปสู่ปัญหาทางกฎหมายในภายหลัง
- ไม่ทำสัญญาเป็นเอกสาร — ตกลงปากเปล่าแล้วเชื่อใจกัน เมื่อเกิดปัญหาไม่มีหลักฐานพิสูจน์
- ระบุเงื่อนไขไม่ชัดเจน — เช่น ไม่ระบุกำหนดชำระเงิน หรือเงื่อนไขการยกเลิกสัญญา ทำให้ตีความไม่ตรงกัน
- ไม่ตรวจสอบอำนาจลงนาม — ทำสัญญากับบริษัทแต่คนลงนามไม่ใช่กรรมการผู้มีอำนาจ สัญญาอาจไม่ผูกพัน
- ลืมเรื่องอากร — สัญญาบางประเภทต้องปิดอากรตามกฎหมาย ถ้าไม่ทำจะใช้เป็นหลักฐานในศาลไม่ได้
- ไม่เก็บสำเนาสัญญา — ควรทำสัญญาอย่างน้อย 2 ฉบับ ให้คู่สัญญาเก็บไว้ฝ่ายละ 1 ฉบับ
สรุป: หนังสือสัญญา เอกสารสำคัญที่ธุรกิจ SME ต้องทำให้ถูกต้อง
หนังสือสัญญาเป็นเครื่องมือปกป้องสิทธิของทั้งสองฝ่าย ผู้ประกอบการควรเริ่มจากระบุองค์ประกอบให้ครบ เลือกประเภทสัญญาที่ตรงกับข้อตกลง ตรวจสอบข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง และเก็บสำเนาไว้อย่างเป็นระบบ
จัดการเอกสารธุรกิจให้เป็นระบบด้วย PEAK
เมื่อธุรกิจเริ่มมีสัญญาหลายฉบับ การจัดการเอกสารให้เป็นระบบเป็นเรื่องสำคัญ PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ช่วยให้ผู้ประกอบการออกเอกสารธุรกิจ ใบเสนอราคา ใบแจ้งหนี้ ใบเสร็จรับเงิน และใบกำกับภาษีได้จากที่เดียว พร้อมระบบ AI ที่ช่วยจัดหมวดหมู่และวิเคราะห์ข้อมูลทางการเงิน – ดูรายละเอียดแพ็กเกจและราคาหรือทดลองใช้ PEAK ฟรี 30 วัน
คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับหนังสือสัญญา
ทำสัญญาเองโดยไม่ผ่านทนายได้ไหม
ได้ สัญญาที่ทำเองมีผลทางกฎหมายเหมือนกัน แต่ถ้าเป็นสัญญาที่มีมูลค่าสูงหรือเงื่อนไขซับซ้อน แนะนำให้ทนายความตรวจสอบก่อนลงนาม เพราะถ้อยคำบางจุดอาจตีความได้หลายแบบ
สัญญาที่ไม่ได้ปิดอากรมีผลอย่างไร
สัญญายังมีผลบังคับระหว่างทั้งสองฝ่าย แต่ไม่สามารถใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งได้ ถ้าต้องการใช้ในชั้นศาล ต้องนำไปเสียค่าอากรย้อนหลังพร้อมเงินเพิ่ม (ข้อมูลจากกรมสรรพากร)
สัญญาหมดอายุแล้วต้องทำอย่างไร
ตรวจสอบว่าสัญญาเดิมมีเงื่อนไขต่ออายุอัตโนมัติหรือไม่ ถ้าไม่มีและต้องการทำธุรกิจต่อ ควรทำสัญญาฉบับใหม่ที่ระบุเงื่อนไขปัจจุบัน อย่าใช้สัญญาเดิมที่หมดอายุแล้วอ้างอิง เพราะไม่มีผลผูกพัน
ทำสัญญาเป็นภาษาอังกฤษได้ไหม
ได้ กฎหมายไทยไม่ได้บังคับให้สัญญาต้องเป็นภาษาไทย แต่ถ้าต้องใช้ในศาลไทยจะต้องมีฉบับแปลภาษาไทยด้วย แนะนำให้ทำสัญญาสองภาษาตั้งแต่ต้น
ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine
About Author
