ผู้ประกอบการหลายคนมีไอเดียธุรกิจที่ดี แต่ติดตรงที่ยังไม่มีเงินทุนมากพอจะเริ่ม Crowdfunding เปิดทางให้ระดมเงินจากคนจำนวนมากผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ โดยไม่ต้องพึ่งธนาคารหรือนักลงทุนรายใหญ่เพียงอย่างเดียว บทความนี้สรุปครบตั้งแต่ประเภท แพลตฟอร์ม เกณฑ์กฎหมาย ไปจนถึงเรื่องที่หลายคนมองข้าม คือเงินที่ได้มาต้องบันทึกบัญชีอย่างไร Crowdfunding คืออะไร Crowdfunding (คราวด์ฟันดิง) คือการระดมทุนจากคนจำนวนมากผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ โดยแต่ละคนลงเงินจำนวนไม่มาก แต่เมื่อรวมกันหลายคนก็กลายเป็นเงินก้อนใหญ่พอที่จะทำโครงการหรือธุรกิจให้เกิดขึ้นจริงได้ พูดง่ายๆ คือแทนที่จะขอเงินก้อนใหญ่จากแหล่งเดียว เช่น ธนาคารหรือนักลงทุนรายใหญ่ crowdfunding เปลี่ยนมาขอเงินก้อนเล็กจากคนหลายพันคนแทน คำในภาษาไทยที่ใกล้เคียงที่สุดคือ “การระดมทุนจากมวลชน” หัวใจของ crowdfunding มี 3 ฝ่ายที่มาเจอกัน ได้แก่ เจ้าของโครงการที่ต้องการเงินทุน ผู้สนับสนุนหรือนักลงทุนที่พร้อมลงเงิน และแพลตฟอร์มตัวกลางที่ทำหน้าที่จับคู่สองฝ่ายนี้เข้าด้วยกัน Crowdfunding มีกี่ประเภท Crowdfunding แบ่งออกเป็น 4 ประเภทหลัก ต่างกันตรง “สิ่งที่ผู้ลงเงินจะได้กลับคืน” ก่อนจะลงลึกแต่ละแบบ ลองดูภาพรวมเปรียบเทียบกันก่อน ประเภท ผู้ลงเงินได้อะไรกลับ เหมาะกับ Donation-based ไม่ได้อะไรตอบแทน (ให้เปล่า) โครงการการกุศล สังคม Reward-based ของรางวัลหรือสินค้า สินค้าใหม่ ผลงานสร้างสรรค์ Debt-based เงินต้นคืนพร้อมดอกเบี้ย ธุรกิจที่มีรายได้แน่นอน Equity-based หุ้นหรือส่วนแบ่งความเป็นเจ้าของ สตาร์ทอัพที่มีโอกาสโต Donation-based (ระดมทุนแบบบริจาค) เป็นการระดมทุนที่ผู้ลงเงินให้ด้วยความเต็มใจโดยไม่หวังผลตอบแทน มักใช้กับโครงการเพื่อสังคม การกุศล หรือช่วยเหลือผู้ประสบภัย ผู้บริจาคได้ความรู้สึกว่าได้เป็นส่วนหนึ่งของสิ่งดีๆ กลับไป Reward-based (ระดมทุนแลกของรางวัล) ผู้ลงเงินจะได้ของตอบแทนเป็นสินค้าหรือสิทธิพิเศษ นิยมใช้กับธุรกิจที่กำลังจะเปิดตัวสินค้าใหม่ เช่น นักออกแบบเปิดพรีออเดอร์นาฬิการุ่นใหม่ ผู้สนับสนุนจ่ายเงินล่วงหน้าแล้วรอรับสินค้าเมื่อผลิตเสร็จ วิธีนี้ช่วยให้เจ้าของธุรกิจรู้ demand ก่อนลงทุนผลิตจริง Debt Crowdfunding (หุ้นกู้คราวด์ฟันดิง) เป็นการกู้ยืมเงินจากคนหมู่มากผ่านแพลตฟอร์ม โดยธุรกิจสัญญาว่าจะคืนเงินต้นพร้อมดอกเบี้ยตามระยะเวลาที่กำหนด มีลักษณะคล้ายการออกหุ้นกู้แต่ทำผ่านช่องทางออนไลน์ เหมาะกับธุรกิจที่มีกระแสเงินสดสม่ำเสมอและมั่นใจว่าจะจ่ายคืนได้ Equity Crowdfunding (ระดมทุนแลกหุ้น) ผู้ลงเงินจะได้หุ้นของบริษัทเป็นการตอบแทน กลายเป็นผู้ถือหุ้นที่มีส่วนได้ส่วนเสียกับความสำเร็จของธุรกิจ ถ้าบริษัทเติบโต มูลค่าหุ้นก็เพิ่มขึ้น เหมาะกับสตาร์ทอัพที่มีโอกาสเติบโตสูงแต่ยังไม่พร้อมเข้าตลาดหลักทรัพย์ ทั้ง debt และ equity crowdfunding ในไทยอยู่ภายใต้การกำกับของสำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ (ก.ล.ต.) ซึ่งจะอธิบายเกณฑ์สำคัญในหัวข้อถัดไป แพลตฟอร์มระดมทุน (Crowdfunding Platform) ในไทยมีอะไรบ้าง ในไทยแพลตฟอร์มระดมทุนแบ่งได้เป็น 2 กลุ่มตามประเภทที่รองรับ กลุ่มแรกคือแพลตฟอร์มแบบบริจาคและแลกของรางวัล ซึ่งเปิดให้ระดมทุนโครงการทั่วไปได้ค่อนข้างอิสระ เช่น แพลตฟอร์มระดมทุนเพื่อสังคมอย่างเทใจ (Taejai) กลุ่มที่สองคือแพลตฟอร์มแบบ debt และ equity crowdfunding ซึ่งต้องเป็น Funding Portal ที่ได้รับความเห็นชอบจาก ก.ล.ต. ปัจจุบันผู้ให้บริการที่ได้รับความเห็นชอบ ได้แก่ เนื่องจากรายชื่ออาจปรับปรุงเป็นระยะ ก่อนเลือกใช้แพลตฟอร์มใด ควรตรวจสอบรายชื่อล่าสุดจากเว็บไซต์รายชื่อผู้ประกอบธุรกิจของสำนักงาน ก.ล.ต. โดยตรง เกณฑ์และกฎหมายของ ก.ล.ต. ที่ต้องรู้ Debt และ equity crowdfunding ถือเป็นการเสนอขายหลักทรัพย์ต่อประชาชน ต้องทำผ่าน Funding Portal ที่ได้รับความเห็นชอบจาก ก.ล.ต. เท่านั้น และมีเพดานวงเงินทั้งฝั่งบริษัทและฝั่งนักลงทุน เพื่อจำกัดความเสี่ยงของทุกฝ่าย ฝั่งบริษัทที่ระดมทุน (Issuer) บริษัททั่วไป SME และสตาร์ทอัพ เสนอขายหลักทรัพย์ผ่าน Funding Portal ได้ไม่เกิน 50 ล้านบาทต่อบริษัท โดยนับรวมทั้งหุ้นและหุ้นกู้เข้าด้วยกัน ส่วนการเสนอขายให้นักลงทุนสถาบันและรายใหญ่ไม่จำกัดวงเงิน ฝั่งนักลงทุนรายย่อย (Retail Investor) มีเพดานการลงทุนเพื่อป้องกันความเสี่ยง ดังนี้ เงื่อนไข เพดานลงทุน ต่อ 1 บริษัท ไม่เกิน 100,000 บาท รวมทุกบริษัทและทุกแพลตฟอร์ม ภายใน 12 เดือน ไม่เกิน 1,000,000 บาท นอกจากเพดานวงเงินแล้ว นักลงทุนรายย่อยยังต้องผ่านแบบทดสอบความเข้าใจการลงทุน (Knowledge Test) ก่อนจองซื้อหลักทรัพย์ และบริษัทที่ระดมทุนต้องเปิดเผยข้อมูล เช่น แผนธุรกิจและความเสี่ยง เพื่อให้นักลงทุนตัดสินใจบนข้อมูลที่ครบถ้วน (ข้อมูลจากเกณฑ์คราวด์ฟันดิงของสำนักงาน ก.ล.ต.) ขั้นตอนการระดมทุนผ่าน Crowdfunding สำหรับธุรกิจที่สนใจระดมทุน ภาพรวมขั้นตอนหลักมีดังนี้ ข้อดี ข้อเสีย และเหมาะกับธุรกิจแบบไหน crowdfunding มีทั้งจุดแข็งและข้อจำกัดที่ควรชั่งน้ำหนักก่อนตัดสินใจ ข้อดี ข้อเสีย เข้าถึงเงินทุนได้โดยไม่ต้องมีหลักประกันแบบกู้ธนาคาร ถ้าระดมทุนไม่ถึงเป้า อาจไม่ได้เงินเลย (บางแพลตฟอร์ม) ทดสอบ demand ของสินค้าก่อนผลิตจริง ต้องเปิดเผยไอเดียต่อสาธารณะ เสี่ยงถูกลอกเลียน สร้างฐานลูกค้าและผู้สนับสนุนตั้งแต่เริ่มต้น มีค่าธรรมเนียมแพลตฟอร์ม เป็นการตลาดและประชาสัมพันธ์ไปในตัว ต้องบริหารความคาดหวังของผู้สนับสนุนจำนวนมาก โดยรวมแล้ว crowdfunding เหมาะกับสตาร์ทอัพและ SME ที่มีไอเดียหรือสินค้าที่เล่าเรื่องได้น่าสนใจ และพร้อมสื่อสารกับผู้สนับสนุนอย่างสม่ำเสมอ ส่วนธุรกิจที่ต้องการเงินก้อนใหญ่แบบเร่งด่วนและมีหลักประกันพร้อม การกู้ธนาคารอาจตอบโจทย์กว่า เงินที่ระดมทุนได้ ต้องบันทึกบัญชีและเสียภาษีอย่างไร จุดที่ผู้ประกอบการมักมองข้ามคือ เงินที่ระดมทุนได้ไม่ได้ถูกบันทึกบัญชีเหมือนกันทุกประเภท และมีผลทางภาษีต่างกัน การเข้าใจตรงนี้ตั้งแต่ต้นช่วยให้ปิดงบและยื่นภาษีได้ถูกต้อง ตัวอย่างการบันทึกด้านล่างเป็นภาพประกอบแบบเข้าใจง่าย กรณีจริงควรปรึกษานักบัญชีหรือตรวจสอบกับกรมสรรพากรอีกครั้ง Debt Crowdfunding เงินที่ได้ถือเป็นหนี้สิน (เงินกู้) ไม่ใช่รายได้ จึงไม่นำมารวมคำนวณภาษีเงินได้ ส่วนดอกเบี้ยที่จ่ายคืนถือเป็นค่าใช้จ่ายของธุรกิจ ตัวอย่างเมื่อได้รับเงินกู้ 1,000,000 บาท รายการ Dr (เดบิต) Cr (เครดิต) เงินฝากธนาคาร 1,000,000 — เงินกู้ยืม (หุ้นกู้คราวด์ฟันดิง) — 1,000,000 Equity Crowdfunding เงินที่ได้ถือเป็นทุนของบริษัท (ส่วนของผู้ถือหุ้น) ไม่ใช่รายได้ จึงไม่เสียภาษีเงินได้จากเงินก้อนนี้ ตัวอย่างเมื่อออกหุ้นและรับเงิน 1,000,000 บาท (กรณีขายตามราคาที่ตราไว้) รายการ Dr (เดบิต) Cr (เครดิต) เงินฝากธนาคาร 1,000,000 — ทุนเรือนหุ้น — 1,000,000 หากขายหุ้นได้สูงกว่าราคาที่ตราไว้ ส่วนต่างจะบันทึกเป็น “ส่วนเกินมูลค่าหุ้น” แยกอีกบรรทัด Reward-based เงินที่ได้มักถือเป็นการขายสินค้าล่วงหน้า จึงเป็นรายได้ของธุรกิจ และถ้ากิจการจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) แล้ว การขายนี้อาจอยู่ในข่ายต้องเสีย VAT ด้วย ตัวอย่างเมื่อรับเงินพรีออเดอร์ล่วงหน้า 500,000 บาท รายการ Dr (เดบิต) Cr (เครดิต) เงินฝากธนาคาร 500,000 — รายได้รับล่วงหน้า — 500,000 เมื่อส่งมอบสินค้าจริงแล้ว จึงโอน “รายได้รับล่วงหน้า” ไปเป็นรายได้ตามจริง จังหวะการเสีย VAT ขึ้นกับเงื่อนไขของแต่ละกิจการ ควรปรึกษานักบัญชีเพื่อความถูกต้อง Donation-based เงินบริจาคที่ธุรกิจได้รับโดยทั่วไปถือเป็นรายได้ที่ต้องนำมารวมคำนวณภาษีเงินได้นิติบุคคล เว้นแต่จะเข้าเงื่อนไขยกเว้นเฉพาะ จุดนี้ต่างจากที่หลายคนเข้าใจว่าเงินบริจาคไม่ต้องเสียภาษี จึงควรตรวจสอบกับกรมสรรพากรเป็นรายกรณี จะเห็นว่าเงินระดมทุนแต่ละแบบเดินคนละทางในงบการเงิน การบันทึกให้ถูกประเภทตั้งแต่แรกช่วยให้ตัวเลขในงบสะท้อนความจริง และลดปัญหาตอนปิดงบปลายปี สรุป crowdfunding เปิดโอกาสให้ธุรกิจเข้าถึงเงินทุนจากคนหมู่มากผ่านแพลตฟอร์มออนไลน์ โดยมี 4 ประเภทให้เลือกตามผลตอบแทนที่มอบให้ผู้ลงเงิน สิ่งที่ควรลงมือทำต่อมีดังนี้ วางระบบบัญชีให้พร้อมตั้งแต่วันแรกด้วย PEAK ยิ่งธุรกิจมีรายการเงินเข้าหลายประเภท ยิ่งต้องมีระบบที่ช่วยแยกแยะให้ถูกตั้งแต่ต้น PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ ออกแบบมาสำหรับ SME ที่ต้องการเห็นภาพรวมการเงินชัดเจน พร้อมเชื่อมต่อระบบจัดการภาษีในที่เดียว ทดลองใช้ PEAK ฟรี 30 วัน คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับ Crowdfunding Crowdfunding ต่างจากการกู้เงินธนาคารอย่างไร ต่างกันที่ความสัมพันธ์ระหว่างผู้ให้เงินกับธุรกิจ กู้ธนาคารมีแค่ “เจ้าหนี้-ลูกหนี้” แต่ crowdfunding มีตั้งแต่ผู้บริจาค ลูกค้าพรีออเดอร์ ไปจนถึงผู้ถือหุ้น นอกจากนี้ crowdfunding ยังเป็นการทดสอบตลาดไปในตัว ถ้ามีคนสนใจลงเงิน แสดงว่าสินค้าหรือไอเดียมี demand จริง ถ้าระดมทุนไม่ถึงเป้าหมายจะเกิดอะไรขึ้น ขึ้นอยู่กับเงื่อนไขของแต่ละแพลตฟอร์ม บางแห่งใช้รูปแบบ “ได้ทั้งหมดหรือไม่ได้เลย” คือถ้าไม่ถึงเป้าจะคืนเงินให้ผู้สนับสนุนทั้งหมด ขณะที่บางแห่งให้เก็บเงินเท่าที่ระดมได้ ควรอ่านเงื่อนไขของแพลตฟอร์มให้ชัดก่อนเปิดแคมเปญ ธุรกิจขนาดเล็กหรือเพิ่งเริ่มต้น ระดมทุนแบบไหนได้บ้าง ธุรกิจขนาดเล็กเริ่มจากแบบ reward-based หรือ donation-based ได้ค่อนข้างอิสระ ส่วนแบบ debt และ equity มีเงื่อนไขด้านเอกสารและการเปิดเผยข้อมูลมากกว่า (ดูรายละเอียดในหัวข้อเกณฑ์ ก.ล.ต. ด้านบน) จึงเหมาะกับธุรกิจที่มีความพร้อม เงินที่ระดมทุนได้ต้องเสียภาษีทุกประเภทหรือไม่ ไม่ทุกประเภท ดูตารางบันทึกบัญชีในหัวข้อด้านบนประกอบ สิ่งที่ต้องทำคือปรึกษานักบัญชีตั้งแต่ก่อนเปิดแคมเปญ เพื่อวางผังบัญชีรองรับเงินที่จะเข้ามา จะได้ไม่ต้องมาแก้ตอนปิดงบ ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาทคลิก (ไม่มีค่าใช้จ่าย)PEAK Call Center : 1485LINE : @peakaccountสอบถามเพิ่มเติม คลิก
