เจ้าของกิจการหลายคนทำธุรกิจมาหลายปี มีกำไรสะสมอยู่ในบัญชีบริษัท แต่พอถึงเวลาต้องแบ่งกำไรให้ผู้ถือหุ้น กลับไม่แน่ใจว่าต้องทำอย่างไร มีเงื่อนไขอะไรบ้าง แล้วบันทึกบัญชียังไงให้ถูกต้อง โดยในบทความนี้ จะพาคุณมาทำความเข้าใจเงินปันผลตั้งแต่พื้นฐาน ไปจนถึงขั้นตอนปฏิบัติจริง
เงินปันผล (Dividend) คืออะไร
เงินปันผล (Dividend) คือ ส่วนแบ่งกำไรที่บริษัทจ่ายคืนให้ผู้ถือหุ้น ตามสัดส่วนของหุ้นที่ถืออยู่ โดยต้องจ่ายจากกำไรสุทธิหรือกำไรสะสมของบริษัทเท่านั้น
พูดง่ายๆ คือ เมื่อบริษัทมีกำไร ผู้ถือหุ้นก็มีสิทธิ์ได้รับส่วนแบ่งกำไรกลับไป นี่คือวิธีที่เจ้าของกิจการเก็บเกี่ยวผลตอบแทนจากธุรกิจของตัวเอง
Dividend ดอกเบี้ย และกำไรส่วนแบ่ง ต่างกันอย่างไร
หลายคนสับสนระหว่าง 3 คำนี้ ลองดูตารางเปรียบเทียบให้ชัด
| ประเภท | ที่มา | ได้รับจาก |
|---|---|---|
| ปันผล (Dividend) | กำไรของบริษัท | การถือหุ้นในบริษัทจำกัด |
| ดอกเบี้ย | การให้กู้ยืมเงิน | การฝากเงินหรือให้กู้ |
| กำไรส่วนแบ่ง | กำไรของห้างหุ้นส่วน | การเป็นหุ้นส่วนในห้างฯ |
ความแตกต่างสำคัญคือ ปันผลจะจ่ายได้ก็ต่อเมื่อบริษัทมีกำไร ถ้าปีไหนขาดทุนก็ไม่สามารถจ่ายได้ ส่วนดอกเบี้ยต้องจ่ายตามสัญญาไม่ว่ากิจการจะกำไรหรือขาดทุน
ประเภทของ Dividend ที่ต้องรู้
การแบ่งกำไรให้ผู้ถือหุ้นไม่ได้มีแค่แบบเดียว แต่แบ่งได้หลายประเภทตามจังหวะเวลาและรูปแบบการจ่าย
ปันผลประจำปี (Annual Dividend)
คือผลตอบแทนที่จ่ายหลังปิดงบประจำปีและที่ประชุมผู้ถือหุ้นอนุมัติแล้ว บริษัทจำกัดในไทยส่วนใหญ่จ่ายปีละ 1 ครั้ง เป็นรูปแบบที่พบบ่อยที่สุดสำหรับ SME
ปันผลระหว่างกาล (Interim Dividend)
คือผลตอบแทนที่คณะกรรมการอนุมัติจ่ายระหว่างปี โดยไม่ต้องรอปิดงบประจำปี เหมาะสำหรับบริษัทที่มีกระแสเงินสดดีและต้องการให้ผู้ถือหุ้นได้รับผลตอบแทนเร็วขึ้น ทั้งนี้ต้องรายงานให้ที่ประชุมผู้ถือหุ้นรับทราบในภายหลัง
ปันผลเป็นหุ้น (Stock Dividend)
แทนที่จะจ่ายเป็นเงินสด บริษัทอาจจ่ายเป็นหุ้นเพิ่มทุนให้ผู้ถือหุ้นแทน วิธีนี้บริษัทไม่ต้องใช้เงินสดออกไป แต่ผู้ถือหุ้นจะมีจำนวนหุ้นเพิ่มขึ้น เหมาะกับบริษัทที่อยากเก็บเงินสดไว้ขยายกิจการ ในทางบัญชีจะบันทึกโดยโอนจากกำไรสะสมไปเป็นทุนจดทะเบียน
วิธีคำนวณ Dividend พร้อมตัวอย่างจริง
การคำนวณไม่ซับซ้อน หลักคือ บริษัทกำหนดว่าจะจ่ายกี่บาทต่อหุ้น แล้วคูณกับจำนวนหุ้นที่แต่ละคนถือ
สูตรคำนวณผลตอบแทนต่อหุ้น (Dividend per Share)
ผลตอบแทนต่อหุ้น = กำไรที่จะจ่ายปันผล หารด้วย จำนวนหุ้นทั้งหมด
สมมติบริษัท ก จำกัด (ชื่อสมมุติ) มีทุนจดทะเบียน 1,000,000 บาท แบ่งเป็น 10,000 หุ้น หุ้นละ 100 บาท
ปีนี้มีกำไรสุทธิ 500,000 บาท ที่ประชุมอนุมัติจ่ายเงินปันผล 50% ของกำไร
กำไรที่จ่ายปันผล = 500,000 x 50% = 250,000 บาท
เงินปันผลต่อหุ้น = 250,000 หารด้วย 10,000 หุ้น = 25 บาทต่อหุ้น
ถ้าคุณถือหุ้นอยู่ 2,000 หุ้น คุณจะได้รับเงินปันผล = 2,000 x 25 = 50,000 บาท (ก่อนหักภาษี)
ขั้นตอนการจ่ายปันผลสำหรับบริษัท
สำหรับเจ้าของกิจการที่เป็นบริษัทจำกัด ขั้นตอนการแบ่งกำไรให้ผู้ถือหุ้นมีรายละเอียดที่ต้องทำตามกฎหมาย ไม่ใช่แค่โอนเงินให้ผู้ถือหุ้นเฉยๆ
เงื่อนไขทางกฎหมายก่อนจ่ายปันผล
กฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1200-1201 กำหนดไว้ชัดเจนว่า
- บริษัทต้องมีกำไรจึงจะจ่ายได้ ห้ามจ่ายจากเงินทุน
- ต้องกันสำรองไว้อย่างน้อย 5% ของกำไรทุกครั้งที่จ่าย จนกว่าเงินสำรองจะถึง 10% ของทุนจดทะเบียน
- ต้องได้รับอนุมัติจากที่ประชุมผู้ถือหุ้น (กรณีประจำปี) หรือมติคณะกรรมการ (กรณีระหว่างกาล)
ขั้นตอนปฏิบัติจริง
เรียงลำดับสิ่งที่ต้องทำ
- ปิดงบการเงินและตรวจสอบว่ามีกำไรสุทธิ
- กันเงินสำรองตามกฎหมาย 5% ของกำไร
- จัดประชุมผู้ถือหุ้นและมีมติอนุมัติจ่าย
- หักภาษี ณ ที่จ่าย 10% จากจำนวนที่จ่าย
- นำส่งภาษีที่หักไว้ต่อกรมสรรพากรภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดจากเดือนที่จ่าย
- โอนเงิน (หลังหักภาษี) ให้ผู้ถือหุ้น
ตัวอย่าง ถ้าจ่ายปันผล 100,000 บาท ต้องหักภาษี 10% = 10,000 บาท ผู้ถือหุ้นจะได้รับจริง 90,000 บาท และบริษัทต้องนำส่งภาษี 10,000 บาทให้กรมสรรพากร
วิธีบันทึกบัญชีเมื่อมีการจ่าย Dividend
ส่วนนี้สำคัญสำหรับนักบัญชีและเจ้าของกิจการที่ดูแลบัญชีเอง เพราะต้องบันทึกให้ถูกต้องทั้งฝั่งบริษัทที่จ่ายและฝั่งผู้ถือหุ้นที่รับ
ฝั่งบริษัทที่จ่าย
บันทึก 2 ขั้นตอน
ขั้นที่ 1 วันที่ประกาศจ่ายปันผล
- เดบิต กำไรสะสม 100,000 บาท
- เครดิต ปันผลค้างจ่าย 90,000 บาท
- เครดิต ภาษีหัก ณ ที่จ่ายค้างจ่าย 10,000 บาท
ขั้นที่ 2 วันที่จ่ายเงินจริง
- เดบิต ปันผลค้างจ่าย 90,000 บาท
- เครดิต เงินสดหรือเงินฝากธนาคาร 90,000 บาท
ฝั่งผู้ถือหุ้นที่รับเงินปันผล
- เดบิต เงินสด 90,000 บาท
- เดบิต ภาษีหัก ณ ที่จ่าย 10,000 บาท
- เครดิต รายได้เงินปันผล 100,000 บาท
ถ้าคุณใช้โปรแกรมบัญชีออนไลน์อย่าง PEAK การบันทึกรายการเหล่านี้จะสะดวกขึ้น ระบบช่วยจัดหมวดหมู่บัญชีและคำนวณภาษีหัก ณ ที่จ่ายให้อัตโนมัติ
ภาษีที่เกี่ยวข้องกับ Dividend
ผลตอบแทนจากการถือหุ้นในรูปแบบนี้จัดเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(4)(ข) ของประมวลรัษฎากร บริษัทผู้จ่ายมีหน้าที่หักภาษี ณ ที่จ่าย 10% ทุกครั้ง จากนั้นต้องนำส่งกรมสรรพากรภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดจากเดือนที่จ่าย
ผู้ถือหุ้นที่เป็นบุคคลธรรมดามีสิทธิ์เลือกว่าจะให้ภาษีที่ถูกหักไว้ 10% เป็นภาษีสุดท้ายเลย หรือจะนำไปรวมยื่นภาษีประจำปีพร้อมขอเครดิตภาษีก็ได้ – อ่านรายละเอียดเรื่องสิทธิ์เครดิตภาษีและการเปรียบเทียบภาษีเพิ่มเติมได้ในบทความเปรียบเทียบภาษีเงินปันผล
สรุป ทำความเข้าใจเรื่องปันผลให้ครบ ธุรกิจจัดการได้อย่างมั่นใจ
เงินปันผลคือส่วนแบ่งกำไรที่บริษัทจ่ายให้ผู้ถือหุ้น ฟังดูเรียบง่าย แต่ในทางปฏิบัติมีรายละเอียดหลายจุดทั้งเรื่องกฎหมาย ภาษี และบัญชี โดยมีสิ่งสำคัญคือ ต้องมีกำไรจริงถึงจ่ายได้ ต้องกันสำรองตามกฎหมาย หักภาษี 10% นำส่งสรรพากร และบันทึกบัญชีให้ถูกต้อง ถ้าเตรียมขั้นตอนเหล่านี้ไว้ล่วงหน้า การจ่ายปันผลจะราบรื่นและไม่มีปัญหาตามมาทีหลัง
จัดการเงินปันผลให้เป็นระบบด้วย PEAK
PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ ช่วยให้คุณบันทึกรายรับ-รายจ่าย จัดการเอกสาร และติดตามรายงานการเงินได้ครบในที่เดียว รองรับการบันทึกรายการเงินปันผลและจัดการภาษีหัก ณ ที่จ่ายอย่างเป็นระบบ – ทดลองใช้ PEAK ฟรี
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการจ่ายปันผล
ปันผลกับกำไรสะสม ควรจ่ายเมื่อไร
ไม่มีกฎตายตัวว่าต้องจ่ายทุกปี ขึ้นอยู่กับนโยบายบริษัทและสภาพกระแสเงินสด ถ้าบริษัทยังต้องการเงินไปขยายกิจการ อาจเก็บกำไรสะสมไว้ก่อน
แต่ถ้าผู้ถือหุ้นต้องการผลตอบแทน ก็ควรกำหนดนโยบายการจ่ายที่ชัดเจนตั้งแต่ต้น
ต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายเท่าไร
บริษัทต้องหักภาษี ณ ที่จ่าย 10% ทุกครั้งที่จ่ายให้ผู้ถือหุ้นที่เป็นบุคคลธรรมดา แล้วนำส่งกรมสรรพากรภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดไป
ผู้ถือหุ้นสามารถเลือกให้ภาษีที่ถูกหักไว้เป็นภาษีสุดท้าย (Final Tax) หรือนำไปรวมคำนวณภาษีประจำปีพร้อมขอเครดิตภาษีก็ได้
บริษัทขาดทุนสะสมจ่ายปันผลได้ไหม
ไม่ได้ กฎหมายห้ามชัดเจน ถ้าบริษัทยังมียอดขาดทุนสะสมอยู่ ต้องนำกำไรไปล้างขาดทุนสะสมก่อนจนหมด จึงจะนำกำไรส่วนที่เหลือมาจ่ายปันผลได้
กฎข้อนี้มีไว้เพื่อคุ้มครองเจ้าหนี้และรักษาเงินทุนของบริษัท
ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine
About Author
