กำไรสะสม คืออะไร ตัวเลขที่บอกความมั่นคงของธุรกิจ

เวลาเปิดงบการเงินของบริษัทสักแห่ง หลายคนมักเลื่อนผ่านบรรทัดที่เขียนว่า Retained Earnings หรือกำไรสะสม ไปอย่างรวดเร็ว ทั้งที่ตัวเลขบรรทัดนี้บอกอะไรได้มากกว่าที่คิด ไม่ว่าจะเป็นความสามารถในการจ่ายปันผล ความพร้อมขยายกิจการ หรือแม้แต่ความน่าเชื่อถือในสายตาคู่ค้าและนักลงทุน โดยบทความนี้จะพาคุณมาทำความเข้าใจกำไรสะสมตั้งแต่ความหมาย สูตรคำนวณ ไปจนถึงเรื่องที่ไม่ค่อยมีใครพูดถึง ได้แก่ ผลกระทบต่อเงินปันผลและการวางแผนภาษี

กำไรสะสม คืออะไร

กำไรสะสม คือ ผลรวมของกำไรสุทธิที่บริษัทเก็บสะสมไว้ตั้งแต่เริ่มกิจการ หลังหักเงินปันผลที่จ่ายให้ผู้ถือหุ้นแล้ว ตัวเลขนี้แสดงอยู่ในส่วนของเจ้าของ (Equity) ของงบแสดงฐานะการเงิน

พูดง่ายๆ คือ กำไรที่บริษัทหามาได้แล้วยังไม่ได้แจกจ่ายออกไป ยิ่งตัวเลขสูง ยิ่งสะท้อนว่าบริษัทสะสมผลกำไรไว้มาก

กำไรสะสม ภาษาอังกฤษ เรียกว่าอะไร

ภาษาอังกฤษใช้คำว่า Retained Earnings บางครั้งอาจเห็นเขียนว่า Accumulated Profits หรือ Earned Surplus ซึ่งหมายถึงสิ่งเดียวกัน

กำไรสะสม อยู่หมวดไหนในงบการเงิน

กำไรสะสมอยู่ในหมวดส่วนของเจ้าของ (Shareholders’ Equity) ของงบแสดงฐานะการเงิน ไม่ได้อยู่ในหมวดสินทรัพย์หรือหนี้สิน จุดนี้หลายคนเข้าใจผิดว่ากำไรสะสมเป็นเงินสดที่เก็บไว้ในบัญชี แต่จริงๆ แล้วเป็นตัวเลขทางบัญชีที่อาจถูกใช้ไปในรูปของสินทรัพย์อื่นแล้ว เช่น ซื้อเครื่องจักร หรือลงทุนขยายสาขา

กำไรสะสม เดบิตหรือเครดิต

กำไรสะสมเป็นบัญชีฝั่งเครดิต เพราะอยู่ในส่วนของเจ้าของ ถ้ามีกำไร จะบันทึกเครดิตเพิ่ม ถ้ามีขาดทุน จะบันทึกเดบิตลด

ประเภทของกำไรสะสม

กำไรสะสมแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก ดังนี้

ประเภท	ความหมาย
กำไรสะสมจัดสรรแล้ว (Appropriated)	ส่วนที่บริษัทกันไว้ตามกฎหมายหรือมติผู้ถือหุ้น เช่น สำรองตามกฎหมาย 5% จ่ายปันผลหรือใช้อย่างอื่นไม่ได้จนกว่าจะยกเลิกการจัดสรร
กำไรสะสมที่ยังไม่ได้จัดสรร (Unappropriated)	ส่วนที่เหลือหลังหักจัดสรรแล้ว เป็นส่วนที่บริษัทนำไปจ่ายปันผลหรือใช้ลงทุนต่อได้

สำหรับ SME ส่วนใหญ่ ตัวเลขที่เห็นในงบมักเป็นกำไรสะสมที่ยังไม่ได้จัดสรร เพราะไม่ค่อยมีการตั้งสำรองพิเศษ

สูตรคำนวณกำไรสะสม

กำไรสะสมคำนวณได้จากสูตรนี้

กำไรสะสมปลายงวด = กำไรสะสมต้นงวด + กำไรสุทธิ – เงินปันผลจ่าย

ตัวอย่างการคำนวณ

สมมติว่า บริษัท สมาร์ท เอบีซี จำกัด (ชื่อสมมุติ) มีข้อมูลดังนี้

• กำไรสะสมต้นงวด 500,000 บาท
• กำไรสุทธิประจำปี 300,000 บาท
• จ่ายเงินปันผล 100,000 บาท

กำไรสะสมปลายงวด = 500,000 + 300,000 – 100,000 = 700,000 บาท

ตัวเลข 700,000 บาทนี้จะปรากฏในงบแสดงฐานะการเงิน ณ วันสิ้นรอบบัญชี

งบกำไรสะสม (Statement of Retained Earnings) คืออะไร

งบกำไรสะสมเป็นรายงานที่แสดงการเปลี่ยนแปลงของกำไรสะสมตลอดรอบระยะเวลาบัญชี โดยเริ่มจากยอดต้นงวด บวกกำไรสุทธิ หักเงินปันผลจ่าย จนได้ยอดปลายงวด

งบนี้ช่วยให้ผู้ถือหุ้นและนักลงทุนเห็นภาพว่า กำไรที่หามาได้ถูกนำไปใช้อย่างไร เก็บสะสมไว้เท่าไร และจ่ายออกไปเท่าไร

---

ทำไมคู่ค้า B2B และนักลงทุนถึงให้ความสำคัญกับกำไรสะสม

กำไรสะสมเป็นตัวเลขที่สะท้อนความแข็งแกร่งทางการเงินของธุรกิจ บริษัทที่มีกำไรสะสมสูงต่อเนื่องแสดงว่าทำกำไรได้จริง ไม่ได้พึ่งเงินกู้หรือเงินเพิ่มทุนอย่างเดียว

กำไรสะสมบอกอะไรเกี่ยวกับความมั่นคง

เมื่อคู่ค้า B2B ต้องตัดสินใจให้เครดิตเทอม 30-90 วัน หรือเมื่อนักลงทุนพิจารณาลงทุนในบริษัท สิ่งหนึ่งที่ดูคือกำไรสะสม ตัวเลขนี้บอกว่าบริษัทมีกันชนทางการเงิน (Financial Cushion) มากแค่ไหน ถ้ายอดขายลดลงชั่วคราว บริษัทยังอยู่ได้หรือไม่

กำไรสะสมที่เพิ่มขึ้นทุกปี เป็นสัญญาณเชิงบวก ส่วนกำไรสะสมที่ลดลงหรือติดลบ อาจเป็นธงแดงว่าธุรกิจกำลังมีปัญหา

ตัวอย่างเช่น ซัพพลายเออร์รายหนึ่งต้องตัดสินใจว่าจะให้เครดิตเทอม 60 วันกับลูกค้าหรือไม่ การเปิดงบแล้วเห็นกำไรสะสมเพิ่มต่อเนื่อง 3 ปี ช่วยสร้างความมั่นใจได้มากกว่าการดูแค่ยอดขายปีล่าสุดเพียงอย่างเดียว

อัตราส่วนทางการเงินที่เกี่ยวข้อง

นักลงทุนมักใช้ 2 อัตราส่วนนี้ประกอบการวิเคราะห์

อัตราส่วน	สูตร	บอกอะไร
Retention Ratio	(กำไรสุทธิ – เงินปันผล) หาร กำไรสุทธิ	สัดส่วนกำไรที่เก็บไว้ในบริษัท ยิ่งสูงยิ่งเก็บเงินไว้ขยายธุรกิจมาก
Payout Ratio	เงินปันผล หาร กำไรสุทธิ	สัดส่วนกำไรที่จ่ายคืนผู้ถือหุ้น เป็นตัวเลขกลับกันกับ Retention Ratio

กำไรสะสมกับการจ่ายเงินปันผล สิ่งที่ SME ต้องรู้

ไม่ใช่ว่ามีกำไรสะสมแล้วจะจ่ายปันผลได้เลย ตามกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1201 บริษัทจำกัดจะจ่ายเงินปันผลจากเงินอื่นนอกจากกำไรไม่ได้ และถ้ายังมีผลขาดทุนสะสมอยู่ ก็จ่ายปันผลไม่ได้เช่นกัน

เงื่อนไขทางกฎหมายที่ต้องรู้

บริษัทจำกัดต้องปฏิบัติตามเงื่อนไขเหล่านี้ก่อนจ่ายปันผล

• ต้องมีกำไรจริง ห้ามจ่ายจากเงินทุน
• ต้องกันสำรองตามกฎหมาย ไม่น้อยกว่า 5% ของกำไรสุทธิ ทุกครั้งที่จ่ายปันผล จนกว่าสำรองจะครบ 10% ของทุนจดทะเบียน
• ต้องได้รับอนุมัติจากที่ประชุมผู้ถือหุ้น
• ถ้ามีขาดทุนสะสม ต้องล้างขาดทุนก่อนจึงจะจ่ายได้

กฎข้อกันสำรอง 5% นี้เป็นเรื่องที่ SME หลายรายมองข้าม ถ้าไม่ทำตาม อาจมีปัญหาในการตรวจสอบบัญชีภายหลัง

---

กำไรสะสมกับการวางแผนภาษีนิติบุคคล

เมื่อบริษัทจ่ายเงินปันผลจากกำไรสะสม ผู้รับปันผลต้องเสียภาษีเพิ่มเติม จุดนี้เป็นเรื่องที่เจ้าของ SME ควรวางแผนล่วงหน้า

ภาษีหัก ณ ที่จ่าย 10% เมื่อจ่ายปันผล

เมื่อบริษัทจ่ายเงินปันผลให้ผู้ถือหุ้นบุคคลธรรมดา บริษัทต้องหักภาษี ณ ที่จ่าย 10% ของเงินปันผลจ่าย

ตัวอย่าง ถ้าบริษัท สมาร์ท เอบีซี จำกัด (ชื่อสมมุติ) จ่ายปันผล 100,000 บาท บริษัทต้องหักภาษี 10,000 บาท ผู้ถือหุ้นได้รับจริง 90,000 บาท

ผู้ถือหุ้นเลือกได้ว่าจะให้ภาษีที่ถูกหักไว้เป็น Final Tax (ไม่ต้องนำไปรวมคำนวณภาษีประจำปี) หรือจะนำไปรวมคำนวณและใช้เครดิตภาษีเงินปันผล

เครดิตภาษีเงินปันผลคำนวณอย่างไร

เครดิตภาษีเงินปันผล คือ สิทธิที่ผู้ถือหุ้นนำภาษีที่บริษัทจ่ายไปแล้ว (ภาษีเงินได้นิติบุคคล) มาหักออกจากภาษีที่ต้องจ่ายเพิ่ม เพื่อไม่ให้เกิดการเก็บภาษีซ้ำซ้อน

ผู้ถือหุ้นที่มีฐานภาษีต่ำกว่า 20% อาจได้เงินคืนจากการใช้เครดิตภาษีนี้ การจะใช้เครดิตหรือไม่ ขึ้นอยู่กับฐานภาษีของแต่ละคน ควรปรึกษานักบัญชีก่อนตัดสินใจ

กำไรสะสม ณ วันเลิกกิจการ

เมื่อบริษัทจดทะเบียนเลิกกิจการ กำไรสะสมที่เหลืออยู่จะถูกจัดสรรคืนให้ผู้ถือหุ้นตามสัดส่วนการถือหุ้น หลังจากชำระหนี้สินทั้งหมดแล้ว

ส่วนที่จ่ายคืนเกินกว่าทุนที่ลงไป ถือเป็นเงินได้ที่ต้องเสียภาษีของผู้ถือหุ้น จุดนี้ SME ที่กำลังคิดจะปิดกิจการควรวางแผนภาษีล่วงหน้า เพราะถ้ากำไรสะสมสูง ภาระภาษีตอนปิดบริษัทก็จะสูงตามไปด้วย

---

สรุป กำไรสะสมไม่ใช่แค่ตัวเลขในงบ แต่เป็นเครื่องมือวางแผนธุรกิจ

กำไรสะสมบอกได้ทั้งสุขภาพทางการเงิน ความพร้อมจ่ายปันผล และศักยภาพในการขยายกิจการ ผู้ประกอบการ SME ควรติดตามตัวเลขนี้อย่างสม่ำเสมอ ไม่ใช่แค่ดูปีละครั้งตอนปิดงบ

PEAK ช่วยติดตามกำไรสะสมได้อย่างไร

PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ ช่วยให้ SME ดูงบทดลองและรายงานการเงินได้แบบเรียลไทม์ ผู้ประกอบการเห็นตัวเลขกำไรสะสมได้ทันทีโดยไม่ต้องรอสำนักงานบัญชีส่งรายงาน ทำให้ตัดสินใจเรื่องปันผลและการลงทุนได้เร็วขึ้น – ทดลองใช้ PEAK ฟรี

---

คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับ Retained Earnings กำไรสะสม

กำไรสะสมกับกำไรสุทธิต่างกันอย่างไร

กำไรสุทธิคือผลกำไรของปีนั้นปีเดียว ส่วนกำไรสะสมคือผลรวมสะสมของกำไรสุทธิทุกปีตั้งแต่เปิดบริษัท หลังหักเงินปันผลที่จ่ายไปแล้ว กำไรสุทธิเป็นรายได้ของงวด กำไรสะสมเป็นรายได้สะสมของทั้งชีวิตบริษัท

กำไรสะสมติดลบได้หรือไม่

ได้ ถ้าบริษัทขาดทุนสะสมมากกว่ากำไรที่เคยทำได้ กำไรสะสมจะเป็นค่าติดลบ (เรียกว่า ขาดทุนสะสม) สถานการณ์นี้ทำให้บริษัทจ่ายเงินปันผลไม่ได้จนกว่าจะล้างขาดทุนหมดก่อน

กำไรสะสมสูง แปลว่าบริษัทมีเงินสดเยอะใช่หรือไม่

ไม่จำเป็น กำไรสะสมเป็นตัวเลขทางบัญชี ไม่ใช่เงินสดในมือ บริษัทอาจมีกำไรสะสม 10 ล้านบาท แต่เงินถูกนำไปซื้อเครื่องจักร สต็อกสินค้า หรือลงทุนในสินทรัพย์อื่นแล้ว ต้องดูงบกระแสเงินสดควบคู่กันจึงจะเห็นภาพครบ

SME ต้องทำงบกำไรสะสมแยกต่างหากหรือไม่

SME ที่เป็นบริษัทจำกัดต้องมีข้อมูลกำไรสะสมแสดงในงบแสดงฐานะการเงินอยู่แล้ว แต่ไม่จำเป็นต้องทำงบกำไรสะสมแยกเป็นรายงานเฉพาะ เว้นแต่ผู้ตรวจสอบบัญชีหรือผู้ถือหุ้นร้องขอ

---

ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine