กิจการเจ้าของคนเดียว คืออะไร มีข้อดีข้อเสียอะไรบ้าง

ผู้ประกอบการ SME ไทยกว่าครึ่งเริ่มต้นธุรกิจในรูปแบบกิจการเจ้าของคนเดียว เพราะตั้งได้เร็ว ค่าใช้จ่ายต่ำ และข้อบังคับทางกฎหมายน้อยกว่ารูปแบบอื่น

บทความนี้ครอบคลุมตั้งแต่ข้อดีข้อเสีย ตัวอย่างธุรกิจ ขั้นตอนจดทะเบียน ไปจนถึงภาษีที่ต้องรู้ เพื่อช่วยให้ตัดสินใจได้รอบคอบก่อนเปิดกิจการ

กิจการเจ้าของคนเดียวคืออะไร

กิจการเจ้าของคนเดียว (Sole Proprietorship) คือ ธุรกิจที่บุคคลธรรมดาเพียงคนเดียวเป็นเจ้าของ ลงทุน และบริหารทุกอย่างด้วยตัวเอง มีสถานะทางกฎหมายเป็น “บุคคลธรรมดา” ไม่ใช่นิติบุคคล จึงไม่ต้องจดทะเบียนจัดตั้งบริษัท ไม่ต้องยื่นงบการเงินให้กรมพัฒนาธุรกิจการค้า

ลักษณะของกิจการเจ้าของคนเดียว

• เจ้าของ 1 คน ถือกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินของกิจการทั้งหมด
• รับผิดชอบหนี้สินของธุรกิจด้วยทรัพย์สินส่วนตัว ไม่มีการจำกัดความรับผิด
• เสียภาษีในนามบุคคลธรรมดา ยื่นแบบ ภ.ง.ด.90 ปีละครั้ง
• ไม่บังคับจัดทำบัญชีตามมาตรฐาน NPAEs

ข้อดีของกิจการเจ้าของคนเดียว

กิจการเจ้าของคนเดียวเป็นรูปแบบที่ผู้ประกอบการเลือกมากที่สุดเพราะ

• จัดตั้งง่าย ค่าใช้จ่ายต่ำ จดทะเบียนพาณิชย์ใบเดียวก็เปิดกิจการได้ ไม่ต้องหาผู้ร่วมลงทุน
• ตัดสินใจได้ทันที ไม่ต้องรอประชุมหุ้นส่วนหรือขออนุมัติจากคณะกรรมการ
• กำไรเป็นของตัวเองทั้งหมด ไม่ต้องแบ่งปันผลตอบแทนให้ผู้ถือหุ้นคนอื่น
• ภาระทางกฎหมายน้อยกว่านิติบุคคล ไม่ต้องยื่นงบการเงินรายปี ไม่ต้องมีผู้สอบบัญชี
• เลิกกิจการได้ง่าย ยื่นจดเลิกภายใน 30 วัน ค่าธรรมเนียม 20 บาท ไม่ต้องชำระบัญชีเหมือนบริษัท

ข้อเสียของกิจการเจ้าของคนเดียว

ข้อจำกัดสำคัญที่ต้องพิจารณาก่อนเลือกรูปแบบนี้

• ความรับผิดไม่จำกัด ถ้าธุรกิจเป็นหนี้ เจ้าหนี้สามารถเรียกร้องจากทรัพย์สินส่วนตัวได้ เช่น บ้าน รถ หรือเงินฝากในบัญชีส่วนตัว
• หาเงินทุนยาก สถาบันการเงินมักมองว่าธุรกิจขนาดเล็กเสี่ยงสูง การขอสินเชื่อจึงยากกว่าบริษัทจดทะเบียน
• ภาษีอาจสูงกว่า ถ้ากำไรสุทธิเกิน 2 ล้านบาท อัตราภาษีบุคคลธรรมดาสูงถึง 30% ขณะที่นิติบุคคลเสียสูงสุด 20%
• ธุรกิจผูกติดเจ้าของ ถ้าเจ้าของป่วยหรือไม่สามารถทำงานได้ ธุรกิจอาจหยุดชะงัก
• ความน่าเชื่อถือต่ำกว่าบริษัท คู่ค้าบางรายอาจต้องการทำธุรกิจกับนิติบุคคลเท่านั้น

ตัวอย่างกิจการเจ้าของคนเดียวมีร้านอะไรบ้าง

กิจการเจ้าของคนเดียวไม่ได้จำกัดแค่ร้านค้าเล็ก หลายธุรกิจที่เริ่มจากเจ้าของคนเดียวมีรายได้หลักแสนถึงหลักล้านต่อเดือน

ธุรกิจซื้อมาขายไปและค้าส่ง

• ตัวแทนจำหน่ายสินค้าให้ร้านค้าปลีกในพื้นที่ เช่น ขายเครื่องเขียน อุปกรณ์สำนักงาน หรือวัสดุก่อสร้าง
• ธุรกิจนำเข้าสินค้าจากจีนแล้วกระจายให้ร้านค้าในไทย
• ร้านค้าออนไลน์ที่ขายส่งให้ตัวแทนอีกทอดหนึ่ง ยอดขาย 100,000-500,000 บาทต่อเดือน

ธุรกิจบริการวิชาชีพ

• สำนักงานบัญชีที่เจ้าของดูแลลูกค้า 20-50 ราย ออกใบแจ้งหนี้รายเดือนและหักภาษี ณ ที่จ่ายให้ลูกค้า
• ที่ปรึกษาด้านการตลาด ไอที หรือกฎหมาย ที่รับงานเป็นโปรเจกต์ให้บริษัทอื่น
• ฟรีแลนซ์รับออกแบบกราฟิก พัฒนาเว็บ หรือผลิตคอนเทนต์ให้แบรนด์

ธุรกิจรับเหมาและงานโปรเจกต์

• ผู้รับเหมาก่อสร้างขนาดเล็กที่รับงานโปรเจกต์ละ 500,000-2,000,000 บาท ต้องติดตามต้นทุนแต่ละงาน
• ธุรกิจอีเวนต์ออร์แกไนเซอร์ที่รับจัดงานให้องค์กร ออกใบเสนอราคาและวางบิลเป็นงวด
• ธุรกิจขนส่งสินค้าที่รับงานจากบริษัทผู้ผลิตหรือร้านค้าออนไลน์

กิจการเจ้าของคนเดียวต้องจดทะเบียนอะไรบ้าง

เจ้าของธุรกิจที่ค้าขายในนามบุคคลธรรมดา ต้องจดทะเบียนพาณิชย์ภายใน 30 วันนับตั้งแต่เริ่มกิจการ ถ้าไม่จดมีโทษปรับไม่เกิน 2,000 บาท และปรับต่อเนื่องวันละไม่เกิน 100 บาท ตามพ.ร.บ.ทะเบียนพาณิชย์ พ.ศ. 2499

จดทะเบียนพาณิชย์

ยื่นจดได้ที่สำนักงานเขต (กรุงเทพฯ) หรือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (ต่างจังหวัด) ค่าธรรมเนียม 50 บาท ใช้เอกสารหลัก ได้แก่ สำเนาบัตรประชาชน สำเนาทะเบียนบ้าน แผนที่ตั้งร้าน และแบบฟอร์มคำขอจดทะเบียนตามที่กรมพัฒนาธุรกิจการค้ากำหนด

จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม (ถ้าเข้าเกณฑ์)

ถ้ารายได้จากการขายสินค้าหรือให้บริการเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี ต้องจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) ภายใน 30 วัน ตามหลักเกณฑ์ของกรมสรรพากร ถ้ารายได้ยังไม่ถึง 1.8 ล้านก็จดสมัครใจได้เพื่อขอคืนภาษีซื้อ

ภาษีที่กิจการเจ้าของคนเดียวต้องรู้

กิจการเจ้าของคนเดียวมีสถานะเป็นบุคคลธรรมดา จึงเสียภาษีตามอัตราขั้นบันไดของภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ไม่ใช่อัตราคงที่เหมือนนิติบุคคล

ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา

เงินได้สุทธิ 0-150,000 บาทต่อปี ได้รับยกเว้นภาษี ส่วนที่เกิน 150,000-300,000 บาท เสีย 5% จากนั้นเพิ่มขึ้นเป็นขั้นบันไดสูงสุด 35% เมื่อเงินได้สุทธิเกิน 5 ล้านบาท

ตัวอย่าง: ตัวแทนจำหน่ายสินค้ามีรายได้ปีละ 800,000 บาท หักค่าใช้จ่ายแบบเหมา 60% เหลือ 320,000 บาท หักค่าลดหย่อนส่วนตัว 60,000 บาท เหลือเงินได้สุทธิ 260,000 บาท คิดเป็นภาษี 5,500 บาท ยื่นแบบ ภ.ง.ด.90 ภายในเดือนมีนาคมของปีถัดไปตามที่กรมสรรพากรกำหนด ถ้ามีค่าใช้จ่ายจริงมากกว่า 60% สามารถเลือกหักตามจริงแทนได้ แต่ต้องมีหลักฐานครบ

ภาษีหัก ณ ที่จ่าย

ถ้าจ้างฟรีแลนซ์หรือผู้รับจ้างบุคคลธรรมดา ต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายก่อนจ่ายเงิน เช่น จ้างออกแบบโลโก้ 10,000 บาท หัก 3% = 300 บาท จ่ายจริง 9,700 บาท นำส่ง 300 บาทให้กรมสรรพากรภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดไป

เปรียบเทียบกิจการเจ้าของคนเดียวกับรูปแบบธุรกิจอื่น

รายการ	กิจการเจ้าของคนเดียว	ห้างหุ้นส่วนจำกัด	บริษัทจำกัด
จำนวนเจ้าของขั้นต่ำ	1 คน	2 คนขึ้นไป	2 คนขึ้นไป
ความรับผิดในหนี้สิน	ไม่จำกัด	จำกัดเฉพาะหุ้นส่วนจำกัดความรับผิด	จำกัดตามมูลค่าหุ้น
ภาษี	บุคคลธรรมดา 0-35%	นิติบุคคล สูงสุด 20%	นิติบุคคล สูงสุด 20%
ต้องจัดทำบัญชี	ไม่บังคับ	บังคับ	บังคับ
ต้องยื่นงบการเงิน	ไม่ต้อง	ต้องยื่น DBD ทุกปี	ต้องยื่น DBD ทุกปี
ค่าจดทะเบียนเริ่มต้น	50 บาท (ทะเบียนพาณิชย์)	1,000 บาทขึ้นไป	5,500 บาทขึ้นไป
เหมาะกับ	ธุรกิจเริ่มต้น รายได้ยังน้อย	ธุรกิจขนาดกลาง มีหุ้นส่วน	ธุรกิจที่ต้องการความน่าเชื่อถือ

ถ้ารายได้เริ่มสูงขึ้นจนอัตราภาษีบุคคลธรรมดาเกิน 20% อาจถึงเวลาพิจารณาจดทะเบียนบริษัทเพื่อประหยัดภาษี

สรุป: กิจการเจ้าของคนเดียว

กิจการเจ้าของคนเดียวเหมาะกับผู้ประกอบการที่ต้องการทดลองตลาดก่อนขยายกิจการ สิ่งที่ควรทำตั้งแต่วันแรก ได้แก่ ศึกษาภาระภาษีให้ชัด แยกบัญชีส่วนตัวกับบัญชีธุรกิจให้ชัดเจน และเก็บหลักฐานค่าใช้จ่ายไว้ตั้งแต่ต้น

จัดการบัญชีกิจการเจ้าของคนเดียวให้เป็นระบบด้วย PEAK

เมื่อธุรกิจเริ่มโต การมีระบบบัญชีช่วยให้เห็นตัวเลขกำไรที่แท้จริงและพร้อมขยายเป็นบริษัทในอนาคตPEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ออกเอกสารครบทั้งใบเสนอราคา ใบแจ้งหนี้ ใบเสร็จรับเงิน ในระบบเดียว

---

คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับกิจการเจ้าของคนเดียว

กิจการเจ้าของคนเดียวต้องทำบัญชีไหม

ไม่ได้เป็นข้อบังคับตามกฎหมาย แต่ในทางปฏิบัติควรทำ เพราะเวลายื่นภาษี ถ้าเลือกหักค่าใช้จ่ายตามจริงจะต้องมีหลักฐานประกอบ ถ้ากรมสรรพากรเรียกตรวจสอบ การมีบันทึกบัญชีจะช่วยให้ชี้แจงได้ง่ายขึ้น

กิจการเจ้าของคนเดียวรายได้เท่าไหร่ต้องจด VAT

เกณฑ์อยู่ที่ 1.8 ล้านบาทต่อปี นับจากรายได้รวมไม่ใช่กำไร ถ้าธุรกิจซื้อมาขายไปที่ต้นทุนสินค้าสูง การจด VAT สมัครใจตั้งแต่ยอดยังไม่ถึงเกณฑ์อาจคุ้มกว่า เพราะนำภาษีซื้อจากต้นทุนสินค้ามาหักออกจากภาษีขายได้

กิจการเจ้าของคนเดียวเลิกกิจการต้องทำอย่างไร

ยื่นจดทะเบียนเลิกประกอบพาณิชยกิจภายใน 30 วันนับตั้งแต่วันที่เลิก ที่หน่วยงานเดียวกับที่จดทะเบียนตั้งใหม่ ค่าธรรมเนียม 20 บาท ถ้าจด VAT ไว้ต้องยื่นเลิกทะเบียน VAT กับกรมสรรพากรด้วย แล้วยื่นภาษีเงินได้ให้ครบถ้วนสำหรับปีที่เลิก

กิจการเจ้าของคนเดียวจ้างพนักงานได้ไหม

ได้ การจ้างพนักงานไม่ได้เปลี่ยนสถานะธุรกิจ แต่เจ้าของต้องปฏิบัติตามกฎหมายแรงงาน เช่น จ่ายค่าจ้างไม่ต่ำกว่าค่าแรงขั้นต่ำ นอกจากนี้ต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายจากเงินเดือนพนักงานและยื่นแบบ ภ.ง.ด.1 ทุกเดือน ถ้ามีลูกจ้าง 1 คนขึ้นไป ต้องขึ้นทะเบียนนายจ้างกับสำนักงานประกันสังคมภายใน 30 วันนับแต่วันที่มีลูกจ้างนอกจากนี้ต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายจากเงินเดือนพนักงานและยื่นแบบ ภ.ง.ด.1 ทุกเดือนด้วย

---

ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine