
อัปเดตเมื่อ 23 พฤศจิกายน 2569
ฝ่ายขายขอให้ลดราคาและขยายเครดิตเทอมให้ลูกค้าที่สั่งของปีละหลายแสนบาท แต่เจ้าของกิจการไม่แน่ใจว่าเมื่อหักส่วนลดและเงินที่รอเก็บแล้ว ลูกค้ารายนี้ทำกำไรมากกว่ารายอื่นจริงไหม บทความนี้อธิบายว่า Customer Lifetime Value คืออะไร คิดจากกำไรขั้นต้นอย่างไร และเครดิตเทอมมีผลแค่ไหน
Customer Lifetime Value คืออะไร เกี่ยวกับกำไรธุรกิจอย่างไร
Customer Lifetime Value (CLV) หมายถึง มูลค่าที่ธุรกิจคาดว่าจะได้จากลูกค้าหนึ่งรายตลอดช่วงที่ลูกค้ายังซื้อสินค้าหรือบริการอยู่ บางทีมเรียกสั้น ๆ ว่า LTV หรือ CLTV ซึ่งหมายถึงตัวเลขเดียวกัน
ธุรกิจคิด CLV ได้จากยอดขายหรือจากกำไรขั้นต้น CLV ที่คิดจากยอดขายบอกว่าลูกค้าซื้อมากแค่ไหน ส่วน CLV ที่คิดจากกำไรขั้นต้นบอกว่าลูกค้าทิ้งเงินไว้ให้ธุรกิจเท่าไรหลังหักต้นทุนสินค้า ตัวเลขแบบหลังจึงใช้ตัดสินใจเรื่องงบและเงื่อนไขการขายได้ตรงกว่า
เจ้าของกิจการใช้ CLV ตัดสินใจได้ 3 เรื่อง
- งบหาลูกค้าใหม่สูงสุดที่ยังคุ้ม ถ้ารู้ว่าลูกค้า 1 รายทิ้งกำไรขั้นต้นไว้เท่าไร ก็กำหนดเพดานค่าใช้จ่ายต่อการได้ลูกค้าใหม่ได้
- ส่วนลดและเครดิตเทอมที่ให้ได้ ส่วนลดลดกำไรขั้นต้น ส่วนเครดิตเทอมทำให้เงินจมในลูกหนี้นานขึ้น ทั้งสองเรื่องลด CLV
- ลูกค้ากลุ่มไหนควรได้การดูแลเพิ่ม ลูกค้าที่ CLV สูงแต่ยอดซื้อเริ่มลด คือกลุ่มที่ควรโทรถามก่อนเสียไป
ตัวอย่างที่ใช้ตลอดบทความนี้คือ บริษัท กาญจนบุรีหมึกพิมพ์ จำกัด (ชื่อสมมุติ) ซึ่งขายหมึกพิมพ์ให้โรงพิมพ์บรรจุภัณฑ์ มีลูกค้า 120 ราย ลูกค้าทั่วไปสั่งปีละ 6 ครั้ง ครั้งละ 45,000 บาท อัตรากำไรขั้นต้นร้อยละ 30 และให้เครดิตเทอม 60 วัน
สูตรคำนวณ Customer Lifetime Value มีกี่แบบ
สูตรคำนวณ Customer Lifetime Value ที่ SME ใช้ได้มี 3 แบบ คือแบบยอดขาย แบบกำไรขั้นต้น และแบบคิดลดมูลค่าเงินตามเวลา ทั้ง 3 แบบใช้ข้อมูล 3 ตัวเดียวกัน คือยอดซื้อเฉลี่ยต่อครั้ง จำนวนครั้งที่ซื้อต่อปี และจำนวนปีที่ลูกค้าอยู่กับธุรกิจ
- CLV แบบยอดขาย = ยอดซื้อเฉลี่ยต่อครั้ง × จำนวนครั้งต่อปี × จำนวนปีที่เป็นลูกค้า
- CLV แบบกำไรขั้นต้น = CLV แบบยอดขาย × อัตรากำไรขั้นต้น
ลูกค้าทั่วไปของกาญจนบุรีหมึกพิมพ์มีตัวเลขดังนี้ (ข้อมูลสมมติ)
- CLV แบบยอดขาย = 45,000 × 6 × 5 = 1,350,000 บาท
- CLV แบบกำไรขั้นต้น = 1,350,000 × 30% = 405,000 บาท
ตัวเลขสองตัวนี้ต่างกันเกือบ 1 ล้านบาท เพราะยอดขายส่วนใหญ่เป็นต้นทุนหมึกที่บริษัทจ่ายออกไป อัตรากำไรขั้นต้นของแต่ละลูกค้าจึงสำคัญพอ ๆ กับยอดซื้อ ปัจจัยที่ทำให้ตัวเลขนี้ขึ้นลงอยู่ในบทความ Gross Margin และตัวขับกำไร
จำนวนปีที่ลูกค้าอยู่กับธุรกิจหาจากอะไร
ธุรกิจประมาณจำนวนปีที่ลูกค้าอยู่ได้จาก 1 หารด้วยอัตราลูกค้าเลิกซื้อต่อปี อัตรานี้คิดแบบเดียวกับอัตราของขั้นอื่นในกระบวนการขาย คือจำนวนลูกค้าที่เลิกซื้อในปีหารด้วยจำนวนลูกค้าต้นปี แล้วคูณ 100
ต้นปีที่แล้วกาญจนบุรีหมึกพิมพ์มีลูกค้า 120 ราย ระหว่างปีลูกค้าเลิกสั่ง 24 ราย อัตราลูกค้าเลิกซื้อจึงเท่ากับ 24 ÷ 120 × 100 = 20% และจำนวนปีเฉลี่ยที่ลูกค้าอยู่เท่ากับ 1 ÷ 20% = 5 ปี
คิดมูลค่าเงินในอนาคตให้ตรงขึ้นทำอย่างไร
ธุรกิจคิดลดกำไรขั้นต้นของแต่ละปีกลับมาเป็นมูลค่าวันนี้ทีละปี แล้วรวมกัน เพราะเงินที่ได้ในปีที่ 5 มีค่าน้อยกว่าเงินที่ได้ในปีนี้ อัตราคิดลด (Discount Rate คืออัตราที่ใช้แปลงเงินในอนาคตเป็นมูลค่าวันนี้) ควรใกล้กับต้นทุนเงินที่ธุรกิจจ่ายจริง เช่น ดอกเบี้ยเงินกู้
CLV แบบคิดลด = ผลรวมของ กำไรขั้นต้นปีที่ t ÷ (1 + อัตราคิดลด) ยกกำลัง t ตั้งแต่ปีที่ 1 ถึงปีสุดท้าย
กาญจนบุรีหมึกพิมพ์ได้กำไรขั้นต้นจากลูกค้าทั่วไปปีละ 45,000 × 6 × 30% = 81,000 บาท ถ้าใช้อัตราคิดลดร้อยละ 10 ต่อปี ผลรวมของตัวคูณ 5 ปีเท่ากับ 3.7908 CLV แบบคิดลดจึงเท่ากับ 81,000 × 3.7908 ≈ 307,054 บาท
จุดที่ควรระวังคือการหารยอดรวม 5 ปีด้วย (1 + อัตราคิดลด) เพียงครั้งเดียว ซึ่งคิดลดน้อยเกินไปสำหรับปีหลัง ๆ
เครดิตเทอมทำให้ CLV ลดลงอย่างไร
เครดิตเทอมทำให้ CLV ลดลง เพราะระหว่างที่รอเก็บเงิน ธุรกิจต้องใช้เงินทุนของตัวเองหรือเงินกู้มาซื้อสินค้ารอบถัดไป ต้นทุนของเงินที่จมอยู่ในลูกหนี้นี้ต้องหักออกจากกำไรขั้นต้นของลูกค้ารายนั้น
ยอดลูกหนี้เฉลี่ยของลูกค้า 1 ราย = ยอดขายต่อปี × จำนวนวันที่ลูกค้าจ่ายจริง ÷ 365
ต้นทุนเงินจมต่อปี = ยอดลูกหนี้เฉลี่ย × อัตราดอกเบี้ยที่ธุรกิจจ่าย
ลูกค้าทั่วไปของกาญจนบุรีหมึกพิมพ์ซื้อปีละ 270,000 บาท ถ้าบริษัทจ่ายดอกเบี้ยเงินเบิกเกินบัญชีร้อยละ 7 ต่อปี (ข้อมูลสมมติ)
- จ่ายตรง 60 วัน: ลูกหนี้เฉลี่ย 270,000 × 60 ÷ 365 ≈ 44,384 บาท ต้นทุนเงินจม ≈ 3,107 บาทต่อปี
- จ่ายจริง 90 วัน: ลูกหนี้เฉลี่ย ≈ 66,575 บาท ต้นทุนเงินจม ≈ 4,660 บาทต่อปี
กำไรขั้นต้นสุทธิจากต้นทุนเงินจมของลูกค้าที่จ่ายตรง 60 วันจึงเหลือ 81,000 − 3,107 = 77,893 บาทต่อปี วิธีกำหนดและนับวัน เครดิตเทอมสำหรับ SME ช่วยให้ฝ่ายขายและฝ่ายบัญชีใช้ตัวเลขชุดเดียวกัน
ลูกค้าที่ซื้อเยอะทิ้งกำไรไว้มากกว่าเสมอไหม
ไม่เสมอไป ลูกค้าที่ซื้อเยอะแต่ได้ส่วนลดมากและจ่ายเงินช้า อาจทิ้งกำไรไว้ให้ธุรกิจน้อยกว่าลูกค้าขนาดกลางที่จ่ายตรงเวลา ธุรกิจจึงควรเทียบลูกค้าด้วยกำไรขั้นต้นหลังหักต้นทุนเงินจม ไม่ใช่ด้วยยอดซื้อ
กาญจนบุรีหมึกพิมพ์เทียบลูกค้ารายใหญ่ 1 รายกับลูกค้าทั่วไป (ข้อมูลสมมติ)
| รายการ | ลูกค้ารายใหญ่ | ลูกค้าทั่วไป |
|---|---|---|
| ยอดซื้อต่อปี | 720,000 บาท | 270,000 บาท |
| อัตรากำไรขั้นต้น | 12% (ได้ส่วนลดพิเศษ) | 30% |
| กำไรขั้นต้นต่อปี | 86,400 บาท | 81,000 บาท |
| วันที่จ่ายจริง | 150 วัน | 60 วัน |
| ต้นทุนเงินจมต่อปี (7%) | ≈ 20,712 บาท | ≈ 3,107 บาท |
| กำไรขั้นต้นหลังหักต้นทุนเงินจม | ≈ 65,688 บาท | ≈ 77,893 บาท |
ตารางนี้บอก 2 เรื่อง
- ลูกค้ารายใหญ่ซื้อมากกว่าเกือบ 3 เท่า แต่หลังหักส่วนลดและต้นทุนเงินจม กลับทิ้งกำไรไว้น้อยกว่าลูกค้าทั่วไปราว 12,000 บาทต่อปี
- ลูกหนี้ 150 วันยังเพิ่มความเสี่ยงหนี้เสีย วิธีติดตามความเสี่ยงอยู่ในบทความ บัญชีลูกหนี้และวิธีติดตามความเสี่ยง
กาญจนบุรีหมึกพิมพ์จึงไม่ขยายเครดิตเทอมเพิ่มตามที่ฝ่ายขายขอ แต่เสนอส่วนลดร้อยละ 1 ถ้าลูกค้ารายใหญ่จ่ายภายใน 60 วัน
CLV เทียบกับต้นทุนหาลูกค้าใหม่ (CAC) อย่างไร
ธุรกิจเทียบ CLV กับต้นทุนหาลูกค้าใหม่ (Customer Acquisition Cost หรือ CAC คือค่าใช้จ่ายการตลาดและการขายที่ใช้หาลูกค้าใหม่หารด้วยจำนวนลูกค้าใหม่ที่ได้) เพื่อดูว่างบหาลูกค้าใหม่คุ้มหรือไม่ และใช้เวลากี่เดือนถึงได้เงินคืน
ไม่มีเกณฑ์ทางการว่าอัตราส่วนเท่าไรดี แต่ CLV แบบกำไรขั้นต้นต้องสูงกว่า CAC อย่างชัดเจน
ปีที่แล้วกาญจนบุรีหมึกพิมพ์ใช้เงินออกงานแสดงสินค้าและค่าพนักงานขายส่วนที่หาลูกค้าใหม่รวม 360,000 บาท ได้ลูกค้าใหม่ 12 ราย (ข้อมูลสมมติ)
- CAC = 360,000 ÷ 12 = 30,000 บาทต่อราย
- CLV แบบคิดลดหลังหักต้นทุนเงินจม = 77,893 × 3.7908 ≈ 295,276 บาท สูงกว่า CAC ราว 9.8 เท่า
- ระยะเวลาได้เงินคืน = 30,000 ÷ (77,893 ÷ 12) ≈ 4.6 เดือน
การรักษาลูกค้าเดิมก็มีต้นทุนต่ำกว่าการหาลูกค้าใหม่ บทความใน Harvard Business Review เรื่องคุณค่าของการรักษาลูกค้า ระบุว่าการได้ลูกค้าใหม่แพงกว่าการรักษาลูกค้าเดิม 5 ถึง 25 เท่า
งบหาลูกค้าใหม่จะได้ผลแค่ไหนดูได้จาก สูตรคิด Conversion Rate ของแต่ละช่องทาง
เพิ่ม Customer Lifetime Value ให้ลูกค้า B2B ทำอย่างไร
ธุรกิจ B2B เพิ่ม CLV ได้ด้วยการปรับตัวแปรในสูตรทีละตัว ทั้งจำนวนครั้งที่ซื้อ ยอดต่อครั้ง อัตรากำไรขั้นต้น จำนวนปีที่ลูกค้าอยู่ และวันที่เก็บเงินได้ วิธีที่ทำได้โดยไม่ต้องลดราคามี 5 วิธี
- ตั้งรอบสั่งประจำ ลูกค้าที่ใช้สินค้าสม่ำเสมอ เช่น หมึกพิมพ์ ควรได้รับการติดต่อก่อนของหมด
- เสนอสินค้าที่ใช้คู่กัน เช่น น้ำยาล้างเครื่องพิมพ์ ให้ลูกค้าที่ซื้อหมึก ยอดต่อครั้งจะเพิ่มโดยไม่ต้องหาลูกค้าใหม่
- ติดตามลูกค้าที่ยอดซื้อเริ่มลด โทรถามเหตุผลก่อนลูกค้าย้ายไปผู้ขายอื่น และวัดความพอใจด้วย NPS (Net Promoter Score) ปีละครั้ง
- ผูกส่วนลดกับการจ่ายตรงเวลา ส่วนลดเล็กน้อยแลกกับเงินที่เข้าเร็วขึ้น มักคุ้มกว่าส่วนลดตามยอดซื้ออย่างเดียว
- ทบทวนส่วนลดพิเศษทุกปี ส่วนลดที่ให้ไว้นานจนลูกค้าถือเป็นราคาปกติ กินอัตรากำไรขั้นต้นทุกบิล
กาญจนบุรีหมึกพิมพ์ใช้วิธีที่ 1 และ 3 ตั้งเป้าลดอัตราลูกค้าเลิกซื้อจากร้อยละ 20 เหลือร้อยละ 15 ถ้าทำได้ จำนวนปีเฉลี่ยจะเพิ่มเป็น 1 ÷ 15% ≈ 6.67 ปี และ CLV แบบกำไรขั้นต้นของลูกค้าทั่วไปจะเพิ่มจาก 405,000 เป็น 81,000 ÷ 15% = 540,000 บาท
ใช้ข้อมูลจากระบบบัญชีคำนวณมูลค่าลูกค้าอย่างไร
ธุรกิจคำนวณ CLV จากข้อมูลบัญชีได้ใน 4 ขั้น เพราะตัวเลขที่ต้องใช้ทั้งหมดอยู่ในเอกสารขายและรายงานลูกหนี้อยู่แล้ว ข้อมูลยิ่งย้อนหลังนาน ตัวเลขยิ่งนิ่ง ควรใช้อย่างน้อย 2 ถึง 3 ปี
- ดึงยอดขายแยกตามลูกค้า นับจำนวนใบแจ้งหนี้และยอดรวมต่อปีของลูกค้าแต่ละราย
- หาอัตรากำไรขั้นต้นของแต่ละลูกค้า ใช้ต้นทุนสินค้าที่ขายให้ลูกค้ารายนั้น หรือใช้อัตราเฉลี่ยของกลุ่มสินค้าถ้าแยกไม่ได้
- ดูวันที่ลูกค้าจ่ายจริง ใช้รายงานอายุลูกหนี้หรือวันที่รับชำระเทียบกับวันที่ออกใบแจ้งหนี้
- นับลูกค้าที่เลิกซื้อ ลูกค้าที่ไม่มีใบแจ้งหนี้เลยตลอด 12 เดือนถือว่าเลิกซื้อ แล้วคิดอัตราลูกค้าเลิกซื้อต่อปี
กาญจนบุรีหมึกพิมพ์ทำตาม 4 ขั้นนี้กับลูกค้าทั้ง 120 ราย แล้วเรียงตามกำไรขั้นต้นหลังหักต้นทุนเงินจม พบว่าลูกค้า 10 อันดับแรกตามยอดซื้อ ติดอันดับแรกตาม CLV เพียง 6 ราย บริษัทจึงใช้ CLV เป็นเกณฑ์จัดลำดับการเยี่ยมลูกค้าของฝ่ายขายแทนยอดซื้อ
ข้อควรรู้เกี่ยวกับ Customer Lifetime Value
- CLV เป็นตัวเลขประมาณการ อัตราลูกค้าเลิกซื้อและอัตรากำไรขั้นต้นเปลี่ยนได้ทุกปี ธุรกิจควรคำนวณใหม่อย่างน้อยปีละครั้ง
- CLV ไม่ใช่รายการในงบการเงิน ตัวเลขนี้ใช้บริหารภายใน รายได้ในงบการเงินยังรับรู้ตามการส่งมอบสินค้าและเอกสารขายจริง
- ใช้ CLV คู่กับความเสี่ยงหนี้เสีย ลูกค้าที่ CLV สูงแต่ค้างชำระนานผิดปกติ อาจกลายเป็นหนี้สูญที่กินกำไรหลายปีของลูกค้ารายนั้น
- อัตราคิดลดและดอกเบี้ยควรใช้ตัวเลขของธุรกิจเอง ดอกเบี้ยเงินเบิกเกินบัญชีหรือเงินกู้ที่จ่ายจริงสะท้อนต้นทุนเงินได้ตรงกว่าตัวเลขทั่วไป
- ตัวเลขในบทความเป็นตัวอย่างสมมติ ยอดซื้อ อัตรากำไรขั้นต้น ดอกเบี้ย และจำนวนลูกค้าของกาญจนบุรีหมึกพิมพ์ใช้อธิบายวิธีคิด ธุรกิจจริงควรใช้ข้อมูลของตัวเองและตรวจตัวเลขกำไรกับผู้ทำบัญชี
สรุป – ลูกค้าที่มีค่าที่สุดคือรายที่ทิ้งกำไรไว้มาก ไม่ใช่รายที่ซื้อมาก
- Customer Lifetime Value หมายถึงมูลค่าที่ธุรกิจได้จากลูกค้าหนึ่งรายตลอดช่วงที่ลูกค้ายังซื้ออยู่
- CLV ที่ใช้ตัดสินใจได้ตรงควรคิดจากกำไรขั้นต้น และหักต้นทุนเงินที่จมอยู่ในลูกหนี้
- จำนวนปีที่ลูกค้าอยู่หาได้จาก 1 หารด้วยอัตราลูกค้าเลิกซื้อต่อปี
- ลดอัตราลูกค้าเลิกซื้อและเก็บเงินให้ตรงเวลา มักเพิ่ม CLV ได้มากกว่าการลดราคา
ฝ่ายบัญชีเริ่มได้วันนี้ด้วยการดึงยอดขายปีที่แล้วของลูกค้า 20 รายแรก ใส่อัตรากำไรขั้นต้นและวันที่ลูกค้าจ่ายจริงของแต่ละราย แล้วเรียงลำดับใหม่ตามกำไรหลังหักต้นทุนเงินจม ลูกค้าที่อันดับตกมากที่สุดคือรายที่ควรทบทวนส่วนลดและเครดิตเทอมก่อน
เห็นยอดค้างชำระของลูกค้าแต่ละรายด้วย PEAK
PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ ช่วยออกใบแจ้งหนี้และใบกำกับภาษีให้ลูกค้าแต่ละราย และพิมพ์ รายงานอายุลูกหนี้ เป็นไฟล์ Excel แยกตามกลุ่มผู้ติดต่อได้ ฝ่ายบัญชีจึงมีข้อมูลยอดขายและวันค้างชำระไว้คำนวณ CLV และคุยเรื่องเครดิตเทอมกับฝ่ายขายจากตัวเลขชุดเดียวกัน – ทดลองใช้ PEAK ฟรี
อ่านเรื่องการบริหารลูกค้าและลูกหนี้เพิ่มเติม
- Customer Segmentation สำหรับ B2B แบ่งกลุ่มลูกค้าและกำหนดเครดิตเทอมตามกลุ่ม
- ทวงหนี้ลูกค้า B2B ติดตามเงินค้างโดยไม่เสียความสัมพันธ์
- บทความด้านธุรกิจ รวมเรื่องการขาย การตลาด และการบริหาร SME
แหล่งอ้างอิง:
- Harvard Business Review: The Value of Keeping the Right Customers (2014)
- PEAK Help Center: พิมพ์รายงานอายุลูกหนี้/เจ้าหนี้ ใน PEAK
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Customer Lifetime Value
CLV กับ LTV ต่างกันไหม
ไม่ต่าง CLV ย่อมาจาก Customer Lifetime Value ส่วน LTV ย่อมาจาก Lifetime Value ทั้งสองคำหมายถึงมูลค่าที่ได้จากลูกค้าหนึ่งรายตลอดช่วงที่ซื้อ สิ่งที่ต้องดูคือแต่ละทีมคิดจากยอดขายหรือจากกำไรขั้นต้น เพราะตัวเลขต่างกันมาก
ธุรกิจที่เพิ่งเริ่มและยังไม่มีข้อมูลหลายปีคิดมูลค่าลูกค้าอย่างไร
ธุรกิจที่เพิ่งเริ่มใช้ข้อมูลที่มีอยู่ประมาณไปก่อน เช่น ยอดซื้อเฉลี่ยและความถี่จาก 6 ถึง 12 เดือนแรก แล้วสมมติจำนวนปีที่ลูกค้าอยู่แบบระมัดระวัง เช่น 2 ถึง 3 ปี เมื่อข้อมูลครบปีให้คำนวณอัตราลูกค้าเลิกซื้อจริงแทนตัวเลขสมมติ
ควรคำนวณ CLV บ่อยแค่ไหน
ธุรกิจส่วนใหญ่คำนวณ CLV ปีละครั้งหลังปิดงบได้ เพราะอัตรากำไรขั้นต้นและจำนวนลูกค้าที่เลิกซื้อนิ่งที่สุดตอนนั้น ธุรกิจที่มีลูกค้ามากหรือเปลี่ยนราคาบ่อยอาจทบทวนรายไตรมาส
CLV ใช้กับธุรกิจขายปลีกได้ไหม
ได้ สูตรเดียวกันใช้กับลูกค้าบุคคลได้ แต่ธุรกิจขายปลีกมักคิดเป็นกลุ่มลูกค้าแทนรายคน เพราะลูกค้ามีจำนวนมากและมักไม่มีเครดิตเทอม ต้นทุนเงินจมในลูกหนี้จึงมักไม่ต้องนำมาหัก
ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine
