งบกระแสเงินสด คืออะไร อ่านยังไงให้เข้าใจสภาพคล่องธุรกิจ

หลาย SME เคยเจอสถานการณ์ “งบกำไรขาดทุนบอกว่ากำไร แต่บัญชีธนาคารกลับไม่เหลือเงิน” — คำตอบอยู่ในงบกระแสเงินสด (Cash Flow Statement) งบที่จะบอกคุณว่าเงินสดจริงๆ ไหลเข้า-ออกจากตรงไหนบ้าง บทความนี้จะพาคุณไปเข้าใจครบทั้งโครงสร้าง 3 กิจกรรมหลัก วิธีจัดทำทั้งแบบทางตรงและทางอ้อม พร้อมตัวอย่างตัวเลขจริงสำหรับ SME

งบกระแสเงินสด (Cash Flow Statement) คืออะไร

งบกระแสเงินสด คือรายงานทางการเงินที่แสดงการเคลื่อนไหวของเงินสดและรายการเทียบเท่าเงินสด ตลอดช่วงรอบบัญชีหนึ่ง โดยรายการเทียบเท่าเงินสดหมายถึงเงินลงทุนระยะสั้นที่มีสภาพคล่องสูง ครบกำหนดภายใน 3 เดือน และพร้อมแปลงเป็นเงินสดได้ทันที

งบนี้จะบอกว่าต้นงวดธุรกิจมีเงินสดเท่าไร ระหว่างงวดมีเงินไหลเข้า-ออกจากกิจกรรมอะไรบ้าง และปลายงวดเหลือเงินสดเท่าไร สรุปเป็นสมการง่ายๆ ได้ว่า

เงินสดต้นงวด + เงินสดรับระหว่างงวด − เงินสดจ่ายระหว่างงวด = เงินสดปลายงวด

ทำไม SME ต้องทำงบกระแสเงินสด ทั้งที่กฎหมายไม่ได้บังคับเสมอไป

ตามมาตรฐาน TFRS for NPAEs (ปรับปรุง 2565) บทที่ 7 กำหนดให้กิจการ NPAEs (ซึ่งรวมถึงบริษัทจำกัดทั่วไป) ต้องจัดทำงบกระแสเงินสดเป็นส่วนหนึ่งของงบการเงินประจำปี ตั้งแต่รอบบัญชีที่เริ่มในหรือหลังวันที่ 1 มกราคม 2562 เป็นต้นไป ดังนั้นในปัจจุบัน บริษัทจำกัดทุกแห่งมีหน้าที่จัดทำงบนี้ตามมาตรฐานบัญชี

แม้ไม่มีบทลงโทษทางกฎหมายภาษีหากไม่จัดทำ แต่ในทางปฏิบัติงบ Cash Flow มีประโยชน์โดยตรงกับเจ้าของกิจการ ทั้งการวางแผนสภาพคล่อง การยื่นกู้สินเชื่อธุรกิจกับธนาคาร และการตรวจจับปัญหาเงินสดขาดมือก่อนสายเกินแก้

งบกระแสเงินสดต่างจากงบกำไรขาดทุนอย่างไร

ความแตกต่างสำคัญอยู่ที่เกณฑ์การบันทึก งบกำไรขาดทุนใช้เกณฑ์คงค้าง (Accrual Basis) ซึ่งรับรู้รายได้เมื่อส่งมอบสินค้าหรือบริการ ไม่ว่าจะได้รับเงินแล้วหรือยัง ในขณะที่งบ Cash Flow บันทึกเฉพาะเงินสดที่รับ-จ่ายจริงเท่านั้น

ตัวอย่างเช่น บริษัท ตัวอย่าง จำกัด (ชื่อสมมุติ) ขายสินค้าเดือนมิถุนายนมูลค่า 1,000,000 บาท แต่ให้เครดิต 60 วัน ในงบกำไรขาดทุนเดือนมิถุนายนจะแสดงรายได้ 1,000,000 บาทเต็ม แต่ในงบ Cash Flow เดือนเดียวกันจะยังไม่มีเงินสดรับจากรายการนี้เลย เงินจะเข้ามาจริงในเดือนสิงหาคม

นี่คือเหตุผลว่าทำไมบางธุรกิจมีกำไรในทางบัญชีแต่กลับขาดเงินสดหมุนเวียน การดูรายงาน Cash Flow ควบคู่กับงบกำไรขาดทุนจึงช่วยให้เห็นสุขภาพการเงินของธุรกิจครบทุกมิติ

3 กิจกรรมในงบกระแสเงินสด มีอะไรบ้าง

งบ Cash Flow แบ่งแหล่งที่มาและการใช้ไปของเงินสดออกเป็น 3 กิจกรรมหลัก

กิจกรรมดำเนินงาน (Operating Activities)

กิจกรรมดำเนินงานเป็นส่วนที่สะท้อนเงินสดจากธุรกิจหลักโดยตรง ถือเป็นส่วนสำคัญที่สุดของงบนี้ ตัวอย่างเงินสดรับ ได้แก่ เงินที่เก็บได้จากลูกค้า เงินรับล่วงหน้าจากการบริการ ส่วนเงินสดจ่าย ได้แก่ ค่าซื้อสินค้าหรือวัตถุดิบ เงินเดือนพนักงาน ค่าเช่าสำนักงาน และภาษีที่จ่ายจริง

ถ้ากระแสเงินสดจากกิจกรรมดำเนินงานเป็นบวกอย่างสม่ำเสมอ แสดงว่าธุรกิจสามารถสร้างเงินสดจากการดำเนินงานปกติได้ด้วยตัวเอง ซึ่งเป็นสัญญาณที่ดีของสุขภาพทางการเงิน

กิจกรรมลงทุน (Investing Activities)

กิจกรรมลงทุนเกี่ยวข้องกับการซื้อหรือขายสินทรัพย์ระยะยาว ตัวอย่างเงินสดจ่าย ได้แก่ ซื้อเครื่องจักร คอมพิวเตอร์ หรือรถยนต์ ส่วนเงินสดรับ ได้แก่ ขายสินทรัพย์เก่าออกไป

โดยทั่วไปกิจกรรมลงทุนมักมีกระแสเงินสดติดลบ เพราะธุรกิจที่กำลังเติบโตมักต้องลงทุนในสินทรัพย์เพิ่มเติม สิ่งสำคัญคือต้องดูควบคู่กับกิจกรรมดำเนินงานว่ามีเงินสดเพียงพอรองรับการลงทุนนั้นหรือไม่

กิจกรรมจัดหาเงิน (Financing Activities)

กิจกรรมจัดหาเงินเกี่ยวข้องกับโครงสร้างเงินทุนของกิจการ ทั้งจากเจ้าหนี้และเจ้าของ ตัวอย่างเงินสดรับ ได้แก่ เงินกู้จากสถาบันการเงิน เงินเพิ่มทุนจากผู้ถือหุ้น ส่วนเงินสดจ่าย ได้แก่ ชำระคืนเงินกู้ จ่ายเงินปันผล

วิธีจัดทำงบกระแสเงินสดแบบทางตรงและทางอ้อม

มาตรฐานบัญชีกำหนดวิธีจัดทำงบ Cash Flow ไว้ 2 วิธี โดยความแตกต่างอยู่ที่ส่วนของกิจกรรมดำเนินงานเท่านั้น ส่วนกิจกรรมลงทุนและจัดหาเงินใช้วิธีเดียวกันทั้งสองแบบ

งบกระแสเงินสดทางตรง (Direct Method)

วิธีทางตรงแสดงเงินสดรับ-จ่ายจริงจากกิจกรรมดำเนินงานแต่ละประเภท เช่น เงินสดรับจากลูกค้า 5,000,000 บาท หักเงินสดจ่ายค่าสินค้า 3,000,000 บาท หักเงินเดือน 800,000 บาท หักภาษี 200,000 บาท ทำให้เห็นเงินสดสุทธิจากดำเนินงาน 1,000,000 บาท

ข้อดีคือเข้าใจง่ายเพราะเห็นตัวเลขเงินสดจริง แต่ข้อจำกัดคือต้องมีข้อมูลเงินสดรับ-จ่ายแยกรายการ ซึ่ง SME หลายแห่งอาจไม่ได้เก็บข้อมูลไว้ละเอียดขนาดนั้น

งบกระแสเงินสดทางอ้อม (Indirect Method)

วิธีทางอ้อมเริ่มจากกำไรสุทธิในงบกำไรขาดทุน แล้วปรับปรุงรายการที่ไม่ใช่เงินสด เช่น บวกกลับค่าเสื่อมราคา ปรับการเปลี่ยนแปลงของลูกหนี้การค้า สินค้าคงเหลือ และเจ้าหนี้การค้า

SME ส่วนใหญ่ใช้วิธีทางอ้อม เนื่องจากข้อมูลที่ต้องใช้ดึงได้จากงบกำไรขาดทุนและงบแสดงฐานะการเงินโดยตรง ไม่จำเป็นต้องเก็บข้อมูลเงินสดแยกรายการ และโปรแกรมบัญชี PEAK ก็สร้างงบกระแสเงินสดด้วยวิธีทางอ้อมให้อัตโนมัติ

ตัวอย่างงบกระแสเงินสดของบริษัท SME

ด้านล่างเป็นตัวอย่างงบกระแสเงินสด (วิธีทางอ้อม) ของบริษัท ตัวอย่าง จำกัด ซึ่งเป็นธุรกิจตัวแทนจำหน่ายสินค้า สำหรับปีสิ้นสุดวันที่ 31 ธันวาคม 2568

รายการ	จำนวน (บาท)
กิจกรรมดำเนินงาน
กำไรสุทธิ	500,000
บวก ค่าเสื่อมราคา	120,000
ลูกหนี้การค้าเพิ่มขึ้น	(200,000)
สินค้าคงเหลือลดลง	80,000
เจ้าหนี้การค้าเพิ่มขึ้น	150,000
เงินสดสุทธิจากกิจกรรมดำเนินงาน	650,000
กิจกรรมลงทุน
ซื้ออุปกรณ์สำนักงาน	(300,000)
เงินสดสุทธิใช้ไปในกิจกรรมลงทุน	(300,000)
กิจกรรมจัดหาเงิน
ชำระคืนเงินกู้ธนาคาร	(200,000)
เงินสดสุทธิใช้ไปในกิจกรรมจัดหาเงิน	(200,000)
เงินสดเพิ่มขึ้นสุทธิ	150,000
เงินสดต้นงวด	350,000
เงินสดปลายงวด	500,000

จากตัวอย่าง บริษัท ตัวอย่าง จำกัด มีกำไรสุทธิ 500,000 บาท แต่กระแสเงินสดจากดำเนินงานสูงถึง 650,000 บาท เพราะค่าเสื่อมราคาเป็นค่าใช้จ่ายที่ไม่ได้จ่ายเงินสดจริง และเจ้าหนี้การค้าที่เพิ่มขึ้นหมายความว่าบริษัทยังไม่ได้จ่ายเงินออกไป ส่วนลูกหนี้ที่เพิ่มขึ้น 200,000 บาท คือเงินที่ขายแล้วแต่ยังเก็บเงินไม่ได้ จึงเป็นตัวลดเงินสด

วิธีอ่านงบกระแสเงินสด พร้อมสัญญาณเตือนที่ต้องระวัง

การอ่านงบ Cash Flow ไม่ใช่แค่ดูว่าเงินเพิ่มขึ้นหรือลดลง แต่ต้องดูว่าเงินสดมาจากกิจกรรมไหน สัญญาณที่ควรสังเกตมีดังนี้

• กิจกรรมดำเนินงานติดลบต่อเนื่อง หมายความว่าธุรกิจหลักไม่สามารถสร้างเงินสดได้ ต้องพึ่งพาเงินกู้หรือเงินจากผู้ถือหุ้น ซึ่งไม่ยั่งยืนในระยะยาว
• กำไรสุทธิบวกแต่กระแสเงินสดจากดำเนินงานติดลบ อาจเป็นเพราะลูกหนี้การค้าเพิ่มขึ้นมาก (เก็บเงินไม่ได้) หรือสินค้าคงเหลือพอกพูน (สต็อกบวม) ปัญหานี้พบบ่อยใน SME ที่ให้เครดิตนานเกินไป
• พึ่งพากิจกรรมจัดหาเงินมากเกินไป ถ้าทุกปีต้องกู้เงินเพิ่มเพื่อหมุนเวียนในกิจการ แสดงว่าธุรกิจยังไม่สามารถพึ่งตัวเองได้

ในทางกลับกัน ถ้ากิจกรรมดำเนินงานเป็นบวกมากพอที่จะลงทุนขยายธุรกิจและชำระหนี้คืนได้ด้วย แสดงว่าธุรกิจมีสถานะทางการเงินที่แข็งแกร่ง

สรุป: งบกระแสเงินสด เครื่องมือดูสุขภาพการเงินธุรกิจ

งบกระแสเงินสดช่วยให้เจ้าของกิจการเห็นเงินสดจริงที่ไหลเข้า-ออก ต่างจากงบกำไรขาดทุนที่อาจมี “กำไรทิพย์” ซ่อนอยู่ การทำความเข้าใจงบนี้ช่วยวางแผนเงินหมุนเวียน ตัดสินใจลงทุน และเตรียมพร้อมก่อนปัญหาเงินสดขาดมือจะเกิดขึ้น ไม่ว่าธุรกิจจะเล็กหรือใหญ่ รายงาน Cash Flow เป็นเครื่องมือที่ไม่ควรมองข้าม

จัดทำงบกระแสเงินสดง่ายๆ ด้วย PEAK

ไม่ต้องสร้างไฟล์ Excel เอง โปรแกรมบัญชีออนไลน์ PEAK จัดทำรายงาน Cash Flow แบบ Real-Time ด้วยวิธีทางอ้อม ให้คุณตรวจสอบกระแสเงินสดได้ทุกเมื่อ เพียงไปที่เมนู บัญชี แล้วเลือกงบกระแสเงินสด กำหนดช่วงเวลาที่ต้องการ แล้วกดพิมพ์รายงาน ระบบจะสร้างงบให้พร้อมดาวน์โหลดหรือส่งอีเมลทันที

ทดลองใช้ PEAK ฟรี 30 วัน แล้วลองดูรายงาน Cash Flow ของธุรกิจคุณ สมัครได้ที่ peakaccount.com

---

คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับงบกระแสเงินสด

บริษัทจำกัดต้องจัดทำงบกระแสเงินสดตามกฎหมายไหม

ตามมาตรฐาน TFRS for NPAEs (ปรับปรุง 2565) บทที่ 7 บริษัทจำกัดที่เป็น NPAEs ต้องจัดทำงบ Cash Flow เป็นส่วนหนึ่งของงบการเงินประจำปีที่ต้องนำส่งกรมพัฒนาธุรกิจการค้า ข้อกำหนดนี้บังคับใช้ตั้งแต่รอบบัญชีที่เริ่มในหรือหลังวันที่ 1 มกราคม 2562

ควรจัดทำงบกระแสเงินสดบ่อยแค่ไหน

มาตรฐานบัญชีกำหนดให้จัดทำอย่างน้อยปีละครั้ง แต่สำหรับการบริหารสภาพคล่อง แนะนำให้ดูกระแสเงินสดเป็นรายเดือนหรือรายไตรมาส ดังที่อธิบายในหัวข้อวิธีอ่านงบกระแสเงินสดข้างต้น การติดตามสม่ำเสมอจะช่วยตรวจจับปัญหาก่อนที่จะลุกลาม

Cash flow ติดลบ หมายความว่าอย่างไร

กระแสเงินสดสุทธิติดลบหมายความว่าในช่วงเวลานั้นธุรกิจจ่ายเงินสดออกมากกว่ารับเข้า แต่ต้องดูว่าติดลบจากกิจกรรมอะไร ถ้าติดลบจากกิจกรรมลงทุนเพราะซื้อเครื่องจักรใหม่ อาจเป็นเรื่องดีเพราะเป็นการลงทุนเพื่อเติบโต แต่ถ้ากิจกรรมดำเนินงานติดลบต่อเนื่อง อย่างที่อธิบายไว้ในหัวข้อสัญญาณเตือน ควรรีบวิเคราะห์สาเหตุและแก้ไข

งบกระแสเงินสดต่างจากงบกำไรขาดทุนตรงไหน

งบกำไรขาดทุนรับรู้รายได้-ค่าใช้จ่ายตามเกณฑ์คงค้าง (บันทึกเมื่อเกิดสิทธิ ไม่ว่าจะได้รับเงินหรือยัง) ในขณะที่งบ Cash Flow บันทึกเฉพาะเงินสดที่รับ-จ่ายจริง ธุรกิจอาจมีกำไรทางบัญชีแต่ขาดเงินสดหมุนเวียนได้ หากลูกค้ายังไม่ชำระเงิน รายละเอียดและตัวอย่างเปรียบเทียบสามารถอ่านได้จากหัวข้องบกระแสเงินสดต่างจากงบกำไรขาดทุนอย่างไรในบทความนี้

---

ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine