เอกสาร NDA คืออะไร บังคับใช้แบบไหน มีผลอะไรบ้าง

เคยไหม ที่กำลังจะร่วมงานกับพาร์ตเนอร์รายใหม่ แล้วอีกฝ่ายส่งเอกสารหนาๆ มาให้เซ็น บรรทัดแรกเขียนว่า Non-Disclosure Agreement หลายคนก็อาจเซ็นไปโดยไม่ได้อ่านให้ดี บางคนก็ไม่แน่ใจว่า NDA คือเอกสารอะไรกันแน่ ต่างจากสัญญาทั่วไปอย่างไร แล้วถ้าอีกฝ่ายละเมิด จะทำอะไรได้บ้าง

NDA คือสัญญารักษาความลับ (Non-Disclosure Agreement) ที่ผูกมัดให้คู่สัญญาต้องเก็บข้อมูลที่ได้รับระหว่างการทำงานร่วมกันไว้เป็นความลับ ห้ามเปิดเผยให้บุคคลภายนอ โดยในบทความนี้จะอธิบายทุกเรื่องที่เกี่ยวกับ NDA ตั้งแต่ประเภท องค์ประกอบที่ต้องมี ไปจนถึงบทลงโทษตามกฎหมายไทยและข้อผิดพลาดที่ SME มักทำ

NDA คืออะไร

NDA ย่อมาจาก Non-Disclosure Agreement หรือที่เรียกเป็นภาษาไทยว่า สัญญารักษาความลับ เป็นสัญญาที่กำหนดว่าข้อมูลใดเป็นความลับ และห้ามฝ่ายที่ได้รับข้อมูลนำไปเปิดเผยหรือใช้ประโยชน์นอกเหนือจากที่ตกลงกัน

ในทางธุรกิจ เอกสาร NDA คือเครื่องมือสำคัญที่ช่วยปกป้องความลับทางการค้าของคุณ ตามพระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 กำหนดว่าความลับทางการค้า คือข้อมูลที่ยังไม่เป็นที่รู้จักทั่วไป มีมูลค่าเชิงพาณิชย์เพราะเป็นความลับ และเจ้าของได้ใช้มาตรการที่เหมาะสมในการรักษาความลับนั้น

สถานการณ์ที่ SME มักต้องใช้สัญญา NDA ได้แก่

• การรับพนักงานใหม่เข้าทำงานในตำแหน่งที่เข้าถึงข้อมูลสำคัญ เช่น รายชื่อลูกค้า หรือข้อมูลการเงิน
• เจรจากับนักลงทุนหรือพาร์ตเนอร์ ที่ต้องเปิดเผยตัวเลขรายได้ ต้นทุน หรือแผนธุรกิจ
• จ้างฟรีแลนซ์หรือที่ปรึกษาภายนอก ที่ต้องเข้าถึงระบบหรือข้อมูลภายในบริษัท

NDA มีกี่ประเภท แต่ละแบบใช้เมื่อไร

สัญญารักษาความลับแบ่งออกเป็น 3 ประเภทหลัก ขึ้นอยู่กับว่าฝ่ายไหนเป็นผู้เปิดเผยข้อมูลและฝ่ายไหนเป็นผู้รับข้อมูล

NDA ฝ่ายเดียว (Unilateral NDA)

ฝ่ายหนึ่งเปิดเผยข้อมูล อีกฝ่ายรับข้อมูลและต้องรักษาความลับ มักใช้งานในกรณีที่รับพนักงานใหม่ หรือจ้างฟรีแลนซ์ ตัวอย่างเช่น เจ้าของร้านอาหารมีสูตรอาหารเฉพาะ เมื่อรับพ่อครัวคนใหม่ก็ให้เซ็น NDA เพื่อป้องกันไม่ให้นำสูตรไปเปิดเผย

NDA สองฝ่าย (Bilateral NDA)

ทั้งสองฝ่ายต่างเปิดเผยข้อมูลลับให้กัน และต่างต้องรักษาความลับของอีกฝ่าย มักใช้งานเมื่อสองธุรกิจร่วมมือกัน เช่น บริษัทซอฟต์แวร์กับสำนักงานบัญชีที่พัฒนาระบบร่วมกัน ทั้งสองฝ่ายต้องแลกเปลี่ยนข้อมูลทางเทคนิคและข้อมูลลูกค้า

NDA หลายฝ่าย (Multilateral NDA)

มักใช้ในกรณีที่มีคู่สัญญามากกว่า 2 ฝ่าย หรือใช้ในโครงการที่มีหลายบริษัทร่วมงาน เช่น กลุ่มนักลงทุน 3 รายร่วมกันพิจารณาลงทุนในสตาร์ตอัปแห่งหนึ่ง แทนที่จะทำ NDA แยกกันทีละคู่ ก็ทำฉบับเดียวครอบคลุมทุกฝ่าย

ประเภท	ใช้เมื่อไร	ตัวอย่างสถานการณ์ SME
ฝ่ายเดียว (Unilateral)	รับพนักงาน จ้างฟรีแลนซ์	ร้านค้าออนไลน์จ้างโปรแกรมเมอร์ทำเว็บไซต์
สองฝ่าย (Bilateral)	ร่วมทุน ร่วมพัฒนาสินค้า	ร้านอาหาร 2 แบรนด์ร่วมออกเมนูพิเศษ
หลายฝ่าย (Multilateral)	โครงการหลายบริษัท	กลุ่มนักลงทุนพิจารณาลงทุนในสตาร์ตอัป

องค์ประกอบสำคัญที่ต้องมีใน NDA

NDA ที่ดีต้องระบุรายละเอียดครบถ้วน ไม่ใช่แค่เขียนว่าห้ามเปิดเผยข้อมูลแล้วจบ เพราะถ้าข้อความกว้างเกินไป อาจบังคับใช้จริงไม่ได้เมื่อเกิดปัญหา องค์ประกอบหลักที่ต้องมีมีดังนี้

คู่สัญญา – ใครเปิดเผย ใครรับข้อมูล

ระบุชื่อบริษัท ชื่อบุคคล และบทบาทให้ชัดเจน ว่าฝ่ายไหนเป็นผู้เปิดเผย (Disclosing Party) และฝ่ายไหนเป็นผู้รับข้อมูล (Receiving Party) ถ้าเป็น NDA สองฝ่าย ก็ระบุว่าทั้งสองฝ่ายเป็นทั้งผู้เปิดเผยและผู้รับ

ข้อมูลใด ที่ถือว่าเป็นความลับ

ส่วนนี้สำคัญที่สุด ต้องระบุให้ชัดว่าข้อมูลอะไรบ้างที่ถือเป็นความลับ ตัวอย่างเช่น สูตรการผลิต รายชื่อลูกค้า ข้อมูลการเงิน แผนการตลาด หรือซอร์สโค้ด

สมมติคุณเป็นเจ้าของร้านค้าออนไลน์ที่มีรายชื่อลูกค้า 5,000 ราย ถ้าข้อมูลลูกค้าเหล่านี้หลุดไปถึงคู่แข่ง อาจสูญเสียลูกค้าไปหลายร้อยราย คิดเป็นรายได้ที่หายไปหลายแสนบาทต่อเดือน ดังนั้น ข้อมูลลูกค้าต้องถูกระบุไว้ในสัญญา NDA อย่างชัดเจน

ข้อยกเว้น – ข้อมูลใด ที่ไม่นับเป็นความลับ

ข้อมูลบางอย่างไม่ถือเป็นความลับ แม้จะอยู่ในขอบเขตสัญญา เช่น ข้อมูลที่เป็นสาธารณะอยู่แล้ว ข้อมูลที่ผู้รับมีอยู่ก่อนเซ็นสัญญา หรือข้อมูลที่ต้องเปิดเผยตามคำสั่งศาล

ระยะเวลาคุ้มครอง

NDA ต้องกำหนดระยะเวลาคุ้มครองให้ชัดเจน โดยทั่วไปอยู่ที่ 2-5 ปี ขึ้นอยู่กับประเภทข้อมูลและอุตสาหกรรม หากเป็นข้อมูลที่มีมูลค่าสูง เช่น สูตรการผลิตหรือเทคโนโลยีเฉพาะ อาจกำหนดระยะเวลาคุ้มครองนานกว่าปกติ

บทลงโทษเมื่อละเมิด ค่าเสียหายที่กำหนดไว้ล่วงหน้า

ควรระบุค่าเสียหายกำหนดไว้ล่วงหน้า เป็นจำนวนเงินที่ตกลงกัน เช่น หากละเมิดสัญญา NDA ผู้ละเมิดต้องชดใช้ค่าเสียหายเป็นจำนวนเงิน 500,000 บาท การกำหนดตัวเลขไว้ชัดเจนช่วยให้ไม่ต้องพิสูจน์ความเสียหายจริงในชั้นศาล

NDA ต่างจาก Non-compete และ NCA อย่างไร

ผู้ประกอบการหลายคนสับสนระหว่าง NDA กับสัญญาประเภทอื่นที่คล้ายกัน ทั้ง 3 แบบปกป้องธุรกิจคนละมุม

สัญญา	ป้องกันเรื่องอะไร	ตัวอย่างสถานการณ์
NDA (สัญญารักษาความลับ)	ห้ามเปิดเผยข้อมูลลับ	พนักงานห้ามเอารายชื่อลูกค้าไปบอกคนอื่น
Non-compete (สัญญาห้ามแข่งขัน)	ห้ามไปทำงานหรือเปิดธุรกิจแข่ง	พนักงานลาออกแล้วห้ามไปทำงานกับคู่แข่งภายใน 1 ปี
NCA (Non-Circumvention Agreement)	ห้ามข้ามตัวกลางไปติดต่อลูกค้าโดยตรง	นายหน้าแนะนำลูกค้าให้ ห้ามติดต่อลูกค้ารายนั้นโดยตรง

ข้อสังเกตสำคัญ คือ สัญญาห้ามแข่งขัน (Non-compete) ในไทยมีข้อจำกัดตามที่ศาลตีความ ต้องกำหนดขอบเขตที่สมเหตุสมผลทั้งระยะเวลา พื้นที่ และประเภทธุรกิจ ถ้ากำหนดกว้างเกินไป ศาลอาจตัดสินว่าบังคับใช้ไม่ได้

ละเมิด NDA มีโทษอย่างไร

หากเกิดการละเมิดสัญญา NDA ผู้เสียหายสามารถดำเนินการได้ทั้งทางแพ่งและทางอาญา โดยขึ้นอยู่กับลักษณะของการละเมิดและข้อมูลที่ถูกเปิดเผย

โทษทางแพ่ง – ค่าเสียหายตามสัญญาและตามกฎหมาย

ผู้เสียหายสามารถฟ้องเรียกค่าเสียหายได้ ตามจำนวนที่ระบุไว้ในสัญญา NDA หรือค่าเสียหายที่เกิดขึ้นจริง นอกจากนี้ยังสามารถขอให้ศาลออกคำสั่งคุ้มครองชั่วคราว เพื่อสั่งให้หยุดเปิดเผยข้อมูลได้ทันที ตามพระราชบัญญัติความลับทางการค้า พ.ศ. 2545

ตัวอย่างเช่น คุณเป็นเจ้าของสำนักงานบัญชีที่มีฐานลูกค้า 200 ราย พนักงานลาออกแล้วนำรายชื่อลูกค้าพร้อมข้อมูลการเงินไปเปิดสำนักงานบัญชีแข่ง มีลูกค้าย้ายไป 50 ราย คิดเป็นค่าบริการที่หายไปราว 150,000 บาทต่อเดือน (สมมติค่าบริการรายละ 3,000 บาท) คุณสามารถฟ้องเรียกค่าเสียหายได้ทั้งจำนวน

นอกจากนี้ พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน มาตรา 41/1 ยังให้สิทธินายจ้างเลิกจ้างพนักงานที่เปิดเผยความลับทางการค้าได้โดยไม่ต้องจ่ายค่าชดเชย

โทษทางอาญา – ตามประมวลกฎหมายอาญาและ พ.ร.บ.ความลับทางการค้า

ตามประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 322-325 ผู้ที่เปิดเผยความลับที่ได้รู้มาจากตำแหน่งหน้าที่ มีโทษจำคุกไม่เกิน 6 เดือน ปรับไม่เกิน 10,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ

สำหรับ พ.ร.บ.ความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 ถ้ามีการละเมิดโดยเจตนาเพื่อประโยชน์ทางการค้า ผู้กระทำมีความผิดทั้งทางแพ่ง (ชดใช้ค่าเสียหาย) และอาจมีโทษทางอาญาด้วย

ข้อผิดพลาดที่ SME มักทำเรื่อง NDA

จากประสบการณ์ที่พบบ่อย SME มักทำผิดพลาดเรื่อง NDA ในประเด็นต่อไปนี้

ไม่ระบุขอบเขตข้อมูลลับให้ชัดเจน – เขียนแค่ว่าข้อมูลทางธุรกิจทั้งหมด กว้างเกินไปจนบังคับใช้ยาก ควรระบุเจาะจง เช่น รายชื่อลูกค้า สูตรการผลิต แผนการตลาด ข้อมูลการเงิน

กำหนดระยะเวลาสั้นหรือยาวเกินไป – ระยะเวลาที่สั้นเกินไปอาจไม่คุ้มครองเพียงพอ แต่ถ้าหากยาวเกินไป ศาลอาจตัดสินว่าไม่สมเหตุผล ระยะเวลาที่เหมาะสมอยู่ที่ 2-5 ปี ขึ้นอยู่กับประเภทข้อมูล

ไม่กำหนดค่าเสียหายล่วงหน้า – เมื่อเกิดการละเมิด ต้องพิสูจน์ความเสียหายจริงในชั้นศาล ซึ่งยากและใช้เวลานาน ควรกำหนดค่าเสียหายไว้ในสัญญาตั้งแต่แรก

ใช้แบบฟอร์ม NDA จากต่างประเทศโดยไม่ปรับ – NDA template ภาษาอังกฤษจากอินเทอร์เน็ตอาจไม่สอดคล้องกับกฎหมายไทย ควรปรับให้อ้างอิง พ.ร.บ.ความลับทางการค้า พ.ศ. 2545 และกฎหมายไทยที่เกี่ยวข้อง หรือปรึกษาทนายความเพื่อความรอบคอบ

ไม่ทำ NDA กับฟรีแลนซ์หรือที่ปรึกษา – หลายบริษัทเซ็น NDA กับพนักงานประจำ แต่ลืมทำกับฟรีแลนซ์ ที่ปรึกษา หรือผู้รับเหมา ทั้งที่คนเหล่านี้อาจเข้าถึงข้อมูลสำคัญไม่ต่างจากพนักงาน

---

NDA กับ PDPA เกี่ยวข้องกันอย่างไร

NDA ปกป้องข้อมูลความลับทางธุรกิจ ส่วน PDPA (พระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล) ปกป้องข้อมูลส่วนบุคคลของลูกค้าและพนักงาน ทั้งสองกฎหมายทำงานคนละมุมแต่เสริมกัน ซึ่งในทางปฏิบัติ SME ที่เก็บข้อมูลลูกค้า เช่น ชื่อ เบอร์โทร อีเมล หรือข้อมูลการเงิน ต้องดูแลทั้ง 2 ด้านคู่กัน

• NDA ป้องกันไม่ให้พนักงานหรือคู่ค้านำข้อมูลลูกค้าไปเปิดเผยหรือใช้ประโยชน์ส่วนตัว
• PDPA กำหนดว่าธุรกิจต้องมีมาตรการรักษาความปลอดภัยของข้อมูลส่วนบุคคล และต้องได้รับความยินยอมจากเจ้าของข้อมูลก่อนนำไปใช้

ดังนั้น SME ที่ให้พนักงานเข้าถึงข้อมูลทางการเงินของลูกค้า ควรมีทั้ง NDA สำหรับพนักงาน และนโยบาย PDPA สำหรับการจัดการข้อมูลลูกค้า เพื่อป้องกันความเสี่ยงทั้งสองด้าน

---

สรุป – NDA ไม่ใช่แค่เอกสาร แต่คือเกราะป้องกันธุรกิจของคุณ

ยิ่งธุรกิจเติบโต ยิ่งมีข้อมูลที่ต้องปกป้อง ผู้ประกอบการควรทำ NDA กับทุกคนที่เข้าถึงข้อมูลสำคัญ ทั้งพนักงาน ฟรีแลนซ์ และพาร์ตเนอร์ ในเอกสารต้องระบุขอบเขตข้อมูลลับให้ชัดเจน พร้อมกำหนดค่าเสียหายล่วงหน้า หรืออาจปรึกษาทนายความ เพื่อให้สัญญาที่จัดทำสอดคล้องกับกฎหมายไทย บังคับใช้ได้ตามกฎหมาย

จัดการข้อมูลธุรกิจให้เป็นระบบ เริ่มจากบัญชีที่ปลอดภัย

ข้อมูลทางการเงินเป็นหนึ่งในความลับทางการค้าที่สำคัญที่สุดของ SME การจัดการบัญชีด้วยโปรแกรมบัญชีออนไลน์บน Cloud ช่วยให้คุณควบคุมได้ว่าใครเข้าถึงข้อมูลอะไร และติดตามรายรับ-รายจ่ายได้แบบเรียลไทม์ ทดลองใช้ PEAK ฟรี

---

คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับ NDA สัญญารักษาความลับ

NDA ย่อมาจากอะไร

NDA ย่อมาจาก Non-Disclosure Agreement แปลเป็นภาษาไทยว่า สัญญารักษาความลับ หรือสัญญาไม่เปิดเผยข้อมูล ใช้ในธุรกิจเพื่อป้องกันไม่ให้คู่สัญญานำข้อมูลลับไปเปิดเผยให้บุคคลภายนอก

เซ็น NDA แล้ว ถ้าอีกฝ่ายละเมิดต้องทำอย่างไร

รวบรวมหลักฐานการละเมิดให้ครบ เช่น อีเมล ข้อความ หรือพยานบุคคล จากนั้นแจ้งคู่สัญญาอย่างเป็นทางการเป็นลายลักษณ์อักษร ถ้าไม่สามารถตกลงกันได้ ให้ปรึกษาทนายความเพื่อดำเนินคดีทางแพ่ง (เรียกค่าเสียหาย) หรือทางอาญา (แจ้งความ) ตามความเหมาะสม

NDA มีอายุกี่ปี

ขึ้นอยู่กับที่ระบุในสัญญา โดยทั่วไปอยู่ที่ 2-5 ปี ข้อมูลที่มีมูลค่าสูงเป็นพิเศษ เช่น สูตรการผลิตหรือเทคโนโลยีเฉพาะ อาจกำหนดระยะเวลาคุ้มครองยาวนานกว่านั้น ถ้าสัญญาไม่ได้กำหนดอายุไว้ อาจตีความว่ามีผลตลอดไป แต่ศาลมักพิจารณาความสมเหตุสมผลด้วย

SME ต้องทำ NDA กับพนักงานทุกคนไหม

ไม่จำเป็นต้องทำกับทุกคน แต่ควรทำกับพนักงานที่เข้าถึงข้อมูลสำคัญ เช่น ฝ่ายบัญชีที่ดูข้อมูลการเงิน ฝ่ายขายที่มีรายชื่อลูกค้า ฝ่ายผลิตที่รู้สูตรสินค้า หรือฝ่าย IT ที่เข้าถึงระบบทั้งหมด นอกจากนี้ อย่าลืมทำกับฟรีแลนซ์และที่ปรึกษาภายนอกด้วย

NDA กับสัญญาห้ามแข่งขัน (Non-compete) ต่างกันตรงไหน

NDA ห้ามเปิดเผยข้อมูลลับ แต่ไม่ได้ห้ามทำงานกับคู่แข่ง ส่วน Non-compete ห้ามไปทำงานหรือเปิดธุรกิจแข่งขันในระยะเวลาที่กำหนด ธุรกิจสามารถใช้ทั้ง 2 สัญญาร่วมกันได้ เพื่อป้องกันทั้งการรั่วไหลของข้อมูลและการแข่งขันโดยตรง

---

ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine