บริษัททำสัญญาลีสซิ่งรถกระบะ 4 ปี ผ่อนปีละ 168,000 บาท พอถึงสิ้นงวดบัญชี นักบัญชีต้องเลือกว่าจะบันทึกรถเป็นทรัพย์สินของบริษัท หรือบันทึกค่าเช่าเป็นค่าใช้จ่ายไปเรื่อยๆ
คำตอบขึ้นกับว่าสัญญานั้นเป็นสัญญาเช่าเงินทุนหรือสัญญาเช่าดำเนินงาน โดยบทความนี้อธิบายตามมาตรฐานสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสียสาธารณะ (TFRS for NPAEs) ซึ่ง SME ส่วนใหญ่ใช้
สัญญาเช่าเงินทุน คืออะไร
สัญญาเช่าเงินทุน คือ สัญญาเช่าที่โอนความเสี่ยงและผลตอบแทนเกือบทั้งหมดของการเป็นเจ้าของสินทรัพย์ไปให้ผู้เช่า แม้กรรมสิทธิ์ตามกฎหมายยังเป็นของผู้ให้เช่า ผู้เช่าจึงต้องบันทึกสินทรัพย์และหนี้สินในงบการเงินของตัวเอง เหมือนกู้เงินมาซื้อสินทรัพย์ ในภาษาอังกฤษเรียกว่า Finance lease หรือ Capital lease
ตัวอย่างที่ SME เจอบ่อยคือลีสซิ่งรถยนต์ เครื่องจักร หรืออุปกรณ์สำนักงาน ที่ผ่อนเกือบตลอดอายุการใช้งาน และมีสิทธิซื้อในราคาต่ำเมื่อครบสัญญา
สัญญาเช่าเงินทุน กับ สัญญาเช่าการเงิน คือคำเดียวกันไหม
เป็นเรื่องเดียวกัน TFRS for NPAEs ฉบับปรับปรุงปี 2565 (ใช้ตั้งแต่ปี 2566) เปลี่ยนคำจาก สัญญาเช่าการเงิน เป็น สัญญาเช่าเงินทุน ในบทที่ 14
| ชื่อเรียก | ใช้ในบริบทไหน |
|---|---|
| สัญญาเช่าเงินทุน | TFRS for NPAEs ฉบับปรับปรุง |
| สัญญาเช่าการเงิน | ชื่อเดิม ยังพบในตำราและเอกสารเก่า |
| Finance lease / Capital lease | ภาษาอังกฤษ |
| ลีสซิ่ง | ชื่อเรียกทางการค้าของสัญญาเช่าที่มีสิทธิซื้อ |
สัญญาเช่าดำเนินงาน คืออะไร
สัญญาเช่าดำเนินงาน คือ สัญญาเช่าที่ความเสี่ยงและผลตอบแทนของการเป็นเจ้าของยังอยู่กับผู้ให้เช่า ผู้เช่าแค่ได้สิทธิใช้สินทรัพย์ตามระยะเวลาที่ตกลง ผู้เช่าจึงไม่บันทึกสินทรัพย์หรือหนี้สิน แต่รับรู้ค่าเช่าเป็นค่าใช้จ่ายตลอดอายุสัญญา
ภาษาอังกฤษเรียกว่า Operating lease เช่น เช่าสำนักงานรายเดือน หรือเช่ารถระยะสั้น
สัญญาเช่าที่ไม่เข้าเงื่อนไขของสัญญาเช่าเงินทุนในหัวข้อถัดไป ให้จัดเป็นสัญญาเช่าดำเนินงาน
เงื่อนไขที่ทำให้เป็นสัญญาเช่าเงินทุน
หลักของ TFRS for NPAEs คือดูเนื้อหาของสัญญามากกว่ารูปแบบทางกฎหมาย ถ้าสัญญาที่บอกเลิกไม่ได้มีลักษณะข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้ ปกติจะจัดเป็นสัญญาเช่าเงินทุน เพราะแสดงว่าผู้เช่าได้รับความเสี่ยงและผลตอบแทนเกือบทั้งหมดของสินทรัพย์ไปแล้ว ไม่ว่าสัญญาจะใช้คำว่าเช่าก็ตาม
| เงื่อนไข | คำถามเช็กตัวเอง |
|---|---|
| โอนกรรมสิทธิ์เมื่อสิ้นสุดสัญญา | ครบสัญญาแล้วรถเป็นของเราอัตโนมัติไหม |
| มีสิทธิซื้อในราคาต่ำกว่ามูลค่ายุติธรรมมาก | มีสิทธิซื้อคืนในราคาซากหรือราคาต่ำมากไหม |
| อายุสัญญาครอบคลุมอายุการใช้งานส่วนใหญ่ | ผ่อน 4 ปี กับรถที่ใช้ได้ 5 ปี ถือว่าส่วนใหญ่ไหม |
| มูลค่าปัจจุบันของค่าเช่าขั้นต่ำใกล้เคียงมูลค่ายุติธรรม | ค่าเช่าทั้งสัญญาคิดเป็นมูลค่าวันนี้ใกล้ราคาเงินสดไหม |
| โอนความเสี่ยงและผลตอบแทนเกือบทั้งหมด | ผู้เช่ารับภาระซ่อม ประกัน และความเสี่ยงที่รถเสื่อมค่าเองไหม |
ถ้าคำตอบเป็นใช่ตั้งแต่ 1 ข้อขึ้นไป ให้พิจารณาเป็นสัญญาเช่าเงินทุนก่อน แล้วตรวจกับมาตรฐานฉบับเต็มบทที่ 14 อีกครั้ง
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือบันทึกลีสซิ่งทุกสัญญาเป็นค่าเช่ารายเดือนโดยไม่ทดสอบเงื่อนไขเลย ทำให้สินทรัพย์และหนี้สินในงบการเงินต่ำกว่าความจริง
สัญญาเช่าเงินทุน กับ สัญญาเช่าดำเนินงาน ต่างกันอย่างไร
สองสัญญาต่างกันที่ผู้เช่าได้รับความเสี่ยงและผลตอบแทนของการเป็นเจ้าของหรือไม่ สัญญาเช่าเงินทุนให้ผู้เช่าบันทึกสินทรัพย์และหนี้สิน แล้วรับรู้ดอกเบี้ยและค่าเสื่อมราคาเป็นค่าใช้จ่าย ส่วนสัญญาเช่าดำเนินงานให้ผู้เช่ารับรู้ค่าเช่าเป็นค่าใช้จ่ายตามระยะเวลาเท่านั้น งบการเงินของสองกรณีจึงต่างกันมาก
| เรื่อง | สัญญาเช่าเงินทุน | สัญญาเช่าดำเนินงาน |
|---|---|---|
| สินทรัพย์ในงบแสดงฐานะการเงิน | บันทึกสินทรัพย์ที่เช่า | ไม่บันทึก |
| หนี้สิน | บันทึกหนี้สินตามสัญญาเช่า | ไม่บันทึก |
| ค่าใช้จ่ายในงบกำไรขาดทุน | ดอกเบี้ยจ่าย และค่าเสื่อมราคา | ค่าเช่า ตามระยะเวลา |
| ตัวอย่าง | ลีสซิ่งรถ เครื่องจักร ที่มีสิทธิซื้อ | เช่าสำนักงาน เช่ารถระยะสั้น |
ตัวอย่างการบันทึกบัญชีสัญญาเช่าเงินทุน
การบันทึกบัญชีสัญญาเช่าเงินทุนฝั่งผู้เช่ามี 3 ช่วง คือวันเริ่มสัญญา ทุกครั้งที่จ่ายค่าเช่า และสิ้นงวดบัญชี วันเริ่มสัญญาบันทึกสินทรัพย์และหนี้สินด้วยมูลค่ายุติธรรมของสินทรัพย์หรือมูลค่าปัจจุบันของค่าเช่าขั้นต่ำ แล้วแต่จำนวนใดต่ำกว่า
จากนั้นแยกค่าเช่าแต่ละงวดเป็นเงินต้นกับดอกเบี้ย และคิดค่าเสื่อมราคาสินทรัพย์ทุกปี
ตัวอย่าง: บริษัท ก จำกัด (ชื่อสมมุติ) ลีสซิ่งรถกระบะ ราคาเงินสด 600,000 บาท (ไม่รวม VAT) สัญญา 4 ปี
จ่ายค่าเช่าปีละ 168,000 บาท ทุกสิ้นปี รวม 672,000 บาท มีสิทธิซื้อในราคาต่ำเมื่อครบสัญญา และคาดว่าใช้รถได้ 5 ปี
ดอกเบี้ยรวมทั้งสัญญาคือ 672,000 – 600,000 = 72,000 บาท อัตราดอกเบี้ยแฝงประมาณ 4.69% ต่อปี (คำนวณละเอียด 4.6925%)
1. วันเริ่มสัญญา
| รายการ | จำนวนเงิน |
|---|---|
| เดบิต ยานพาหนะภายใต้สัญญาเช่าเงินทุน | 600,000 บาท |
| เครดิต หนี้สินตามสัญญาเช่าเงินทุน | 600,000 บาท |
2. จ่ายค่าเช่างวดที่ 1 (สิ้นปีที่ 1)
| รายการ | จำนวนเงิน |
|---|---|
| เดบิต หนี้สินตามสัญญาเช่าเงินทุน | 139,845 บาท |
| เดบิต ดอกเบี้ยจ่าย (600,000 × อัตราแฝง 4.6925%) | 28,155 บาท |
| เครดิต เงินสด | 168,000 บาท |
3. ค่าเสื่อมราคาปีที่ 1 (เส้นตรง 5 ปี ไม่มีราคาซาก)
| รายการ | จำนวนเงิน |
|---|---|
| เดบิต ค่าเสื่อมราคา | 120,000 บาท |
| เครดิต ค่าเสื่อมราคาสะสม | 120,000 บาท |
ตารางแยกเงินต้นและดอกเบี้ยตลอดสัญญา
| ปีที่ | ดอกเบี้ย / เงินต้น |
|---|---|
| 1 | 28,155 / 139,845 |
| 2 | 21,593 / 146,407 |
| 3 | 14,723 / 153,277 |
| 4 | 7,529 / 160,471 |
| รวม | 72,000 / 600,000 |
ดอกเบี้ยลดลงทุกปีเพราะคิดจากเงินต้นคงเหลือ ถ้าผ่อนรายเดือน หลักการเดียวกัน แค่แบ่งเป็น 48 งวด
หนี้สินตามสัญญาเช่าเงินทุน แสดงในงบการเงินอย่างไร
ณ วันสิ้นงวด ให้แยกหนี้สินตามสัญญาเช่าเงินทุนเป็น 2 ส่วน ส่วนที่ต้องจ่ายคืนภายใน 1 ปีเป็นหนี้สินหมุนเวียน ส่วนที่เหลือเป็นหนี้สินไม่หมุนเวียน
จากตัวอย่างบริษัท ก สิ้นปีที่ 1 หนี้สินคงเหลือ 460,155 บาท แยกได้ดังนี้
| รายการ | จำนวนเงิน |
|---|---|
| ส่วนที่ถึงกำหนดชำระภายใน 1 ปี (เงินต้นงวดที่ 2) | 146,407 บาท |
| ส่วนที่ไม่ถึงกำหนดภายใน 1 ปี | 313,748 บาท |
ฝั่งสินทรัพย์แสดงยานพาหนะ 600,000 บาท หักค่าเสื่อมราคาสะสม 120,000 บาท เหลือมูลค่าตามบัญชี 480,000 บาท
ตัวอย่างการบันทึกบัญชีสัญญาเช่าดำเนินงาน
ถ้าบริษัท ก เช่ารถกระบะแบบไม่มีสิทธิซื้อ จ่ายเดือนละ 12,000 บาท ทุกเดือนบันทึก
| รายการ | จำนวนเงิน |
|---|---|
| เดบิต ค่าเช่ารถ | 12,000 บาท |
| เครดิต เงินสด | 12,000 บาท |
ไม่มีสินทรัพย์ ไม่มีหนี้สิน และไม่มีค่าเสื่อมราคาให้คำนวณ
สัญญาเช่าเงินทุน มีผลต่อภาษีอย่างไร
ทางภาษี กรมสรรพากรดูตามรูปแบบสัญญามากกว่ามาตรฐานบัญชี ผู้เช่าหักค่าเช่าที่จ่ายจริงเป็นรายจ่ายได้ และเมื่อใช้สิทธิซื้อแล้วจึงหักค่าเสื่อมราคาจากราคาที่ซื้อ ตัวเลขทางบัญชีกับทางภาษีจึงมักไม่เท่ากัน ต้องปรับปรุงตอนยื่น ภ.ง.ด.50 และรถยนต์นั่งไม่เกิน 10 ที่นั่งมีเพดานหักรายจ่าย
เพดานรายจ่ายตามข้อหารือกรมสรรพากร กค 0706/11508 มีดังนี้
| รายการ | ผลทางภาษี |
|---|---|
| ค่าเช่ารถยนต์นั่งไม่เกิน 10 ที่นั่ง | หักได้ตามจ่ายจริง ไม่เกินคันละ 36,000 บาทต่อเดือน |
| ค่าเสื่อมราคาหลังใช้สิทธิซื้อรถยนต์นั่ง | หักได้จากต้นทุนส่วนที่ไม่เกิน 1,000,000 บาท |
| รถกระบะ รถบรรทุก | ไม่อยู่ในเพดานรถยนต์นั่ง |
เพดาน 36,000 บาทมาจากประมวลรัษฎากร มาตรา 65 ตรี (20) ประกอบพระราชกฤษฎีกา ฉบับที่ 315 และเพดาน 1,000,000 บาทมาจากพระราชกฤษฎีกา ฉบับที่ 145
ภาษีมูลค่าเพิ่มที่จ่ายพร้อมค่าเช่ารถยนต์นั่งไม่เกิน 10 ที่นั่ง เป็นภาษีซื้อต้องห้ามตามประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับภาษีมูลค่าเพิ่ม ฉบับที่ 42
ข้อยกเว้นคือกิจการให้เช่ารถโดยตรง ส่วนรถกระบะที่ใช้ในกิจการนำมาเครดิตได้ตามปกติ และสัญญาเช่าทุกฉบับยังต้องติดอากรแสตมป์ด้วย
ลีสซิ่ง เช่าซื้อ และสัญญาเช่าเงินทุน ต่างกันอย่างไร
ลีสซิ่งและเช่าซื้อเป็นรูปแบบสัญญาทางกฎหมาย ส่วนสัญญาเช่าเงินทุนเป็นการจัดประเภททางบัญชี ลีสซิ่ง คือ สัญญาเช่าที่ให้สิทธิผู้เช่าซื้อสินทรัพย์เมื่อครบสัญญา ส่วนเช่าซื้อกรรมสิทธิ์โอนให้ผู้เช่าซื้ออัตโนมัติเมื่อผ่อนครบ ทั้งสองแบบมักเข้าเงื่อนไขสัญญาเช่าเงินทุนในทางบัญชี
| สัญญา | กรรมสิทธิ์ |
|---|---|
| ลีสซิ่ง | เป็นของผู้ให้เช่า จนกว่าผู้เช่าใช้สิทธิซื้อ |
| เช่าซื้อ | โอนให้ผู้เช่าซื้อเมื่อผ่อนงวดสุดท้ายครบ |
| เช่าทั่วไป | เป็นของผู้ให้เช่าตลอด ไม่มีสิทธิซื้อ |
นิติบุคคลมักเลือกลีสซิ่งเพราะหักค่าเช่าเป็นรายจ่ายได้ตามเพดาน ส่วนบุคคลธรรมดานิยมเช่าซื้อเพราะได้กรรมสิทธิ์เมื่อผ่อนครบ
NPAEs ต่างจาก TFRS 16 อย่างไร
TFRS 16 ใช้กับกิจการที่มีส่วนได้เสียสาธารณะ เช่น บริษัทจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ อ่านภาพรวมที่มาตรฐานการบัญชี TFRS
มาตรฐานนี้ให้ผู้เช่ารับรู้สินทรัพย์สิทธิการใช้และหนี้สินเกือบทุกสัญญา ฝั่งผู้เช่าจึงไม่แยกเช่าเงินทุนกับเช่าดำเนินงานแล้ว
SME ที่ใช้ TFRS for NPAEs ยังแยก 2 ประเภทตามบทความนี้ ดูภาพรวมได้ที่TFRS for NPAEs คืออะไร
สรุป – สัญญาเช่าเงินทุน ไม่ได้ดูจากแค่ชื่อสัญญา
สัญญาเช่าเงินทุนไม่ได้ดูจากชื่อสัญญา แต่ดูว่าผู้เช่าได้ความเสี่ยงและผลตอบแทนของการเป็นเจ้าของไปแล้วหรือยัง ถ้าใช่ ต้องบันทึกสินทรัพย์ หนี้สิน ดอกเบี้ย และค่าเสื่อมราคา ถ้าไม่ใช่ เป็นสัญญาเช่าดำเนินงาน บันทึกค่าเช่าเป็นค่าใช้จ่ายตามงวด
- ทดสอบเงื่อนไข 5 ข้อทุกครั้งที่ทำสัญญาลีสซิ่งหรือเช่าระยะยาว
- แยกเงินต้นกับดอกเบี้ยทุกงวด ดอกเบี้ยลดลงตามเงินต้นคงเหลือ
- ตัวเลขทางภาษีอาจต่างจากทางบัญชี โดยเฉพาะรถยนต์นั่ง
- กิจการที่ใช้ TFRS 16 ใช้หลักต่างออกไป
บันทึกสัญญาเช่า ดอกเบี้ย และค่าเสื่อมราคาในระบบเดียว
PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ ช่วยให้ SME จัดการเอกสาร รายรับรายจ่าย และรายงานการเงินได้ครบในที่เดียว บันทึกรถหรือเครื่องจักรตามสัญญาเช่าเป็นสินทรัพย์ แยกดอกเบี้ยแต่ละงวด และให้ระบบคำนวณค่าเสื่อมราคา ดูขั้นตอนที่วิธีบันทึกเช่าซื้อรถยนต์ใน PEAK – ทดลองใช้ PEAK ฟรี
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับสัญญาเช่าเงินทุน
สัญญาเช่ามีกี่ประเภท
ตาม TFRS for NPAEs ฝั่งผู้เช่ามี 2 ประเภท คือ สัญญาเช่าเงินทุน และสัญญาเช่าดำเนินงาน
Financial lease ภาษาไทยคืออะไร
คือสัญญาเช่าเงินทุน หรือชื่อเดิมว่าสัญญาเช่าการเงิน คนทั่วไปมักเรียกว่าลีสซิ่ง
รถลีสซิ่งเป็นทรัพย์สินของใคร
ตามกฎหมายเป็นของผู้ให้เช่าจนกว่าผู้เช่าใช้สิทธิซื้อ แต่ถ้าจัดเป็นสัญญาเช่าเงินทุน ผู้เช่าต้องบันทึกรถเป็นสินทรัพย์ตั้งแต่วันเริ่มสัญญา
ปิดสัญญาลีสซิ่งก่อนกำหนด บันทึกบัญชีอย่างไร
ล้างหนี้สินคงเหลือตามสัญญาเช่า บันทึกเงินที่จ่ายปิดสัญญา และรับรู้ผลต่างเป็นกำไรหรือขาดทุน
ถ้าได้กรรมสิทธิ์รถ ให้โอนจากยานพาหนะภายใต้สัญญาเช่าเป็นยานพาหนะของกิจการ
ลีสซิ่งรถต้องคิด VAT ทุกงวดไหม
ต้องคิด ผู้ให้เช่าออกใบกำกับภาษีพร้อมค่าเช่าทุกงวด ถ้าหากเป็นรถกระบะที่ใช้ในกิจการ ผู้เช่าที่จด VAT นำภาษีซื้อมาเครดิตได้ ถ้าเป็นรถยนต์นั่งไม่เกิน 10 ที่นั่ง เป็นภาษีซื้อต้องห้าม
ดอกเบี้ยรอตัดบัญชี คืออะไร
คือดอกเบี้ยทั้งสัญญาที่ยังไม่ถึงงวดรับรู้
บางกิจการบันทึกหนี้สินด้วยยอดผ่อนรวม 672,000 บาท แล้วตั้งดอกเบี้ยรอตัดบัญชี 72,000 บาทหักไว้ ยอดสุทธิเท่ากับ 600,000 บาท ผลในงบการเงินเหมือนกัน
ข้อมูลในบทความนี้เป็นความรู้ทั่วไป ณ วันที่เผยแพร่ อ้างอิง TFRS for NPAEs และแนววินิจฉัยของกรมสรรพากร การจัดประเภทสัญญาจริงควรพิจารณาจากเงื่อนไขในสัญญาและปรึกษาผู้สอบบัญชี
ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine
About Author
