Table of Contents

อัปเดตเมื่อ 23 พฤศจิกายน 2569

ฝ่ายขายขอให้ลดราคาและขยายเครดิตเทอมให้ลูกค้าที่สั่งของปีละหลายแสนบาท แต่เจ้าของกิจการไม่แน่ใจว่าเมื่อหักส่วนลดและเงินที่รอเก็บแล้ว ลูกค้ารายนี้ทำกำไรมากกว่ารายอื่นจริงไหม บทความนี้อธิบายว่า Customer Lifetime Value คืออะไร คิดจากกำไรขั้นต้นอย่างไร และเครดิตเทอมมีผลแค่ไหน

Customer Lifetime Value คืออะไร เกี่ยวกับกำไรธุรกิจอย่างไร

Customer Lifetime Value (CLV) หมายถึง มูลค่าที่ธุรกิจคาดว่าจะได้จากลูกค้าหนึ่งรายตลอดช่วงที่ลูกค้ายังซื้อสินค้าหรือบริการอยู่ บางทีมเรียกสั้น ๆ ว่า LTV หรือ CLTV ซึ่งหมายถึงตัวเลขเดียวกัน

ธุรกิจคิด CLV ได้จากยอดขายหรือจากกำไรขั้นต้น CLV ที่คิดจากยอดขายบอกว่าลูกค้าซื้อมากแค่ไหน ส่วน CLV ที่คิดจากกำไรขั้นต้นบอกว่าลูกค้าทิ้งเงินไว้ให้ธุรกิจเท่าไรหลังหักต้นทุนสินค้า ตัวเลขแบบหลังจึงใช้ตัดสินใจเรื่องงบและเงื่อนไขการขายได้ตรงกว่า

เจ้าของกิจการใช้ CLV ตัดสินใจได้ 3 เรื่อง

  • งบหาลูกค้าใหม่สูงสุดที่ยังคุ้ม ถ้ารู้ว่าลูกค้า 1 รายทิ้งกำไรขั้นต้นไว้เท่าไร ก็กำหนดเพดานค่าใช้จ่ายต่อการได้ลูกค้าใหม่ได้
  • ส่วนลดและเครดิตเทอมที่ให้ได้ ส่วนลดลดกำไรขั้นต้น ส่วนเครดิตเทอมทำให้เงินจมในลูกหนี้นานขึ้น ทั้งสองเรื่องลด CLV
  • ลูกค้ากลุ่มไหนควรได้การดูแลเพิ่ม ลูกค้าที่ CLV สูงแต่ยอดซื้อเริ่มลด คือกลุ่มที่ควรโทรถามก่อนเสียไป

ตัวอย่างที่ใช้ตลอดบทความนี้คือ บริษัท กาญจนบุรีหมึกพิมพ์ จำกัด (ชื่อสมมุติ) ซึ่งขายหมึกพิมพ์ให้โรงพิมพ์บรรจุภัณฑ์ มีลูกค้า 120 ราย ลูกค้าทั่วไปสั่งปีละ 6 ครั้ง ครั้งละ 45,000 บาท อัตรากำไรขั้นต้นร้อยละ 30 และให้เครดิตเทอม 60 วัน


สูตรคำนวณ Customer Lifetime Value มีกี่แบบ

สูตรคำนวณ Customer Lifetime Value ที่ SME ใช้ได้มี 3 แบบ คือแบบยอดขาย แบบกำไรขั้นต้น และแบบคิดลดมูลค่าเงินตามเวลา ทั้ง 3 แบบใช้ข้อมูล 3 ตัวเดียวกัน คือยอดซื้อเฉลี่ยต่อครั้ง จำนวนครั้งที่ซื้อต่อปี และจำนวนปีที่ลูกค้าอยู่กับธุรกิจ

  • CLV แบบยอดขาย = ยอดซื้อเฉลี่ยต่อครั้ง × จำนวนครั้งต่อปี × จำนวนปีที่เป็นลูกค้า
  • CLV แบบกำไรขั้นต้น = CLV แบบยอดขาย × อัตรากำไรขั้นต้น

ลูกค้าทั่วไปของกาญจนบุรีหมึกพิมพ์มีตัวเลขดังนี้ (ข้อมูลสมมติ)

  • CLV แบบยอดขาย = 45,000 × 6 × 5 = 1,350,000 บาท
  • CLV แบบกำไรขั้นต้น = 1,350,000 × 30% = 405,000 บาท

ตัวเลขสองตัวนี้ต่างกันเกือบ 1 ล้านบาท เพราะยอดขายส่วนใหญ่เป็นต้นทุนหมึกที่บริษัทจ่ายออกไป อัตรากำไรขั้นต้นของแต่ละลูกค้าจึงสำคัญพอ ๆ กับยอดซื้อ ปัจจัยที่ทำให้ตัวเลขนี้ขึ้นลงอยู่ในบทความ Gross Margin และตัวขับกำไร

จำนวนปีที่ลูกค้าอยู่กับธุรกิจหาจากอะไร

ธุรกิจประมาณจำนวนปีที่ลูกค้าอยู่ได้จาก 1 หารด้วยอัตราลูกค้าเลิกซื้อต่อปี อัตรานี้คิดแบบเดียวกับอัตราของขั้นอื่นในกระบวนการขาย คือจำนวนลูกค้าที่เลิกซื้อในปีหารด้วยจำนวนลูกค้าต้นปี แล้วคูณ 100

ต้นปีที่แล้วกาญจนบุรีหมึกพิมพ์มีลูกค้า 120 ราย ระหว่างปีลูกค้าเลิกสั่ง 24 ราย อัตราลูกค้าเลิกซื้อจึงเท่ากับ 24 ÷ 120 × 100 = 20% และจำนวนปีเฉลี่ยที่ลูกค้าอยู่เท่ากับ 1 ÷ 20% = 5 ปี

คิดมูลค่าเงินในอนาคตให้ตรงขึ้นทำอย่างไร

ธุรกิจคิดลดกำไรขั้นต้นของแต่ละปีกลับมาเป็นมูลค่าวันนี้ทีละปี แล้วรวมกัน เพราะเงินที่ได้ในปีที่ 5 มีค่าน้อยกว่าเงินที่ได้ในปีนี้ อัตราคิดลด (Discount Rate คืออัตราที่ใช้แปลงเงินในอนาคตเป็นมูลค่าวันนี้) ควรใกล้กับต้นทุนเงินที่ธุรกิจจ่ายจริง เช่น ดอกเบี้ยเงินกู้

CLV แบบคิดลด = ผลรวมของ กำไรขั้นต้นปีที่ t ÷ (1 + อัตราคิดลด) ยกกำลัง t ตั้งแต่ปีที่ 1 ถึงปีสุดท้าย

กาญจนบุรีหมึกพิมพ์ได้กำไรขั้นต้นจากลูกค้าทั่วไปปีละ 45,000 × 6 × 30% = 81,000 บาท ถ้าใช้อัตราคิดลดร้อยละ 10 ต่อปี ผลรวมของตัวคูณ 5 ปีเท่ากับ 3.7908 CLV แบบคิดลดจึงเท่ากับ 81,000 × 3.7908 ≈ 307,054 บาท

จุดที่ควรระวังคือการหารยอดรวม 5 ปีด้วย (1 + อัตราคิดลด) เพียงครั้งเดียว ซึ่งคิดลดน้อยเกินไปสำหรับปีหลัง ๆ


เครดิตเทอมทำให้ CLV ลดลงอย่างไร

เครดิตเทอมทำให้ CLV ลดลง เพราะระหว่างที่รอเก็บเงิน ธุรกิจต้องใช้เงินทุนของตัวเองหรือเงินกู้มาซื้อสินค้ารอบถัดไป ต้นทุนของเงินที่จมอยู่ในลูกหนี้นี้ต้องหักออกจากกำไรขั้นต้นของลูกค้ารายนั้น

ยอดลูกหนี้เฉลี่ยของลูกค้า 1 ราย = ยอดขายต่อปี × จำนวนวันที่ลูกค้าจ่ายจริง ÷ 365
ต้นทุนเงินจมต่อปี = ยอดลูกหนี้เฉลี่ย × อัตราดอกเบี้ยที่ธุรกิจจ่าย

ลูกค้าทั่วไปของกาญจนบุรีหมึกพิมพ์ซื้อปีละ 270,000 บาท ถ้าบริษัทจ่ายดอกเบี้ยเงินเบิกเกินบัญชีร้อยละ 7 ต่อปี (ข้อมูลสมมติ)

  • จ่ายตรง 60 วัน: ลูกหนี้เฉลี่ย 270,000 × 60 ÷ 365 ≈ 44,384 บาท ต้นทุนเงินจม ≈ 3,107 บาทต่อปี
  • จ่ายจริง 90 วัน: ลูกหนี้เฉลี่ย ≈ 66,575 บาท ต้นทุนเงินจม ≈ 4,660 บาทต่อปี

กำไรขั้นต้นสุทธิจากต้นทุนเงินจมของลูกค้าที่จ่ายตรง 60 วันจึงเหลือ 81,000 − 3,107 = 77,893 บาทต่อปี วิธีกำหนดและนับวัน เครดิตเทอมสำหรับ SME ช่วยให้ฝ่ายขายและฝ่ายบัญชีใช้ตัวเลขชุดเดียวกัน


ลูกค้าที่ซื้อเยอะทิ้งกำไรไว้มากกว่าเสมอไหม

ไม่เสมอไป ลูกค้าที่ซื้อเยอะแต่ได้ส่วนลดมากและจ่ายเงินช้า อาจทิ้งกำไรไว้ให้ธุรกิจน้อยกว่าลูกค้าขนาดกลางที่จ่ายตรงเวลา ธุรกิจจึงควรเทียบลูกค้าด้วยกำไรขั้นต้นหลังหักต้นทุนเงินจม ไม่ใช่ด้วยยอดซื้อ

กาญจนบุรีหมึกพิมพ์เทียบลูกค้ารายใหญ่ 1 รายกับลูกค้าทั่วไป (ข้อมูลสมมติ)

รายการลูกค้ารายใหญ่ลูกค้าทั่วไป
ยอดซื้อต่อปี720,000 บาท270,000 บาท
อัตรากำไรขั้นต้น12% (ได้ส่วนลดพิเศษ)30%
กำไรขั้นต้นต่อปี86,400 บาท81,000 บาท
วันที่จ่ายจริง150 วัน60 วัน
ต้นทุนเงินจมต่อปี (7%)≈ 20,712 บาท≈ 3,107 บาท
กำไรขั้นต้นหลังหักต้นทุนเงินจม≈ 65,688 บาท≈ 77,893 บาท

ตารางนี้บอก 2 เรื่อง

  • ลูกค้ารายใหญ่ซื้อมากกว่าเกือบ 3 เท่า แต่หลังหักส่วนลดและต้นทุนเงินจม กลับทิ้งกำไรไว้น้อยกว่าลูกค้าทั่วไปราว 12,000 บาทต่อปี
  • ลูกหนี้ 150 วันยังเพิ่มความเสี่ยงหนี้เสีย วิธีติดตามความเสี่ยงอยู่ในบทความ บัญชีลูกหนี้และวิธีติดตามความเสี่ยง

กาญจนบุรีหมึกพิมพ์จึงไม่ขยายเครดิตเทอมเพิ่มตามที่ฝ่ายขายขอ แต่เสนอส่วนลดร้อยละ 1 ถ้าลูกค้ารายใหญ่จ่ายภายใน 60 วัน


CLV เทียบกับต้นทุนหาลูกค้าใหม่ (CAC) อย่างไร

ธุรกิจเทียบ CLV กับต้นทุนหาลูกค้าใหม่ (Customer Acquisition Cost หรือ CAC คือค่าใช้จ่ายการตลาดและการขายที่ใช้หาลูกค้าใหม่หารด้วยจำนวนลูกค้าใหม่ที่ได้) เพื่อดูว่างบหาลูกค้าใหม่คุ้มหรือไม่ และใช้เวลากี่เดือนถึงได้เงินคืน

ไม่มีเกณฑ์ทางการว่าอัตราส่วนเท่าไรดี แต่ CLV แบบกำไรขั้นต้นต้องสูงกว่า CAC อย่างชัดเจน

ปีที่แล้วกาญจนบุรีหมึกพิมพ์ใช้เงินออกงานแสดงสินค้าและค่าพนักงานขายส่วนที่หาลูกค้าใหม่รวม 360,000 บาท ได้ลูกค้าใหม่ 12 ราย (ข้อมูลสมมติ)

  • CAC = 360,000 ÷ 12 = 30,000 บาทต่อราย
  • CLV แบบคิดลดหลังหักต้นทุนเงินจม = 77,893 × 3.7908 ≈ 295,276 บาท สูงกว่า CAC ราว 9.8 เท่า
  • ระยะเวลาได้เงินคืน = 30,000 ÷ (77,893 ÷ 12) ≈ 4.6 เดือน

การรักษาลูกค้าเดิมก็มีต้นทุนต่ำกว่าการหาลูกค้าใหม่ บทความใน Harvard Business Review เรื่องคุณค่าของการรักษาลูกค้า ระบุว่าการได้ลูกค้าใหม่แพงกว่าการรักษาลูกค้าเดิม 5 ถึง 25 เท่า

งบหาลูกค้าใหม่จะได้ผลแค่ไหนดูได้จาก สูตรคิด Conversion Rate ของแต่ละช่องทาง


เพิ่ม Customer Lifetime Value ให้ลูกค้า B2B ทำอย่างไร

ธุรกิจ B2B เพิ่ม CLV ได้ด้วยการปรับตัวแปรในสูตรทีละตัว ทั้งจำนวนครั้งที่ซื้อ ยอดต่อครั้ง อัตรากำไรขั้นต้น จำนวนปีที่ลูกค้าอยู่ และวันที่เก็บเงินได้ วิธีที่ทำได้โดยไม่ต้องลดราคามี 5 วิธี

  1. ตั้งรอบสั่งประจำ ลูกค้าที่ใช้สินค้าสม่ำเสมอ เช่น หมึกพิมพ์ ควรได้รับการติดต่อก่อนของหมด
  2. เสนอสินค้าที่ใช้คู่กัน เช่น น้ำยาล้างเครื่องพิมพ์ ให้ลูกค้าที่ซื้อหมึก ยอดต่อครั้งจะเพิ่มโดยไม่ต้องหาลูกค้าใหม่
  3. ติดตามลูกค้าที่ยอดซื้อเริ่มลด โทรถามเหตุผลก่อนลูกค้าย้ายไปผู้ขายอื่น และวัดความพอใจด้วย NPS (Net Promoter Score) ปีละครั้ง
  4. ผูกส่วนลดกับการจ่ายตรงเวลา ส่วนลดเล็กน้อยแลกกับเงินที่เข้าเร็วขึ้น มักคุ้มกว่าส่วนลดตามยอดซื้ออย่างเดียว
  5. ทบทวนส่วนลดพิเศษทุกปี ส่วนลดที่ให้ไว้นานจนลูกค้าถือเป็นราคาปกติ กินอัตรากำไรขั้นต้นทุกบิล

กาญจนบุรีหมึกพิมพ์ใช้วิธีที่ 1 และ 3 ตั้งเป้าลดอัตราลูกค้าเลิกซื้อจากร้อยละ 20 เหลือร้อยละ 15 ถ้าทำได้ จำนวนปีเฉลี่ยจะเพิ่มเป็น 1 ÷ 15% ≈ 6.67 ปี และ CLV แบบกำไรขั้นต้นของลูกค้าทั่วไปจะเพิ่มจาก 405,000 เป็น 81,000 ÷ 15% = 540,000 บาท


ใช้ข้อมูลจากระบบบัญชีคำนวณมูลค่าลูกค้าอย่างไร

ธุรกิจคำนวณ CLV จากข้อมูลบัญชีได้ใน 4 ขั้น เพราะตัวเลขที่ต้องใช้ทั้งหมดอยู่ในเอกสารขายและรายงานลูกหนี้อยู่แล้ว ข้อมูลยิ่งย้อนหลังนาน ตัวเลขยิ่งนิ่ง ควรใช้อย่างน้อย 2 ถึง 3 ปี

  1. ดึงยอดขายแยกตามลูกค้า นับจำนวนใบแจ้งหนี้และยอดรวมต่อปีของลูกค้าแต่ละราย
  2. หาอัตรากำไรขั้นต้นของแต่ละลูกค้า ใช้ต้นทุนสินค้าที่ขายให้ลูกค้ารายนั้น หรือใช้อัตราเฉลี่ยของกลุ่มสินค้าถ้าแยกไม่ได้
  3. ดูวันที่ลูกค้าจ่ายจริง ใช้รายงานอายุลูกหนี้หรือวันที่รับชำระเทียบกับวันที่ออกใบแจ้งหนี้
  4. นับลูกค้าที่เลิกซื้อ ลูกค้าที่ไม่มีใบแจ้งหนี้เลยตลอด 12 เดือนถือว่าเลิกซื้อ แล้วคิดอัตราลูกค้าเลิกซื้อต่อปี

กาญจนบุรีหมึกพิมพ์ทำตาม 4 ขั้นนี้กับลูกค้าทั้ง 120 ราย แล้วเรียงตามกำไรขั้นต้นหลังหักต้นทุนเงินจม พบว่าลูกค้า 10 อันดับแรกตามยอดซื้อ ติดอันดับแรกตาม CLV เพียง 6 ราย บริษัทจึงใช้ CLV เป็นเกณฑ์จัดลำดับการเยี่ยมลูกค้าของฝ่ายขายแทนยอดซื้อ


ข้อควรรู้เกี่ยวกับ Customer Lifetime Value

  • CLV เป็นตัวเลขประมาณการ อัตราลูกค้าเลิกซื้อและอัตรากำไรขั้นต้นเปลี่ยนได้ทุกปี ธุรกิจควรคำนวณใหม่อย่างน้อยปีละครั้ง
  • CLV ไม่ใช่รายการในงบการเงิน ตัวเลขนี้ใช้บริหารภายใน รายได้ในงบการเงินยังรับรู้ตามการส่งมอบสินค้าและเอกสารขายจริง
  • ใช้ CLV คู่กับความเสี่ยงหนี้เสีย ลูกค้าที่ CLV สูงแต่ค้างชำระนานผิดปกติ อาจกลายเป็นหนี้สูญที่กินกำไรหลายปีของลูกค้ารายนั้น
  • อัตราคิดลดและดอกเบี้ยควรใช้ตัวเลขของธุรกิจเอง ดอกเบี้ยเงินเบิกเกินบัญชีหรือเงินกู้ที่จ่ายจริงสะท้อนต้นทุนเงินได้ตรงกว่าตัวเลขทั่วไป
  • ตัวเลขในบทความเป็นตัวอย่างสมมติ ยอดซื้อ อัตรากำไรขั้นต้น ดอกเบี้ย และจำนวนลูกค้าของกาญจนบุรีหมึกพิมพ์ใช้อธิบายวิธีคิด ธุรกิจจริงควรใช้ข้อมูลของตัวเองและตรวจตัวเลขกำไรกับผู้ทำบัญชี

สรุป – ลูกค้าที่มีค่าที่สุดคือรายที่ทิ้งกำไรไว้มาก ไม่ใช่รายที่ซื้อมาก

  • Customer Lifetime Value หมายถึงมูลค่าที่ธุรกิจได้จากลูกค้าหนึ่งรายตลอดช่วงที่ลูกค้ายังซื้ออยู่
  • CLV ที่ใช้ตัดสินใจได้ตรงควรคิดจากกำไรขั้นต้น และหักต้นทุนเงินที่จมอยู่ในลูกหนี้
  • จำนวนปีที่ลูกค้าอยู่หาได้จาก 1 หารด้วยอัตราลูกค้าเลิกซื้อต่อปี
  • ลดอัตราลูกค้าเลิกซื้อและเก็บเงินให้ตรงเวลา มักเพิ่ม CLV ได้มากกว่าการลดราคา

ฝ่ายบัญชีเริ่มได้วันนี้ด้วยการดึงยอดขายปีที่แล้วของลูกค้า 20 รายแรก ใส่อัตรากำไรขั้นต้นและวันที่ลูกค้าจ่ายจริงของแต่ละราย แล้วเรียงลำดับใหม่ตามกำไรหลังหักต้นทุนเงินจม ลูกค้าที่อันดับตกมากที่สุดคือรายที่ควรทบทวนส่วนลดและเครดิตเทอมก่อน

เห็นยอดค้างชำระของลูกค้าแต่ละรายด้วย PEAK

PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ ช่วยออกใบแจ้งหนี้และใบกำกับภาษีให้ลูกค้าแต่ละราย และพิมพ์ รายงานอายุลูกหนี้ เป็นไฟล์ Excel แยกตามกลุ่มผู้ติดต่อได้ ฝ่ายบัญชีจึงมีข้อมูลยอดขายและวันค้างชำระไว้คำนวณ CLV และคุยเรื่องเครดิตเทอมกับฝ่ายขายจากตัวเลขชุดเดียวกัน – ทดลองใช้ PEAK ฟรี

อ่านเรื่องการบริหารลูกค้าและลูกหนี้เพิ่มเติม

แหล่งอ้างอิง:


คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Customer Lifetime Value

CLV กับ LTV ต่างกันไหม

ไม่ต่าง CLV ย่อมาจาก Customer Lifetime Value ส่วน LTV ย่อมาจาก Lifetime Value ทั้งสองคำหมายถึงมูลค่าที่ได้จากลูกค้าหนึ่งรายตลอดช่วงที่ซื้อ สิ่งที่ต้องดูคือแต่ละทีมคิดจากยอดขายหรือจากกำไรขั้นต้น เพราะตัวเลขต่างกันมาก

ธุรกิจที่เพิ่งเริ่มและยังไม่มีข้อมูลหลายปีคิดมูลค่าลูกค้าอย่างไร

ธุรกิจที่เพิ่งเริ่มใช้ข้อมูลที่มีอยู่ประมาณไปก่อน เช่น ยอดซื้อเฉลี่ยและความถี่จาก 6 ถึง 12 เดือนแรก แล้วสมมติจำนวนปีที่ลูกค้าอยู่แบบระมัดระวัง เช่น 2 ถึง 3 ปี เมื่อข้อมูลครบปีให้คำนวณอัตราลูกค้าเลิกซื้อจริงแทนตัวเลขสมมติ

ควรคำนวณ CLV บ่อยแค่ไหน

ธุรกิจส่วนใหญ่คำนวณ CLV ปีละครั้งหลังปิดงบได้ เพราะอัตรากำไรขั้นต้นและจำนวนลูกค้าที่เลิกซื้อนิ่งที่สุดตอนนั้น ธุรกิจที่มีลูกค้ามากหรือเปลี่ยนราคาบ่อยอาจทบทวนรายไตรมาส

CLV ใช้กับธุรกิจขายปลีกได้ไหม

ได้ สูตรเดียวกันใช้กับลูกค้าบุคคลได้ แต่ธุรกิจขายปลีกมักคิดเป็นกลุ่มลูกค้าแทนรายคน เพราะลูกค้ามีจำนวนมากและมักไม่มีเครดิตเทอม ต้นทุนเงินจมในลูกหนี้จึงมักไม่ต้องนำมาหัก


ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine

PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ เปลี่ยนงานบัญชีให้เป็นเรื่องง่าย