ลากิจคืออะไร สิทธิ์ตามกฎหมาย + 10 นโยบาย HR ที่ SME ต้องมี

พนักงานยื่นใบลาเข้ามาทุกสัปดาห์ แต่บริษัทยังไม่มีนโยบายชัดเจน เรื่องแค่นี้ทำให้ SME หลายแห่งปวดหัวกว่าที่คิด บทความนี้อธิบายครบทั้งสิทธิ์ลากิจตามกฎหมาย จำนวนวันที่ลาได้ เหตุผลที่ใช้ลาได้ และ 10 นโยบาย HR ขั้นต่ำที่จะช่วยให้บริหารทีมไม่วุ่นวาย

ลากิจ คืออะไร

ลากิจ คือการหยุดงานเพื่อไปจัดการเรื่องส่วนตัวที่จำเป็นและไม่สามารถทำในวันหยุดได้ เช่น ไปทำธุรกรรมที่ธนาคาร ไปศาล หรือดูแลครอบครัวในกรณีเร่งด่วน

กฎหมายคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 (มาตรา 34) ให้สิทธิ์ลูกจ้างลาเพื่อกิจธุระอันจำเป็นได้ตามข้อบังคับการทำงาน โดยนายจ้างต้องจ่ายเงินสำหรับวันลากิจไม่น้อยกว่า 3 วันทำงานต่อปี (ข้อมูลจากกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน)

จุดที่ SME ต้องเข้าใจคือ กฎหมายกำหนดแค่ขั้นต่ำ บริษัทให้มากกว่านี้ได้ แต่ให้น้อยกว่าไม่ได้ ถ้ากำหนดนโยบายว่าลากิจได้แค่ 1 วันต่อปี ถือว่าขัดกับกฎหมาย

ลากิจได้กี่วัน

สิทธิ์การลากิจตามกฎหมายไม่ได้จำกัดจำนวนวัน ลูกจ้างลาเพื่อกิจธุระจำเป็นได้เท่าที่มีเหตุผลสมควร ส่วนเรื่องค่าตอบแทนระหว่างลา กฎหมายกำหนดขั้นต่ำไว้แล้ว วันที่เกินกว่านั้น นายจ้างจะจ่ายหรือไม่ก็ได้ ขึ้นอยู่กับนโยบายบริษัท ในทางปฏิบัติ SME ส่วนใหญ่กำหนดนโยบายภายในว่าให้ลากิจได้ 3-6 วันต่อปี โดยได้รับเงินเดือนตามปกติ

ลากิจต้องลาล่วงหน้ากี่วัน

กฎหมายไม่ได้ระบุว่าต้องบอกก่อนกี่วัน บริษัทส่วนใหญ่กำหนดให้แจ้งล่วงหน้าอย่างน้อย 1 วัน ยกเว้นกรณีฉุกเฉิน เช่น ครอบครัวเจ็บป่วยกะทันหัน ซึ่งแจ้งย้อนหลังได้ ข้อสำคัญคือบริษัทควรเขียนเงื่อนไขนี้ไว้ในนโยบาย ไม่ใช่ปล่อยให้ขึ้นกับดุลยพินิจหัวหน้าแต่ละคน

เหตุผลลากิจมีอะไรได้บ้าง

ลากิจครอบคลุมเรื่องส่วนตัวที่จำเป็น กฎหมายไม่ได้ระบุรายการตายตัว แต่ตัวอย่างที่นายจ้างมักยอมรับ ได้แก่

• ติดต่อราชการ เช่น ทำบัตรประชาชน ต่อใบขับขี่ ไปศาล
• ดูแลครอบครัวกรณีเร่งด่วน เช่น ลูกป่วย พ่อแม่เข้าโรงพยาบาล
• งานพิธีสำคัญ เช่น งานแต่งงาน งานบวช งานศพ
• ย้ายบ้าน รับปริญญา หรืองานสำคัญของบุตร
• จัดการเรื่องธุรกิจส่วนตัวที่ทำวันหยุดไม่ได้

ลากิจต้องบอกเหตุผลไหม

กฎหมายไม่ได้บังคับว่าต้องแจ้งเหตุผลโดยละเอียด ในทางปฏิบัติ การบอกเหตุผลกว้างๆ เช่นติดต่อราชการ หรือดูแลครอบครัวก็เพียงพอ นายจ้างไม่มีสิทธิ์บังคับให้เปิดเผยรายละเอียดส่วนตัว แต่ถ้าพนักงานลาบ่อยผิดปกติ นายจ้างมีสิทธิ์สอบถามเหตุผลเพิ่มเติมได้

ลากิจ ลาป่วย ลาพักร้อน ต่างกันอย่างไร

การลาแต่ละประเภทมีสิทธิ์และเงื่อนไขต่างกัน ตารางนี้ช่วยให้เห็นภาพรวมเร็วขึ้น

ประเภท	สิทธิ์ตามกฎหมาย	ได้รับเงินเดือน	เงื่อนไข
ลากิจ	ลาได้ตามจำเป็น	ไม่ต่ำกว่า 3 วัน/ปี	ควรบอกก่อน
ลาป่วย	ลาได้เท่าที่ป่วยจริง	ไม่เกิน 30 วัน/ปี	ลาเกิน 3 วัน ต้องมีใบรับรองแพทย์
ลาพักร้อน	ไม่น้อยกว่า 6 วัน/ปี (ทำงานครบ 1 ปี)	ได้รับเต็มจำนวน	บอกก่อนตามนโยบาย

ใบลากิจต้องเขียนอะไรบ้าง

ใบลากิจที่ดีช่วยให้อนุมัติได้เร็วและเก็บเป็นหลักฐานหากมีปัญหาในภายหลัง ข้อมูลที่ควรมี ได้แก่

• ชื่อ-นามสกุล และแผนก/ตำแหน่งของพนักงาน
• วันที่ยื่นลา และวันที่ต้องการลา (ระบุจำนวนวัน)
• เหตุผลการลา
• ลายเซ็นผู้ลา และช่องอนุมัติของหัวหน้า

สำหรับ SME ที่มีพนักงาน 5-10 คนขึ้นไป แนะนำให้ใช้ระบบบันทึกการลาออนไลน์แทนกระดาษ จะช่วยติดตามยอดวันลาคงเหลือของแต่ละคนได้แม่นยำกว่า

10 นโยบาย HR ขั้นต่ำที่ SME ต้องมี ถึงจะไม่วุ่น

SME หลายแห่งเริ่มต้นด้วยพนักงานไม่กี่คน ยังไม่คิดเรื่องนโยบาย แต่พอทีมโตขึ้น ปัญหาก็ตามมา ตั้งแต่พนักงานลาไม่แจ้ง จ่ายเงินเดือนไม่ตรงเวลา จนถึงเลิกจ้างโดยไม่มีหลักเกณฑ์ นโยบาย 10 ข้อนี้คือสิ่งขั้นต่ำที่ทุก SME ควรมี

#	นโยบาย	ต้องระบุอะไร
1	ลากิจ ลาป่วย ลาพักร้อน	จำนวนวัน วิธีขอลา เงื่อนไข
2	การทดลองงาน	ระยะเวลา เกณฑ์ประเมิน สิทธิ์ระหว่างทดลองงาน
3	เวลาทำงานและ OT	ชั่วโมงทำงานปกติ กฎล่วงเวลา อัตราค่าตอบแทน
4	เงินเดือนและสวัสดิการ	วันจ่ายเงิน วิธีคำนวณ สลิปเงินเดือน สวัสดิการที่ได้รับ
5	จรรยาบรรณ	การรักษาความลับ การใช้ทรัพย์สินบริษัท
6	วินัยและบทลงโทษ	ขั้นตอนตักเตือนจนถึงเลิกจ้าง
7	ลาออกและเลิกจ้าง	ระยะเวลาแจ้งล่วงหน้า ค่าชดเชย การส่งมอบงาน
8	ข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA)	วิธีเก็บ ใช้ ปกป้องข้อมูลพนักงาน
9	สุขภาพและความปลอดภัย	ข้อปฏิบัติด้านความปลอดภัย สวัสดิการประกัน ประกันสังคมพนักงานเข้าใหม่
10	ร้องเรียนและแก้ไขข้อพิพาท	ช่องทางร้องเรียน ขั้นตอนไกล่เกลี่ย

ข้อผิดพลาดที่ SME ทำบ่อยเรื่องนโยบาย HR

ปัญหาที่พบบ่อยในธุรกิจขนาดเล็ก

1. การตกลงปากเปล่า ไม่มีนโยบายเป็นเอกสาร ทำให้พนักงานตีความไม่ตรงกัน พอเกิดข้อพิพาทก็ไม่มีหลักฐานอ้างอิง
2. อนุมัติลาไม่เท่าเทียม ให้สิทธิ์คนหนึ่งแต่ไม่ให้อีกคน โดยไม่มีเกณฑ์ชัดเจน สร้างความขัดแย้งในทีม
3. ไม่ติดตามกฎหมายที่เปลี่ยนแปลง กฎหมายแรงงานมีการปรับปรุงเป็นระยะ นโยบายที่ขัดกับกฎหมายทำให้บริษัทเสี่ยงถูกฟ้อง
4. ไม่บันทึกข้อมูลการลา ทำให้ไม่รู้ว่าพนักงานแต่ละคนใช้สิทธิ์ไปแล้วเท่าไร เวลาต้องตัดสินใจก็ไม่มีข้อมูล

สรุป: ลากิจและนโยบาย HR ที่ SME ต้องลงมือทำ

• เริ่มจากเขียนนโยบายการลา (กิจ ป่วย พักร้อน) ให้ชัดเจน เป็นเอกสารที่พนักงานทุกคนเข้าถึงได้
• ขยายไปสู่นโยบาย HR ขั้นต่ำ 10 ข้อ ครอบคลุมตั้งแต่ทดลองงานจนถึง PDPA
• ใช้ระบบบันทึกข้อมูลแทนกระดาษ เพื่อติดตามยอดวันลาและเงินเดือนได้แม่นยำ

จัดการบัญชีและเงินเดือนให้ลงตัวด้วย PEAK

PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ ช่วย SME คำนวณเงินเดือน หัก ณ ที่จ่าย ออกสลิปเงินเดือน และจัดการเอกสารภาษีให้อัตโนมัติ ลดงานซ้ำที่ต้องทำทุกเดือน เริ่มสร้างธุรกิจ SMART วันนี้ ทดลองใช้ PEAK ฟรี 30 วัน

---

คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับลากิจ

ลากิจได้กี่วัน 2569?

กฎหมายไม่ได้จำกัดจำนวนวัน ลูกจ้างลาได้ตามเหตุจำเป็น โดยมีสิทธิ์ได้รับค่าตอบแทนตามที่กฎหมายกำหนดขั้นต่ำไว้ ถ้าบริษัทให้สิทธิ์มากกว่านี้ถือว่าเป็นสวัสดิการเพิ่มเติม

นายจ้างปฏิเสธลากิจได้ไหม?

นายจ้างสามารถกำหนดเงื่อนไขการลาได้ เช่น ต้องบอกก่อน แต่ไม่สามารถห้ามลากิจทั้งหมดได้ เพราะเป็นสิทธิ์ตามกฎหมาย การปฏิเสธโดยไม่มีเหตุผลสมควรอาจขัดกับกฎหมายคุ้มครองแรงงาน

ลากิจกรณีไหนบ้างที่นายจ้างมักยอมรับ?

กรณีที่ยอมรับทั่วไป เช่น ติดต่อราชการ ดูแลครอบครัวกรณีฉุกเฉิน งานพิธีสำคัญ ย้ายบ้าน หรือรับปริญญา กฎหมายไม่ได้ระบุรายการตายตัว ขึ้นอยู่กับว่าบริษัทกำหนดขอบเขตไว้อย่างไร

SME ที่เพิ่งเริ่มต้น ควรทำนโยบาย HR ตอนไหน?

ยิ่งทำเร็วยิ่งดี แม้มีพนักงานแค่ 1-2 คน เพราะเมื่อทีมโตขึ้นแล้วค่อยมาเขียนนโยบาย จะยากกว่ามาก เริ่มจากเรื่องพื้นฐานอย่างการลา เวลาทำงาน และเงินเดือน แล้วค่อย ๆ เพิ่มเติมตามสถานการณ์

---

ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine