
อัปเดตเมื่อ 18 พฤศจิกายน 2569
เจ้าของกิจการ B2B หลายคนให้เครดิตเทอม 30 วันกับลูกค้าทุกราย แล้วมารู้ตัวตอนสิ้นปีว่าบางรายค้างจ่ายเกิน 3 เดือน ทั้งที่ได้เงื่อนไขเท่ากับรายที่จ่ายตรง บทความนี้อธิบายว่า Customer Segmentation คืออะไร แบ่งลูกค้าองค์กรอย่างไร และใช้กลุ่มนั้นตั้งเครดิตเทอมกับวงเงินอย่างไร
Customer Segmentation คืออะไร เกี่ยวกับธุรกิจ B2B อย่างไร
Customer Segmentation (การแบ่งกลุ่มลูกค้า) หมายถึง การแบ่งลูกค้าหรือตลาดเป้าหมายออกเป็นกลุ่มย่อยที่มีลักษณะร่วมกัน เพื่อให้ธุรกิจเลือกวิธีขาย ราคา และเงื่อนไขที่เหมาะกับแต่ละกลุ่ม ในธุรกิจ B2B การแบ่งกลุ่มช่วยเรื่องเงินโดยตรง เพราะลูกค้าองค์กรส่วนใหญ่ซื้อเป็นเครดิต
ตำราการตลาดแบ่ง Segmentation เป็น 4 ประเภทหลัก ซึ่งใช้กับลูกค้าทั่วไปเป็นหลัก
| ประเภท | แบ่งตาม | ตัวอย่าง |
|---|---|---|
| Demographic | ลักษณะประชากร | อายุ รายได้ อาชีพ |
| Geographic | พื้นที่ | ภาค จังหวัด เขตเมืองหรือชนบท |
| Psychographic | ไลฟ์สไตล์และค่านิยม | คนรักสุขภาพ คนชอบของพรีเมียม |
| Behavioral | พฤติกรรมการซื้อ | ความถี่ ยอดซื้อ ความภักดี |
การแบ่งกลุ่มเป็นขั้นแรกของกรอบ STP คือ Segmentation (แบ่งกลุ่ม) Targeting (เลือกกลุ่มเป้าหมาย) และ Positioning (วางตำแหน่งสินค้าในใจกลุ่มนั้น)
ธุรกิจ B2B ได้ประโยชน์จากการแบ่งกลุ่มลูกค้า 3 อย่าง
- ให้เครดิตเทอมต่างกันตามความเสี่ยง ลูกค้าที่จ่ายตรงได้เงื่อนไขดีกว่า ส่วนรายที่จ่ายช้าไม่ได้วงเงินเท่าเดิม
- ใช้เวลาทีมขายกับลูกค้าที่สร้างรายได้หลัก ทีมขายรู้ว่ารายไหนควรเข้าพบบ่อย รายไหนดูแลผ่านโทรศัพท์ได้
- เห็นหนี้เสี่ยงก่อนกลายเป็นหนี้เสีย เมื่อดูอายุลูกหนี้แยกตามกลุ่ม ปัญหาจะชัดกว่าดูยอดรวม
ตัวอย่างที่ใช้ตลอดบทความนี้คือ บริษัท สยามอะไหล่อุตสาหกรรม จำกัด (ชื่อสมมุติ) ซึ่งค้าส่งอะไหล่เครื่องจักรให้โรงงาน 80 ราย ยอดขายปีละ 24 ล้านบาท ให้เครดิตเทอม 30 วันทุกราย และมีลูกหนี้คงค้าง 4 ล้านบาท
แบ่งกลุ่มลูกค้า B2B ได้กี่วิธี
ธุรกิจ B2B แบ่งกลุ่มลูกค้าองค์กรได้ 4 วิธีหลัก คือ ตามข้อมูลบริษัท (Firmographic) ตามพฤติกรรมการซื้อ ตามมูลค่า และตามความเสี่ยงทางเครดิต สองวิธีหลังใช้กำหนดเครดิตเทอมได้ตรงที่สุด ธุรกิจส่วนใหญ่จึงใช้ 2 แกนนี้คู่กัน
แบ่งตามข้อมูลบริษัท (Firmographic)
การแบ่งแบบ Firmographic ใช้ข้อมูลพื้นฐานของบริษัทลูกค้า เช่น อุตสาหกรรม จำนวนพนักงาน ทุนจดทะเบียน และรายได้ต่อปี ข้อมูลนี้ช่วยเลือกสินค้าและวิธีเสนอขาย สยามอะไหล่อุตสาหกรรมแยกลูกค้าโรงงานอาหารออกจากโรงงานชิ้นส่วนยานยนต์ เพราะสองกลุ่มใช้อะไหล่คนละชุด
แบ่งตามพฤติกรรมการซื้อด้วย RFM
RFM คือการให้คะแนนลูกค้า 3 ด้าน ได้แก่ Recency (ซื้อครั้งล่าสุดเมื่อไร) Frequency (ซื้อบ่อยแค่ไหน) และ Monetary (ซื้อรวมเท่าไร) ธุรกิจให้คะแนนแต่ละด้าน 1 ถึง 3 แล้วรวมกัน ลูกค้าที่ได้ 8 ถึง 9 คะแนนคือกลุ่มที่ควรรักษาไว้ก่อน
โรงงานลูกค้ารายหนึ่งของสยามอะไหล่อุตสาหกรรมซื้อครั้งล่าสุด 10 วันก่อน (3 คะแนน) ซื้อ 14 ครั้งต่อปี (3 คะแนน) และซื้อรวม 1,500,000 บาท (3 คะแนน) ได้ 9 คะแนนเต็ม
แบ่งตามมูลค่าลูกค้า (Tier A B C)
การแบ่งตามมูลค่าใช้ยอดซื้อต่อปีของลูกค้าแต่ละราย แล้วตั้งเกณฑ์เป็น 3 ระดับ สยามอะไหล่อุตสาหกรรมใช้เกณฑ์ดังนี้ (ข้อมูลสมมติ)
| กลุ่ม | ยอดซื้อต่อปี | จำนวนลูกค้า | ยอดขายรวม | สัดส่วน |
|---|---|---|---|---|
| A | เกิน 1,000,000 บาท | 8 ราย | 12,000,000 บาท | 50% |
| B | 300,000 ถึง 1,000,000 บาท | 22 ราย | 8,400,000 บาท | 35% |
| C | ต่ำกว่า 300,000 บาท | 50 ราย | 3,600,000 บาท | 15% |
ลูกค้ากลุ่ม A เพียง 8 รายสร้างยอดขายครึ่งหนึ่งของบริษัท ส่วนกลุ่ม C 50 รายสร้างยอดขายแค่ร้อยละ 15 สัดส่วนแบบนี้ต่างกันในแต่ละธุรกิจ จึงควรคำนวณจากข้อมูลขายของตัวเอง
แบ่งตามความเสี่ยงทางเครดิต
การแบ่งตามความเสี่ยงใช้ประวัติการจ่ายเงินของลูกค้า เช่น จำนวนวันที่จ่ายจริงโดยเฉลี่ย จำนวนครั้งที่จ่ายช้า และประวัติผิดนัดชำระ ลูกค้าใหม่ควรตรวจ ข้อมูลเครดิตบูโรนิติบุคคล ก่อนให้เครดิต
สยามอะไหล่อุตสาหกรรมแบ่งความเสี่ยงเป็น 3 ระดับ จ่ายเฉลี่ยไม่เกิน 35 วันเป็นความเสี่ยงต่ำ 36 ถึง 60 วันเป็นความเสี่ยงกลาง และเกิน 60 วันหรือเคยผิดนัดชำระเป็นความเสี่ยงสูง ผลคือมีลูกค้าความเสี่ยงต่ำ 52 ราย กลาง 18 ราย และสูง 10 ราย
กำหนดเครดิตเทอมและวงเงินตามกลุ่มลูกค้าอย่างไร
ธุรกิจกำหนด เครดิตเทอม ตามกลุ่มลูกค้าได้ด้วยการดู 2 แกนพร้อมกัน คือ มูลค่าของลูกค้าและความเสี่ยงในการจ่ายเงิน ลูกค้ามูลค่าสูงแต่จ่ายช้ายังไม่ควรได้เครดิตเทอมยาวแบบกลุ่ม A
สยามอะไหล่อุตสาหกรรมตั้งนโยบายใหม่ดังนี้ (ข้อมูลสมมติ)
| กลุ่ม | เงื่อนไข | เครดิตเทอม | วงเงินเครดิต |
|---|---|---|---|
| A ความเสี่ยงต่ำ | ซื้อเกิน 1 ล้านบาทต่อปี จ่ายเฉลี่ยไม่เกิน 35 วัน | 45 วัน | ยอดซื้อเฉลี่ยต่อเดือน × 1.5 |
| B หรือ A ความเสี่ยงกลาง | ซื้อ 300,000 บาทขึ้นไป จ่ายเฉลี่ยไม่เกิน 60 วัน | 30 วัน | ยอดซื้อเฉลี่ยต่อเดือน × 1 |
| C ความเสี่ยงสูง หรือลูกค้าใหม่ | ซื้อน้อย จ่ายช้าเกิน 60 วัน หรือยังไม่มีประวัติ | เงินสด หรือมัดจำร้อยละ 50 | ไม่เกิน 30,000 บาท |
วงเงินเครดิต = ยอดซื้อเฉลี่ยต่อเดือน × (เครดิตเทอม ÷ 30)
- ลูกค้ากลุ่ม A ที่ซื้อปีละ 1,500,000 บาท ซื้อเฉลี่ยเดือนละ 125,000 บาท วงเงิน 125,000 × 1.5 = 187,500 บาท บริษัทปัดเป็น 190,000 บาท
- ลูกค้ากลุ่ม B ที่ซื้อปีละ 600,000 บาท ซื้อเฉลี่ยเดือนละ 50,000 บาท วงเงิน 50,000 บาท
มีลูกค้ากลุ่ม A รายหนึ่งที่จ่ายเฉลี่ย 70 วัน บริษัทจึงจัดรายนี้เป็นความเสี่ยงสูง และให้เครดิตเทอม 30 วันพร้อมวงเงินเท่ายอดซื้อ 1 เดือน แทน 45 วัน
ใช้รายงานอายุลูกหนี้ดูความเสี่ยงแต่ละกลุ่มอย่างไร
รายงานอายุลูกหนี้ (AR Aging Report คือรายงานที่แบ่งยอดลูกหนี้ค้างตามจำนวนวันนับจากวันครบกำหนด) บอกได้ว่าเงินค้างอยู่ที่ลูกค้ากลุ่มไหนและค้างนานเท่าไร ธุรกิจควรเปิดรายงานนี้ทุกเดือน แล้วดูแยกตามกลุ่มลูกค้า
สยามอะไหล่อุตสาหกรรมเปิดรายงานก่อนแบ่งกลุ่ม ได้ผลดังนี้ (ข้อมูลสมมติ)
| อายุหนี้ | ยอดค้าง | สัดส่วน |
|---|---|---|
| 0 ถึง 30 วัน | 2,600,000 บาท | 65% |
| 31 ถึง 60 วัน | 600,000 บาท | 15% |
| 61 ถึง 90 วัน | 320,000 บาท | 8% |
| เกิน 90 วัน | 480,000 บาท | 12% |
| รวม | 4,000,000 บาท | 100% |
จุดที่ควรสังเกตคือยอดเกิน 90 วัน 480,000 บาทนั้น 390,000 บาทมาจากลูกค้าความเสี่ยงสูง 10 รายเท่านั้น ผู้ทำบัญชีใช้ข้อมูลนี้ ประเมินความเสี่ยงลูกหนี้ และพิจารณาตั้งค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญตามมาตรฐานการบัญชีที่กิจการใช้
แบ่งกลุ่มลูกค้าช่วยลดหนี้ค้างนานได้อย่างไร
การแบ่งกลุ่มลูกค้าช่วยลดหนี้ค้างนานได้ 2 ทาง คือ ไม่ให้เครดิตเกินกำลังจ่ายตั้งแต่ต้น และติดตามหนี้ตามลำดับความเสี่ยง ทีมบัญชีจึงโทรตามลูกค้ากลุ่มเสี่ยงก่อนวันครบกำหนด ไม่ต้องรอให้ค้างนาน
สยามอะไหล่อุตสาหกรรมทำ 3 อย่างหลังแบ่งกลุ่ม
- เปลี่ยนลูกค้าความเสี่ยงสูง 10 รายเป็นเงินสดหรือมัดจำ ยอดใหม่ของกลุ่มนี้จึงไม่เพิ่มเป็นหนี้ค้าง
- โทรเตือนกลุ่มความเสี่ยงกลางก่อนครบกำหนด 7 วัน และส่งใบแจ้งหนี้ซ้ำทางอีเมล
- ติดตามหนี้เกิน 90 วันเป็นรายสัปดาห์ ตาม ขั้นตอนทวงหนี้ B2B และเสนอผ่อนชำระเป็นงวดให้รายที่ยังติดต่อได้
หลัง 6 เดือน ยอดหนี้เกิน 90 วันลดจาก 480,000 บาทเหลือ 200,000 บาท หรือร้อยละ 5 ของลูกหนี้ 4 ล้านบาท บริษัทได้เงินสดกลับมา 280,000 บาท (ข้อมูลสมมติ)
เริ่มทำ Customer Segmentation ใน 5 ขั้นตอน
ธุรกิจเริ่มทำ Customer Segmentation ได้ใน 5 ขั้นตอน โดยใช้ข้อมูลขายและการรับเงินที่มีอยู่แล้วในระบบบัญชี ไม่ต้องรอซื้อระบบใหม่ ธุรกิจที่มีลูกค้าไม่มากเริ่มจากสเปรดชีตได้
- ดึงข้อมูลลูกค้า 12 เดือนล่าสุด ได้แก่ ยอดซื้อรวม จำนวนครั้งที่ซื้อ วันที่ซื้อล่าสุด และจำนวนวันที่จ่ายจริงโดยเฉลี่ย
- ตั้งเกณฑ์ 2 แกน เลือกเกณฑ์มูลค่า (A B C) และเกณฑ์ความเสี่ยง (ต่ำ กลาง สูง) ให้เป็นตัวเลขที่ทุกคนเข้าใจตรงกัน
- จัดลูกค้าเข้ากลุ่มและตั้งนโยบาย กำหนดเครดิตเทอม วงเงิน และส่วนลดของแต่ละกลุ่ม
- แจ้งทีมขายและทีมบัญชี ให้ใช้นโยบายเดียวกัน และกำหนดว่าใครอนุมัติเมื่อลูกค้าขอเกินวงเงิน
- ทบทวนทุก 3 เดือน ย้ายกลุ่มตามข้อมูลล่าสุด ทั้งขึ้นและลง
สยามอะไหล่อุตสาหกรรมทบทวนรอบแรกหลัง 3 เดือน พบลูกค้ากลุ่ม C จำนวน 6 รายจ่ายตรงทุกงวด บริษัทจึงย้ายทั้ง 6 รายไปกลุ่ม B และให้เครดิตเทอม 30 วัน ลูกค้าจึงมีเหตุผลที่จะจ่ายตรงต่อไป ข้อมูลลูกค้าในอุดมคติที่ได้จากรอบนี้ยังใช้กำหนด Ideal Customer Profile ให้ทีมขายหาลูกค้าใหม่ได้ด้วย
ข้อควรรู้เกี่ยวกับ Customer Segmentation
- มูลค่ากับความเสี่ยงต้องดูคู่กัน ลูกค้าซื้อมากแต่จ่ายช้าไม่ควรได้เครดิตเทอมยาวเท่าลูกค้าที่จ่ายตรง
- เกณฑ์แบ่งกลุ่มต้องเป็นตัวเลข เช่น ยอดซื้อต่อปีและวันจ่ายเฉลี่ย ไม่ใช่ความรู้สึกของทีมขาย
- ลูกค้าใหม่ยังไม่มีประวัติ ควรเริ่มที่เงินสดหรือวงเงินต่ำ แล้วค่อยขยับตามประวัติจ่ายจริง
- ทบทวนกลุ่มเป็นรอบ ลูกค้าเปลี่ยนพฤติกรรมได้ ทั้งดีขึ้นและแย่ลง
- ตัวเลขในบทความเป็นข้อมูลสมมติ เกณฑ์และนโยบายของแต่ละธุรกิจต่างกัน การตั้งค่าเผื่อหนี้สงสัยจะสูญและการตัดหนี้สูญควรปรึกษาผู้ทำบัญชีหรือผู้สอบบัญชีของกิจการ
สรุป – แบ่งกลุ่มลูกค้าก่อน แล้วค่อยแจกเครดิตเทอม
- Customer Segmentation คือการแบ่งลูกค้าเป็นกลุ่มที่มีลักษณะร่วมกัน เพื่อใช้วิธีขายและเงื่อนไขต่างกัน
- ธุรกิจ B2B ควรใช้ 2 แกน คือ มูลค่าลูกค้า (A B C) และความเสี่ยงในการจ่ายเงิน
- เครดิตเทอมและวงเงินควรต่างกันตามกลุ่ม และคิดวงเงินจากยอดซื้อเฉลี่ยต่อเดือน
- รายงานอายุลูกหนี้แยกตามกลุ่มบอกได้ว่าเงินค้างอยู่ที่ใคร
เจ้าของกิจการเริ่มได้วันนี้ด้วยการเปิดรายงานอายุลูกหนี้เดือนล่าสุด แล้วจดชื่อลูกค้าที่มียอดค้างเกิน 60 วัน รายชื่อนี้คือกลุ่มความเสี่ยงสูงชุดแรกที่ควรปรับเครดิตเทอมก่อนรับออร์เดอร์ถัดไป
ดูอายุลูกหนี้แยกรายลูกค้าด้วย PEAK
เมื่อต้องรู้ว่าเงินค้างอยู่ที่ลูกค้ากลุ่มไหน PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ บันทึกการขายเชื่อและการรับชำระของลูกค้าแต่ละรายไว้ในระบบเดียวกับเอกสารขาย
ทีมบัญชีออก รายงานอายุลูกหนี้ เพื่อทบทวนกลุ่มลูกค้าทุกรอบได้ ถ้าอยากเริ่มจัดกลุ่มลูกค้าจากตัวเลขจริง ทดลองใช้ PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ฟรี 30 วัน
อ่านเรื่องลูกหนี้และลูกค้าเพิ่มเติม
- DSO คืออะไร วัดจำนวนวันเก็บเงินจากลูกค้าโดยเฉลี่ย
- บริหารลูกหนี้ค้างชำระ วิธีจัดการเมื่อลูกค้าไม่จ่ายตามกำหนด
- ตรวจคู่ค้าจากคลังข้อมูลธุรกิจ ดูงบการเงินของลูกค้าใหม่ก่อนให้เครดิต
- Customer Experience คืออะไร ดูแลลูกค้ากลุ่มหลักให้ซื้อต่อ
แหล่งอ้างอิง:
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการแบ่งกลุ่มลูกค้า
Segmentation กับ Targeting ต่างกันอย่างไร
Segmentation คือการแบ่งลูกค้าหรือตลาดออกเป็นกลุ่ม ส่วน Targeting คือการเลือกว่าจะมุ่งขายให้กลุ่มไหนจากกลุ่มที่แบ่งไว้ ทั้งสองเป็นขั้นที่ 1 และ 2 ของกรอบ STP ธุรกิจจึงต้องแบ่งกลุ่มก่อนเลือกกลุ่มเป้าหมาย
ธุรกิจที่มีลูกค้าไม่ถึง 20 ราย ต้องแบ่งกลุ่มไหม
ควรแบ่ง แม้ลูกค้าน้อยก็ตาม เพราะลูกค้ารายเดียวที่ค้างจ่ายกระทบเงินสดของธุรกิจเล็กมาก ธุรกิจขนาดนี้ใช้สเปรดชีตแยกลูกค้าตามยอดซื้อและวันจ่ายเฉลี่ยก็เพียงพอ
ธุรกิจควรแบ่งลูกค้าเป็นกี่กลุ่ม
ธุรกิจส่วนใหญ่เริ่มที่ 3 กลุ่มต่อแกนก็พอ คือ A B C ตามมูลค่า และต่ำ กลาง สูง ตามความเสี่ยง จำนวนกลุ่มที่มากเกินไปทำให้ทีมขายจำนโยบายไม่ได้ และย้ายกลุ่มยากเมื่อทบทวน
ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine
