ค่าชดเชยเลิกจ้าง คำนวณยังไง สิ่งที่นายจ้าง SME ต้องรู้ก่อนเลิกจ้างพนักงาน

ถ้าต้องเลิกจ้างพนักงาน สิ่งแรกที่ผู้ประกอบการ SME ต้องเตรียมคือค่าชดเชยเลิกจ้าง กฎหมายกำหนดอัตราค่าชดเชยไว้ชัดเจนตามอายุงานของลูกจ้าง จ่ายน้อยไปหรือไม่จ่ายเลยมีโทษทั้งแพ่งและอาญา

ค่าชดเชยเลิกจ้าง คืออะไร

ค่าชดเชยเลิกจ้าง คือเงินที่นายจ้างจ่ายให้ลูกจ้างเมื่อเลิกจ้าง คำนวณจากเงินเดือนล่าสุดคูณจำนวนวันที่กฎหมายกำหนด

เงินก้อนนี้แยกจาก “สินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า” ที่หลายคนมักสับสน ทั้งสองก้อนต่างกันทั้งเงื่อนไขและวิธีคำนวณ

ค่าชดเชย vs สินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า ต่างกันอย่างไร

รายการ	ค่าชดเชย	สินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า
จ่ายเมื่อ	เลิกจ้างทุกกรณี (ยกเว้นตามข้อยกเว้น)	เลิกจ้างทันทีโดยไม่แจ้งล่วงหน้า
วิธีคำนวณ	ค่าจ้าง × จำนวนวันตามขั้น	ค่าจ้างตั้งแต่วันเลิกจ้างถึงวันที่มีผล
กฎหมาย	กฎหมายคุ้มครองแรงงาน มาตรา 118	กฎหมายแพ่งฯ มาตรา 17
ได้รับพร้อมกัน?	ได้ทั้งสองก้อนถ้าเข้าเงื่อนไข	ได้ทั้งสองก้อนถ้าเข้าเงื่อนไข

เลิกจ้างปกติ vs เลิกจ้างไม่เป็นธรรม ต่างกันอย่างไร

“เลิกจ้างปกติ” คือการเลิกจ้างที่มีเหตุผลทางธุรกิจ เช่น ยุบตำแหน่ง ลดต้นทุน หรือปิดแผนก นายจ้างจ่ายค่าชดเชยตามที่กฎหมายกำหนด และลูกจ้างยังมีสิทธิได้รับสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้าด้วยถ้าไม่แจ้งล่วงหน้า

“เลิกจ้างไม่เป็นธรรม” คือการเลิกจ้างที่ไม่มีเหตุผลอันสมควร เช่น เลิกจ้างเพราะลูกจ้างใช้สิทธิร้องเรียน กรณีนี้ลูกจ้างมีสิทธิเรียกค่าเสียหายเพิ่มเติมจากค่าชดเชยปกติ โดยฟ้องศาลแรงงานได้โดยไม่เสียค่าธรรมเนียม

อัตราค่าชดเชยเลิกจ้าง แบ่งตามอายุงาน

ลูกจ้างที่ทำงานครบ 120 วันขึ้นไปมีสิทธิได้รับค่าชดเชย แบ่งเป็น 6 ขั้นตามอายุงาน

ตารางอัตราค่าชดเชย

อายุงาน	อัตราค่าชดเชย (ไม่น้อยกว่า)
120 วัน แต่ไม่ครบ 1 ปี	ค่าจ้าง 30 วัน
1 ปี แต่ไม่ครบ 3 ปี	ค่าจ้าง 90 วัน
3 ปี แต่ไม่ครบ 6 ปี	ค่าจ้าง 180 วัน
6 ปี แต่ไม่ครบ 10 ปี	ค่าจ้าง 240 วัน
10 ปี แต่ไม่ครบ 20 ปี	ค่าจ้าง 300 วัน
20 ปีขึ้นไป	ค่าจ้าง 400 วัน

อัตราตามพ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มาตรา 118 แก้ไขเพิ่มเติมโดย พ.ร.บ.คุ้มครองแรงงาน (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2562 ที่เพิ่มขั้น 400 วันสำหรับอายุงาน 20 ปีขึ้นไป

วิธีคำนวณค่าชดเชยเลิกจ้าง พร้อมตัวอย่างจริง

สูตรหลักคือ ค่าจ้างอัตราสุดท้าย × จำนวนวันตามขั้น “ค่าจ้าง” คือค่าจ้างรายวัน (เงินเดือน ÷ 30)

ค่าจ้างที่ใช้เป็นฐานคำนวณ รวมอะไรบ้าง

“ค่าจ้าง” ที่นำมาคำนวณ หมายถึงเงินที่จ่ายประจำทุกเดือนเพื่อตอบแทนการทำงาน ได้แก่ เงินเดือน ค่าตำแหน่ง และค่าครองชีพที่จ่ายประจำ สิ่งที่ไม่นับเป็นฐานค่าจ้าง

• ค่าล่วงเวลา (OT)
• โบนัส
• ค่าคอมมิชชั่นที่ไม่ได้จ่ายทุกเดือน
• เบี้ยเลี้ยงเดินทาง
• สวัสดิการที่จ่ายตามเงื่อนไข

วิธีตรวจสอบง่ายๆ คือ ถ้าจ่ายสม่ำเสมอทุกเดือนเพื่อตอบแทนการทำงานปกติ ให้นับเป็นค่าจ้าง

ตัวอย่างที่ 1: พนักงานทำงาน 3 ปี เงินเดือน 25,000 บาท

บริษัท ก จำกัด (ชื่อสมมุติ) เลิกจ้างพนักงานที่ทำงานมา 3 ปี 2 เดือน เงินเดือน 25,000 บาท

ขั้นที่ 1: ดูอัตราค่าชดเชย

รายการ	รายละเอียด
อายุงาน	3 ปี 2 เดือน (ช่วง 3 ปี แต่ไม่ครบ 6 ปี)
อัตราค่าชดเชย	ค่าจ้าง 180 วัน

ขั้นที่ 2: คำนวณค่าชดเชย

รายการ	วิธีคำนวณ	จำนวนเงิน
ค่าจ้างรายวัน	25,000 บาท ÷ 30	833.33 บาท
ค่าชดเชย	833.33 บาท × 180 วัน	150,000 บาท

หรือคิดแบบลัด: เงินเดือน x (จำนวนวัน / 30) = 25,000 x (180 / 30) = 25,000 x 6 = 150,000 บาท

ตัวอย่างที่ 2: พนักงานทำงาน 12 ปี เงินเดือน 45,000 บาท

บริษัท ข จำกัด (ชื่อสมมุติ) เลิกจ้างพนักงานที่ทำงานมา 12 ปี เงินเดือน 45,000 บาท

รายการ	วิธีคำนวณ	จำนวนเงิน
อายุงาน	12 ปี (ช่วง 10 ปี แต่ไม่ครบ 20 ปี)	ตามตาราง
ค่าจ้างรายวัน	45,000 บาท ÷ 30	1,500 บาท
ค่าชดเชย	1,500 บาท × 300 วัน	450,000 บาท

กรณีที่ไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย

ไม่ใช่ทุกกรณีที่ต้องจ่าย กฎหมายกำหนดข้อยกเว้นไว้ 6 กรณี

• ทุจริตต่อหน้าที่ หรือทำผิดอาญาโดยเจตนาต่อนายจ้าง
• จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย
• ฝ่าฝืนข้อบังคับการทำงานที่เป็นกรณีร้ายแรง
• ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุผลอันสมควร
• ถูกจำคุกตามคำพิพากษาถึงที่สุด
• ประมาทเลินเล่อจนนายจ้างเสียหายอย่างร้ายแรง

นายจ้างต้องมีหลักฐานชัดเจนว่าลูกจ้างทำผิดจริง เช่น บันทึกการสอบสวน หนังสือเตือน หรือหลักฐานความเสียหาย

หากไม่มีหลักฐานเพียงพอ ศาลแรงงานอาจสั่งให้จ่ายค่าชดเชยอยู่ดี

ถูกเลิกจ้างแล้วไม่ได้ค่าชดเชย ทำอย่างไร?

ลูกจ้างสามารถเรียกร้องสิทธิได้ตามขั้นตอนต่อไปนี้

ขั้นตอนร้องเรียนที่สำนักงานสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน

1. ยื่นคำร้องที่สำนักงานสวัสดิการฯ เขตพื้นที่ที่ทำงาน
2. พนักงานตรวจแรงงานจะเรียกนายจ้างมาไกล่เกลี่ย
3. ถ้าไกล่เกลี่ยไม่สำเร็จ จะออกคำสั่งให้นายจ้างจ่าย
4. หากยังไม่ปฏิบัติตาม ลูกจ้างฟ้องศาลแรงงานได้โดยไม่เสียค่าธรรมเนียม

เอกสารที่ต้องเตรียม

• บัตรประชาชน
• สัญญาจ้าง หรือหลักฐานการทำงาน
• สลิปเงินเดือน
• หนังสือเลิกจ้าง (ถ้ามี)

แนวทางปฏิบัติสำหรับนายจ้างและ HR

ฝั่งนายจ้าง นอกจากจ่ายค่าชดเชยแล้ว ยังต้องออกหนังสือเลิกจ้างเป็นลายลักษณ์อักษร ต้องออกหนังสือรับรองการทำงานถ้าลูกจ้างร้องขอ และต้องจัดการหักภาษีให้ถูกต้องก่อนจ่ายเงิน

ต้องจ่ายภายในกี่วัน

กฎหมายกำหนดให้จ่ายค่าชดเชย ในวันที่เลิกจ้าง หรืออย่างช้าภายใน 3 วัน ถ้าจ่ายล่าช้า ลูกจ้างมีสิทธิเรียกดอกเบี้ยร้อยละ 15 ต่อปี

ถ้าจงใจไม่จ่ายโดยไม่มีเหตุผล ลูกจ้างมีสิทธิได้เงินเพิ่มอีกร้อยละ 15 ทุก 7 วัน (ตามมาตรา 9)

การบันทึกบัญชีค่าชดเชยเลิกจ้าง

ค่าชดเชยเลิกจ้างถือเป็นค่าใช้จ่ายในการดำเนินงาน บันทึกบัญชีดังนี้

รายการ	Dr (เดบิต)	Cr (เครดิต)
ค่าชดเชยเลิกจ้าง (ค่าใช้จ่าย)	150,000	—
ภาษีหัก ณ ที่จ่าย (ค้างจ่าย)	—	ตามอัตรา
เงินสด/ธนาคาร	—	ยอดจ่ายสุทธิ

ค่าชดเชยนำไปหักเป็นค่าใช้จ่ายทางภาษีได้ เพราะเป็นรายจ่ายจริงจากการดำเนินงาน

โปรแกรมบัญชีออนไลน์อย่าง PEAK ช่วยบันทึกรายการเหล่านี้และออกหนังสือรับรองหัก ณ ที่จ่ายได้อัตโนมัติ

หักภาษี ณ ที่จ่ายอย่างไร

ค่าชดเชยถือเป็นเงินได้ของลูกจ้าง นายจ้างหักภาษี ณ ที่จ่ายเหมือนเงินเดือนปกติ คำนวณรวมกับเงินได้อื่นในปีนั้นแล้วหักตามอัตราภาษีขั้นบันได

กรมสรรพากรกำหนดเงื่อนไขยกเว้นภาษีไว้ดังนี้

ส่วนของค่าชดเชย	เงื่อนไข	ภาษี
ส่วนที่ไม่เกินค่าจ้างสุดท้ายตามเพดานที่กำหนด และ ไม่เกิน 300,000 บาท	เข้าเงื่อนไขทั้งสองข้อ	ยกเว้นภาษี
ส่วนที่เกินเพดาน	เกินจากเงื่อนไขข้างต้น	ต้องนำมาคำนวณภาษีเงินได้

สรุป: ค่าชดเชยเลิกจ้าง จำ 3 อย่างนี้ไว้

1. ดูอายุงาน เพื่อหาอัตราค่าชดเชยจากตารางด้านบน (30 ถึง 400 วัน)
2. คำนวณจากเงินเดือนล่าสุด ไม่รวม OT โบนัส หรือเบี้ยเลี้ยง
3. จ่ายทันที ภายในวันเลิกจ้าง หรืออย่างช้าภายใน 3 วัน

จัดการเงินเดือนและค่าใช้จ่ายพนักงานให้เป็นระบบด้วย PEAK

PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ช่วยให้ SME บันทึกค่าใช้จ่ายพนักงาน ออกเอกสารหัก ณ ที่จ่าย และจัดการบัญชีครบจบในที่เดียว

ทดลองใช้ PEAK ฟรี 30 วัน

---

คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับค่าชดเชยเลิกจ้าง

ลาออกเองได้ค่าชดเชยไหม?

ไม่ได้ ค่าชดเชยจ่ายเฉพาะกรณีที่นายจ้างเป็นฝ่ายเลิกจ้าง ลูกจ้างที่ลาออกเองยังมีสิทธิได้ค่าจ้างค้างจ่ายและค่าวันลาพักผ่อนที่ยังไม่ได้ใช้

จ่ายเป็นงวดได้ไหม?

กฎหมายกำหนดให้จ่ายเต็มจำนวนในวันเลิกจ้าง ถ้าไม่พร้อมจ่ายเต็ม ควรเจรจากับลูกจ้างและทำข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษร

ลูกจ้างมีสิทธิเรียกดอกเบี้ยถ้าได้รับค่าชดเชยล่าช้า

สัญญาจ้างระบุ “ไม่มีค่าชดเชย” ใช้ได้ไหม?

ใช้ไม่ได้ ข้อตกลงที่ขัดกับกฎหมายถือเป็นโมฆะ แม้ลูกจ้างจะเซ็นยินยอมก็ตาม นายจ้างยังคงต้องจ่ายค่าชดเชยตามอัตราที่กฎหมายกำหนดไว้

ทำงานไม่ครบ 120 วัน ถูกเลิกจ้าง ได้อะไรบ้าง?

ไม่ได้ค่าชดเชย แต่ยังได้ค่าจ้างค้างจ่าย ค่าวันหยุดที่ยังไม่ได้ใช้ และสินจ้างแทนการบอกกล่าวล่วงหน้า (ถ้าไม่แจ้งล่วงหน้า)

---

ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine