อยากขยายช่องทางขายโดยไม่ต้องเปิดหน้าร้านเอง? “ฝากขาย” หรือ Consignment เป็นทางเลือกยอดนิยมของ SME ไทย
แต่พอถึงเรื่องบันทึกบัญชีและจัดการภาษี กลับมีจุดที่สับสนไม่น้อย ออกใบกำกับภาษีตอนไหน? รับรู้รายได้เมื่อไร?
ฝากขาย (Consignment) คืออะไร
ฝากขาย (Consignment) คือการที่เจ้าของสินค้าส่งของไปวางขายที่ร้านค้าหรือตัวแทนจำหน่าย กรรมสิทธิ์ยังเป็นของเจ้าของจนกว่าจะขายได้ ถ้าขายไม่ได้ก็ส่งคืน
ระบบนี้ต่างจาก “ขายขาด” ที่กรรมสิทธิ์โอนทันทีตอนส่งมอบ การฝากขายจึงลดความเสี่ยงให้ผู้รับฝาก เพราะไม่ต้องซื้อสินค้ามาตุนเอง
ผู้ฝากขาย (Consignor) กับผู้รับฝากขาย (Consignee) ต่างกันอย่างไร?
ในระบบนี้มี 2 ฝ่ายหลัก
- ผู้ฝากขาย (Consignor) คือเจ้าของสินค้าที่ส่งของไปฝากวางขาย ยังถือกรรมสิทธิ์อยู่จนกว่าจะขายให้ลูกค้าได้
- ผู้รับฝากขาย (Consignee) คือร้านค้าหรือตัวแทนที่รับของมาวางขายให้ แล้วได้ค่าตอบแทนเป็น commission เมื่อขายได้
ฝากขาย กับ ขายฝาก ต่างกันอย่างไร?
หลายคนสับสนระหว่าง 2 คำนี้ แต่ความหมายต่างกันลิบ
| รายการ | ฝากขาย (Consignment) | ขายฝาก |
|---|---|---|
| ความหมาย | ส่งสินค้าไปวางขายที่ร้านอื่น | โอนกรรมสิทธิ์ทรัพย์สินให้ผู้ซื้อ มีสิทธิไถ่คืนภายในเวลาที่กำหนด |
| กฎหมาย | กฎหมายตัวแทน (กฎหมายแพ่งฯ) | กฎหมายแพ่งฯ มาตรา 491-502 |
| กรรมสิทธิ์ | ยังเป็นของเจ้าของเดิม | โอนไปยังผู้ซื้อฝากทันที |
| ตัวอย่าง | ฝากขนมไปวางที่ 7-Eleven | จำนองบ้านโดยโอนกรรมสิทธิ์ให้ผู้รับซื้อฝาก |
“ขายฝาก” มักใช้กับอสังหาริมทรัพย์ เช่น บ้าน ที่ดิน ส่วน “ฝากขาย” ใช้กับสินค้าทั่วไปที่ฝากวางขายตามร้านค้า
ระบบฝากขายทำงานอย่างไร?
ขั้นตอนหลักมีดังนี้
- ทำสัญญา กำหนดเงื่อนไขราคา ค่า commission และระยะเวลา
- ผู้ฝากส่งสินค้าให้ผู้รับฝาก พร้อมเอกสารส่งมอบ
- ผู้รับฝากนำสินค้าไปวางขายให้ลูกค้า
- เมื่อขายได้ ผู้รับฝากหักค่า commission แล้วส่งเงินคืน
- สินค้าที่ขายไม่ได้ ส่งคืนผู้ฝาก
ตัวอย่างธุรกิจที่ใช้ระบบนี้บ่อยในไทย เช่น ผู้ผลิตขนมฝากขายในร้านสะดวกซื้อ หรือแบรนด์เสื้อผ้าวางขายในห้างสรรพสินค้า รวมถึงสินค้า OTOP ที่ฝากวางในร้านชุมชน
ข้อดีและข้อเสียของการฝากขายมีอะไรบ้าง?
ก่อนตัดสินใจใช้ระบบนี้ ควรชั่งน้ำหนักให้ดี
| ผู้ฝาก (Consignor) | ผู้รับฝาก (Consignee) | |
|---|---|---|
| ข้อดี | ขยายช่องทางขายโดยไม่ต้องเปิดหน้าร้าน | ไม่ต้องลงทุนซื้อสินค้า มีของหลากหลายโดยไม่ต้องตุนสต็อก |
| ข้อเสีย | เสี่ยงสินค้าเสียหาย ได้เงินช้ากว่าขายขาด | ต้องจัดการสต็อกของคนอื่น รายได้จำกัดเฉพาะค่า commission |
สำหรับ SME ที่เพิ่งเริ่มต้น ระบบนี้ช่วยลดความเสี่ยงด้านเงินลงทุนได้ดี แต่ต้องมีระบบติดตามสต็อกที่ชัดเจน
สัญญาฝากขาย มีอะไรที่ SME ต้องรู้?
สัญญาเป็นเอกสารสำคัญที่ป้องกันปัญหาระหว่างคู่สัญญา ข้อที่ควรระบุให้ชัดเจน ได้แก่
- ชื่อและรายละเอียดสินค้า พร้อมจำนวนและราคาขาย
- อัตราค่า commission ที่ผู้รับฝากจะได้รับ
- ระยะเวลาของสัญญาและเงื่อนไขการคืนสินค้า
- เงื่อนไขการรับผิดชอบกรณีสินค้าเสียหายหรือสูญหาย
- กำหนดการส่งรายงานยอดขายและการจ่ายเงิน
ทำสัญญาเป็นลายลักษณ์อักษรเสมอ แม้จะเป็นการฝากขายระหว่างคนรู้จักก็ตาม
บันทึกบัญชีฝากขาย ทำอย่างไร?
จุดสำคัญที่สุดคือ ผู้ฝากยังไม่รับรู้รายได้ตอนส่งสินค้าออกไป แต่รับรู้เมื่อผู้รับฝากขายให้ลูกค้าได้แล้ว
ตามมาตรฐานบัญชี NPAEs สำหรับ SME ที่ไม่ได้อยู่ในตลาดหุ้น กำหนดให้รับรู้รายได้เมื่อความเสี่ยงและผลตอบแทนโอนไปยังผู้ซื้อแล้ว
บันทึกบัญชีฝั่งผู้ฝากขาย (Consignor)
ตัวอย่าง: บริษัท ก จำกัด (ชื่อสมมุติ) ฝากสินค้าต้นทุน 50,000 บาท ให้ร้านค้า ข ขาย ราคาขาย 80,000 บาท ค่า commission 10%
ตอนส่งสินค้าไปฝาก ยังไม่รับรู้รายได้ แค่โอนเป็น “สินค้าฝากขาย”
| รายการ | Dr (เดบิต) | Cr (เครดิต) |
|---|---|---|
| สินค้าฝากขาย | 50,000 | |
| สินค้าคงเหลือ | 50,000 |
ตอนผู้รับฝากขายได้แล้ว รับรู้รายได้และต้นทุน
| รายการ | Dr (เดบิต) | Cr (เครดิต) |
|---|---|---|
| ลูกหนี้ – ร้านค้า ข | 72,000 | |
| ค่า commission (80,000 × 10%) | 8,000 | |
| รายได้จากการขาย | 80,000 | |
| ต้นทุนสินค้าขาย | 50,000 | |
| สินค้าฝากขาย | 50,000 |
บันทึกบัญชีฝั่งผู้รับฝากขาย (Consignee)
ผู้รับฝากไม่ได้บันทึกสินค้าเป็นสินทรัพย์ของตัวเอง เพราะกรรมสิทธิ์ยังเป็นของผู้ฝาก เมื่อขายได้จะบันทึกดังนี้
ตอนขายได้ ยังไม่จ่ายเงินให้ผู้ฝาก
| รายการ | Dr (เดบิต) | Cr (เครดิต) |
|---|---|---|
| เงินสด / ลูกหนี้ | 80,000 | |
| เจ้าหนี้ – บริษัท ก | 80,000 |
ตอนจ่ายเงินให้ผู้ฝาก หักค่า commission แล้ว
| รายการ | Dr (เดบิต) | Cr (เครดิต) |
|---|---|---|
| เจ้าหนี้ – บริษัท ก | 80,000 | |
| เงินสด | 72,000 | |
| รายได้ค่า commission | 8,000 |
ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) กับการฝากขาย ต้องรู้อะไรบ้าง?
เรื่อง VAT เป็นจุดที่ SME สับสนมากที่สุด เพราะจุดเกิดภาษีไม่ได้อยู่ตอนส่งสินค้าไปฝาก แต่อยู่ตอนผู้รับฝากขายให้ลูกค้าได้
ใบกำกับภาษี ออกตอนไหน? ใครเป็นคนออก?
กรณีฝากขาย ความรับผิดในการเสีย VAT เกิดเมื่อผู้รับฝากส่งมอบสินค้าให้ลูกค้า ไม่ใช่ตอนที่ผู้ฝากส่งของให้ผู้รับฝาก
ใบกำกับภาษีออกโดยผู้ฝาก ซึ่งเป็นเจ้าของสินค้าและผู้จด VAT โดยออกในนามลูกค้าที่ซื้อสินค้า ผู้รับฝากมีหน้าที่แจ้งรายงานยอดขายเพื่อให้ผู้ฝากออกเอกสารได้ถูกต้อง
กรณีที่ผู้รับฝากเป็นตัวแทนออกใบกำกับภาษีแทนได้ ต้องได้รับอนุมัติจากอธิบดีกรมสรรพากร
ภาษีหัก ณ ที่จ่าย กรณีค่า commission
ค่า commission ถือเป็นค่านายหน้า ต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายดังนี้
| ผู้รับ commission | อัตราหัก ณ ที่จ่าย | แบบยื่น |
|---|---|---|
| บุคคลธรรมดา | 3% | ภ.ง.ด.3 |
| นิติบุคคล | 3% | ภ.ง.ด.53 |
ผู้ฝากต้องออกหนังสือรับรองหัก ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) ให้ผู้รับฝากทุกครั้งที่จ่ายค่า commission และนำส่งภาษีภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดไป
สรุป: จัดการบัญชีและภาษีฝากขายให้ถูกตั้งแต่ต้น
- รับรู้รายได้ตอนที่ผู้รับฝากขายได้แล้ว ไม่ใช่ตอนส่งสินค้าไป
- ออกใบกำกับภาษีเมื่อผู้รับฝากส่งมอบสินค้าให้ลูกค้า
- ค่า commission ต้องหัก ณ ที่จ่าย 3% และนำส่งทุกเดือน
จัดการบัญชีฝากขายให้ง่ายขึ้นด้วย PEAK
PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ ช่วยบันทึกรายการฝากขายได้ถูกต้อง ออกใบกำกับภาษี ติดตามสินค้าฝากขายแยกจากสินค้าปกติ ดูวิธีบันทึกได้ที่คู่มือ PEAK ทดลองใช้ PEAK ฟรี 30 วัน
คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับการฝากขาย (Consignment)
ฝากขายแล้วสินค้าเสียหายหรือหาย ใครต้องรับผิดชอบ?
ขึ้นอยู่กับสัญญาที่ทำไว้ แต่โดยหลักกฎหมาย ผู้รับฝากมีหน้าที่ดูแลสินค้าเหมือนดูแลทรัพย์ของตัวเอง ถ้าเสียหายเพราะความประมาทของผู้รับฝาก ผู้รับฝากต้องชดใช้ ควรระบุเงื่อนไขเรื่องนี้ในสัญญาให้ชัดเจน
ฝากขายต้องจด VAT ไหม?
ถ้ารายได้ทุกช่องทางรวมกันเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี ต้องจด VAT เหมือนธุรกิจทั่วไป ไม่ได้รับยกเว้นเพราะใช้ระบบฝากขาย
ถ้าผู้รับฝากไม่ส่งรายงานยอดขาย จะออกใบกำกับภาษีได้อย่างไร?
ควรกำหนดในสัญญาว่าผู้รับฝากต้องส่งรายงานภายในกี่วัน เช่น ทุกสิ้นสัปดาห์หรือสิ้นเดือน ถ้าไม่ส่ง ถือว่าผิดสัญญาและอาจทำให้ผู้ฝากเสียสิทธิทางภาษี
ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine
About Author
