อัปเดตเมื่อ 11 พฤศจิกายน 2569
เจ้าของกิจการหลายคนเริ่มรู้สึกตอนทีมโตถึง 10 กว่าคนว่า ตัวเองยังต้องตอบทุกคำถามและตัดสินใจทุกเรื่อง ทั้งที่ลูกทีมเก่งพอจะทำเองได้ บทความนี้อธิบายว่า Leadership คืออะไร ผู้นำที่ดีมีคุณสมบัติและทักษะอะไร และเจ้าของธุรกิจขนาดเล็กฝึกภาวะผู้นำอย่างไรให้เห็นผลในงานจริง
Leadership คืออะไร ต่างจากการบริหารงานตรงไหน
Leadership (ภาวะผู้นำ) หมายถึง การทำให้คนกลุ่มหนึ่งเห็นเป้าหมายเดียวกัน เชื่อใจกัน และลงมือทำจนไปถึงเป้าหมายนั้น ภาวะผู้นำไม่ได้มาพร้อมตำแหน่ง หัวหน้าที่มีตำแหน่งอาจไม่มีภาวะผู้นำ ส่วนลูกทีมที่ไม่มีตำแหน่งก็อาจมีได้
ภาวะผู้นำต่างจากการบริหารงาน (Management) ที่โจทย์ของงาน John Kotter เขียนใน Harvard Business Review ว่า การบริหารคือการรับมือกับความซับซ้อน ส่วนภาวะผู้นำคือการรับมือกับความเปลี่ยนแปลง
| ด้าน | Leadership (ภาวะผู้นำ) | Management (การบริหารงาน) |
|---|---|---|
| คำถามหลัก | ทีมควรไปทางไหน และทำไม | งานจะเสร็จตามแผนได้อย่างไร |
| สิ่งที่ทำ | บอกทิศทาง สร้างความเชื่อใจ พาทีมผ่านการเปลี่ยนแปลง | วางแผน แบ่งงาน ตั้งงบ ตรวจผล |
| ตัวอย่างในบริษัทรับงานบริการ | ตัดสินใจรับลูกค้ากลุ่มใหม่และอธิบายทีมว่าทำไม | จัดตารางช่างให้ทันทุกนัด |
เจ้าของธุรกิจขนาดเล็กต้องทำทั้งสองอย่าง ภาวะผู้นำมีผลกับธุรกิจอย่างน้อย 3 ด้าน
- ทีมตัดสินใจเองได้มากขึ้น เมื่อทีมรู้ว่าเป้าหมายคืออะไร ลูกทีมเลือกทางที่ถูกได้โดยไม่ต้องโทรถามทุกเรื่อง
- งานแก้ซ้ำน้อยลง ทีมที่เข้าใจมาตรฐานเดียวกันส่งงานผิดน้อยกว่า
- คนเก่งอยู่นานขึ้น ลูกทีมที่เห็นว่าหัวหน้าทำตามที่พูดและให้โอกาสเติบโต มีเหตุผลน้อยลงที่จะย้ายงาน
ตัวอย่างที่ใช้ตลอดบทความนี้คือ บริษัท สยามคูลเซอร์วิส จำกัด (ชื่อสมมุติ) ซึ่งรับติดตั้งและซ่อมระบบปรับอากาศให้โรงงาน มีพนักงาน 18 คน แบ่งเป็นทีมช่าง 3 ทีม และรับงานราว 60 งานต่อเดือน
Leader กับ Leadership ต่างกันอย่างไร
Leader คือคนที่ทำหน้าที่นำ ส่วน Leadership คือพฤติกรรมและทักษะที่คนคนนั้นใช้นำทีม Leader จึงเป็นตำแหน่งหรือบทบาท ส่วน Leadership เป็นสิ่งที่ทีมเห็นจากการกระทำ
หัวหน้างานระดับต้นอย่าง Supervisor เป็น Leader ของทีมตามตำแหน่ง แต่ทีมจะเดินตามจริงก็ต่อเมื่อหัวหน้าคนนั้นบอกเป้าหมายชัดและทำตามที่พูด
ผู้นำที่ดีมีคุณสมบัติอะไรบ้าง
ผู้นำที่ดีมีคุณสมบัติหลัก 8 ข้อ ทุกข้อฝึกได้ และทีมเห็นได้จากพฤติกรรมในงานประจำวัน ไม่ใช่จากคำพูดในวันประชุมใหญ่
| คุณสมบัติผู้นำ | ทีมเห็นจากอะไร | ตัวอย่างในบริษัทรับงานบริการ |
|---|---|---|
| บอกทิศทางชัด | ทุกคนตอบได้ว่าเดือนนี้อะไรสำคัญที่สุด | เป้าเดือนนี้คืองานแก้ซ้ำไม่เกินร้อยละ 5 |
| ทำตามที่พูด | สิ่งที่ประกาศไว้เกิดขึ้นจริง | สัญญาว่าจะซื้อเครื่องมือใหม่แล้วซื้อจริง |
| ตัดสินใจทันเวลา | เรื่องค้างไม่รอนานจนงานเสีย | ตอบเรื่องอะไหล่ภายในวันเดียว |
| รับฟัง | ลูกทีมกล้าบอกปัญหาตั้งแต่ต้น | ช่างบอกว่าสเปกงานไม่ตรงก่อนเริ่มติดตั้ง |
| ยอมรับความผิดพลาด | หัวหน้าบอกได้ว่าตัวเองพลาดตรงไหน | ยอมรับว่ารับงานซ้อนวันจนทีมไปไม่ทัน |
| ควบคุมอารมณ์ได้ | ไม่ระบายอารมณ์ใส่ทีมตอนเกิดปัญหา | คุยกับลูกค้าที่โกรธโดยไม่โยนความผิดให้ช่าง |
| พัฒนาคน | ลูกทีมทำงานยากขึ้นได้ทุกปี | ให้ช่างรุ่นน้องคุมงานเล็กก่อน |
| เป็นธรรม | ใช้เกณฑ์เดียวกันกับทุกคน | แบ่งงานต่างจังหวัดตามรอบ ไม่ใช่ตามใจ |
ตารางนี้บอกว่าคุณสมบัติผู้นำส่วนใหญ่เป็นเรื่องความสม่ำเสมอ คนในทีมไม่ได้ตัดสินหัวหน้าจากวันที่ทำได้ดีเป็นพิเศษ แต่ตัดสินจากสิ่งที่หัวหน้าทำซ้ำทุกสัปดาห์
ก่อนปรับตัวเอง เจ้าของสยามคูลเซอร์วิสตอบโทรศัพท์จากหน้างานวันละราว 25 สาย เพราะช่างไม่รู้ว่าเรื่องไหนตัดสินใจเองได้ งานแก้ซ้ำในเดือนนั้นมี 9 จาก 60 งาน หรือร้อยละ 15
Leadership Skill คืออะไร มีทักษะอะไรบ้าง
Leadership Skill หรือทักษะการเป็นผู้นำ คือทักษะที่หัวหน้าใช้ทำให้ทีมทำงานไปทางเดียวกัน ทักษะที่ใช้บ่อยมี 5 ทักษะ และทั้งหมดอยู่ในกลุ่ม Soft Skill ที่ฝึกได้ด้วยการลงมือทำ
- การสื่อสารเป้าหมาย บอกว่าต้องได้ผลอะไร ภายในเมื่อไร และทำไม ด้วยคำที่ลูกทีมเข้าใจ
- การตัดสินใจ เลือกทางจากข้อมูลที่มี กำหนดวันทบทวน และบอกทีมว่าเลือกเพราะอะไร
- การมอบหมายงาน ให้งานพร้อมอำนาจตัดสินใจที่พอดีกับงานนั้น
- ความฉลาดทางอารมณ์ (Emotional Intelligence) รู้ทันอารมณ์ตัวเองและอ่านอารมณ์คนในทีมได้
- การพัฒนาคน ให้ความเห็นหลังงานและเพิ่มงานที่ยากขึ้นทีละขั้น
ทักษะการตัดสินใจเป็นจุดที่เจ้าของกิจการติดบ่อย เพราะข้อมูลมักไม่ครบ หลักการ ตัดสินใจเมื่อข้อมูลไม่ครบ ช่วยให้ผู้นำเลือกได้เร็วขึ้นโดยยังทบทวนผลได้
Daniel Goleman เขียนใน Harvard Business Review ว่าความฉลาดทางอารมณ์อาจเป็นคุณสมบัติที่แยกผู้ทำงานโดดเด่นออกจากคนอื่น ผู้นำที่ใจเย็นตอนงานมีปัญหาจึงทำให้ทีมกล้าบอกปัญหาเร็วขึ้น
สยามคูลเซอร์วิสเริ่มจากทักษะแรก เจ้าของประกาศเป้าเดียวให้ทั้ง 3 ทีมว่า ภายใน 3 เดือนงานแก้ซ้ำต้องไม่เกินร้อยละ 5 และอธิบายว่างานแก้ซ้ำแต่ละครั้งกินเวลาช่างเท่ากับงานใหม่อีก 1 งาน
ภาวะผู้นำมีกี่ประเภท
ภาวะผู้นำแบ่งตามสไตล์การนำได้หลายแบบ แบบที่พบบ่อยในงานบริหารมี 6 แบบ ไม่มีแบบใดใช้ได้ทุกสถานการณ์ ผู้นำที่ดีเลือกสไตล์ตามความพร้อมของทีมและความเร่งของงาน
| สไตล์ผู้นำ | วิธีนำ | เหมาะกับสถานการณ์ |
|---|---|---|
| Transformational Leadership (ผู้นำการเปลี่ยนแปลง) | ชวนทีมเห็นภาพใหม่และเปลี่ยนวิธีทำงาน | ธุรกิจที่ต้องเปลี่ยนกลุ่มลูกค้าหรือวิธีขาย |
| Servant Leadership (ผู้นำแบบรับใช้) | ดูแลให้ทีมมีสิ่งที่ต้องใช้ทำงานก่อน | ทีมที่เก่งอยู่แล้วแต่ติดเรื่องทรัพยากร |
| Situational Leadership (ผู้นำตามสถานการณ์) | ปรับวิธีนำตามความพร้อมของแต่ละคน | ทีมที่มีทั้งคนใหม่และคนเก่า |
| Democratic Leadership (ผู้นำแบบมีส่วนร่วม) | ให้ทีมร่วมเสนอและเลือกทาง | เรื่องที่ทีมต้องลงมือเองและมีเวลาคุย |
| Autocratic Leadership (ผู้นำแบบสั่งการ) | ผู้นำตัดสินใจเองแล้วสั่งให้ทำ | เหตุฉุกเฉินหรือเรื่องความปลอดภัย |
| Adaptive Leadership (ผู้นำแบบปรับตัว) | ทดลองทางใหม่และปรับตามผลจริง | ตลาดหรือกฎเปลี่ยนเร็ว |
Transformational Leadership คือการนำที่ชวนทีมเปลี่ยนวิธีคิดและวิธีทำงานไปสู่ภาพใหม่ร่วมกัน ส่วน Servant Leadership คือการนำที่ผู้นำมองหน้าที่ตัวเองว่าเป็นคนดูแลให้ทีมทำงานได้เต็มที่
เจ้าของสยามคูลเซอร์วิสใช้ 2 สไตล์ในเดือนเดียวกัน ทีมช่างที่มีคนใหม่ 3 คนได้คู่มือขั้นตอนและหัวหน้ายืนดูหน้างาน ส่วนทีมที่มีช่างอาวุโสได้อำนาจเลือกวิธีแก้งานเอง และเจ้าของคอยหาอะไหล่ให้ทัน
เจ้าของธุรกิจ SME ใช้ภาวะผู้นำอย่างไรในงานจริง
เจ้าของธุรกิจ SME ใช้ภาวะผู้นำในงานจริงผ่าน 3 เรื่อง คือ ตั้งเป้าหมายที่ทีมวัดได้ แบ่งอำนาจตัดสินใจให้หัวหน้าทีม และสื่อสารทิศทางซ้ำอย่างสม่ำเสมอ เพราะเจ้าของมักยังทำงานหน้างานเองไปพร้อมกับนำทีม
ช่วงที่ทีมโตจาก 5 คนเป็น 15 ถึง 20 คน เป็นช่วงที่เจ้าของต้อง เปลี่ยนบทบาทจากคนทำเป็นคนนำ ถ้าเจ้าของยังตอบทุกเรื่องเอง งานจะช้าเท่ากับความเร็วของเจ้าของคนเดียว
สยามคูลเซอร์วิสเขียนกติกาใหม่ 1 หน้า หัวหน้าทีมช่างซื้ออะไหล่ได้เองไม่เกิน 20,000 บาทต่องาน และเลื่อนนัดลูกค้าได้เองไม่เกิน 1 วัน เรื่องที่เกินจากนี้ให้โทรหาเจ้าของ
กติกาแบบนี้คือหัวใจของ การมอบหมายงานให้ทีม หลังใช้กติกา 1 เดือน สายจากหน้างานลดจากวันละ 25 สายเหลือ 6 สาย เจ้าของมีเวลาไปคุยกับลูกค้าโรงงานรายใหม่มากขึ้น
เป้าหมายที่ทีมวัดได้ควรมีตัวเลขเดียวที่ทุกทีมดูร่วมกัน เช่น อัตรางานแก้ซ้ำ ตัวเลขนี้ช่วยให้ผู้นำคุยกับทีมด้วยข้อมูลเดียวกัน ไม่ใช่ความรู้สึก
ฝึกภาวะผู้นำอย่างไรให้เห็นผล
ผู้นำฝึกภาวะผู้นำได้ใน 4 ขั้น โดยเริ่มจากพฤติกรรมเดียวที่ทีมเห็นชัด แล้ววัดผลด้วยตัวเลขในงาน ไม่ใช่ความรู้สึกของผู้นำเอง
- ถามทีมก่อนว่าอยากให้ปรับอะไร ให้ลูกทีมตอบแบบไม่ระบุชื่อ 3 ข้อ คือ หัวหน้าควรทำต่อ ควรหยุด และควรเริ่มทำอะไร
- เลือกพฤติกรรมเดียวที่กระทบงานมากที่สุด เช่น ตอบเรื่องค้างช้า หรือเปลี่ยนเป้าบ่อย
- ฝึกในงานจริง 6 ถึง 8 สัปดาห์ ทำพฤติกรรมใหม่ซ้ำทุกวัน และขอ การให้ Feedback จากทีม ทุกสัปดาห์
- วัดตัวเลขเดิมซ้ำ ใช้ KPI ที่วัดผลงานทีม ตัวเดิม ถ้าดีขึ้นให้เขียนเป็นกติกาของทีม ถ้าไม่ดีขึ้นให้เปลี่ยนวิธี
หลังครบ 3 เดือน สยามคูลเซอร์วิสมีงานแก้ซ้ำ 4 จาก 64 งาน หรือราวร้อยละ 6.3 จากเดิมร้อยละ 15 (ข้อมูลสมมติ) ยังไม่ถึงเป้าร้อยละ 5 เจ้าของจึงต่อเป้าเดิมอีก 1 ไตรมาส และให้หัวหน้าทีมที่มีงานแก้ซ้ำน้อยที่สุดสอนอีก 2 ทีม
แบบประเมินภาวะผู้นำของตัวเองมีอะไรบ้าง
แบบประเมินภาวะผู้นำของตัวเองแบบสั้นมี 6 ข้อ ผู้นำตอบเองก่อน แล้วให้ลูกทีม 2 ถึง 3 คนตอบข้อเดียวกันแบบไม่ระบุชื่อ ข้อที่คำตอบต่างกันมากที่สุดคือจุดที่ควรฝึกก่อน
| ข้อ | คำถาม | ใช่ / ยังต้องพัฒนา |
|---|---|---|
| 1 | ทีมตอบได้ว่าเดือนนี้อะไรสำคัญที่สุด | |
| 2 | เรื่องที่สัญญากับทีมไว้ เกิดขึ้นจริงทุกเรื่อง | |
| 3 | เรื่องที่รอการตัดสินใจไม่ค้างเกิน 2 วัน | |
| 4 | ลูกทีมตัดสินใจเรื่องที่กำหนดไว้ได้เองโดยไม่ต้องถาม | |
| 5 | ลูกทีมกล้าบอกปัญหาก่อนที่ลูกค้าจะเห็น | |
| 6 | ผู้นำบอกทีมได้เมื่อตัวเองตัดสินใจพลาด |
ผลประเมินชุดนี้ใช้เพื่อหาจุดฝึก ไม่ใช่ให้คะแนนผู้นำ ถ้าตอบ ยังต้องพัฒนา หลายข้อ ให้เลือกข้อที่กระทบงานมากที่สุดเพียงข้อเดียวไปทำตาม 4 ขั้น
ข้อควรรู้ก่อนฝึกภาวะผู้นำในทีม
- ภาวะผู้นำไม่ได้แทนระบบงาน ทีมที่ไม่มีขั้นตอนและคู่มือ ยังทำงานผิดซ้ำได้แม้หัวหน้าจะสื่อสารเก่ง
- การแบ่งอำนาจต้องเขียนไว้ ถ้ากติกาอยู่แค่ในคำพูด ลูกทีมแต่ละคนจะเข้าใจขอบเขตไม่ตรงกัน
- สไตล์สั่งการใช้ได้เป็นช่วง ๆ เหตุฉุกเฉินหรือเรื่องความปลอดภัยต้องการคำสั่งชัด แต่ถ้าใช้ทุกเรื่อง ลูกทีมจะหยุดคิดเอง
- ผลประเมินจากทีมต้องไม่ย้อนกลับไปลงโทษคนตอบ ถ้าลูกทีมรู้สึกไม่ปลอดภัย คำตอบรอบถัดไปจะไม่ตรงความจริง
- ตัวเลขในบทความเป็นข้อมูลสมมติ จำนวนงาน สาย และเงินที่ใช้ตัดสินใจ ใช้อธิบายวิธีคิด แต่ละธุรกิจควรตั้งตัวเลขจากงานของตัวเอง
สรุป – ทีมเดินตามผู้นำที่บอกทิศทางชัดและทำตามที่พูด
- Leadership คือภาวะผู้นำที่ทำให้ทีมเห็นเป้าหมายเดียวกันและลงมือทำจนถึงเป้า ต่างจากการบริหารงานที่ดูแลให้งานเสร็จตามแผน
- คุณสมบัติผู้นำที่ดีส่วนใหญ่เป็นพฤติกรรมที่ทำซ้ำได้ เช่น บอกทิศทางชัด ทำตามที่พูด และตัดสินใจทันเวลา
- ไม่มีสไตล์ผู้นำแบบเดียวที่ใช้ได้ทุกทีม ผู้นำเลือกสไตล์ตามความพร้อมของคนและความเร่งของงาน
- ภาวะผู้นำวัดได้จากตัวเลขในงาน เช่น งานแก้ซ้ำหรือจำนวนเรื่องที่ต้องรอเจ้าของตัดสิน
เจ้าของกิจการเริ่มได้วันนี้ด้วยการนับว่าสัปดาห์นี้ลูกทีมถามเรื่องที่ควรตัดสินใจเองได้กี่ครั้ง แล้วเขียนกติกา 1 หน้าว่าหัวหน้าทีมตัดสินใจเรื่องไหนได้เอง เมื่อมีหัวหน้าทีมเพิ่ม ฝ่ายบุคคลก็มีงานปรับเงินเดือนตามตำแหน่งใหม่และออกสลิปให้ถูกต้อง
จ่ายเงินเดือนตามโครงสร้างทีมใหม่ด้วย PEAK Payroll
เมื่อบทบาทหัวหน้าทีมเปลี่ยน ค่าตอบแทนก็มักเปลี่ยนตาม PEAK Payroll โปรแกรมเงินเดือนออนไลน์ ช่วยทำจ่ายเงินเดือน ค่าจ้าง และสร้างสลิปเงินเดือนให้พนักงาน ถ้าอยากให้งานจ่ายเงินเดือนพร้อมก่อนปรับโครงสร้างทีม ทดลองใช้ PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ฟรี 30 วัน
อ่านเรื่องการบริหารทีมเพิ่มเติม
- OKR กับ KPI เลือกระบบตั้งเป้าที่เหมาะกับทีมเล็ก
- Meeting Cadence จัดจังหวะประชุมให้ทีมเห็นเป้าหมายตรงกัน
- ทรัพยากรมนุษย์คืออะไร วางระบบบริหารคนให้คุมต้นทุนได้
แหล่งอ้างอิง:
- Harvard Business Review: What Leaders Really Do (John P. Kotter)
- Harvard Business Review: What Makes a Leader (Daniel Goleman)
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Leadership
ภาวะผู้นำมีมาแต่เกิดหรือฝึกได้
ฝึกได้ พฤติกรรมที่ทีมใช้ตัดสินผู้นำ เช่น บอกทิศทางชัด ตัดสินใจทันเวลา และทำตามที่พูด เป็นนิสัยที่สร้างได้ด้วยการทำซ้ำและรับความเห็นจากทีม บุคลิกที่ติดตัวมาเพียงทำให้บางคนเริ่มได้ง่ายกว่า
คนที่ไม่มีตำแหน่งหัวหน้ามีภาวะผู้นำได้ไหม
ได้ พนักงานที่ไม่มีตำแหน่งแสดงภาวะผู้นำได้เมื่อชวนเพื่อนร่วมทีมแก้ปัญหา รับผิดชอบงานที่ไม่มีใครดู หรือเสนอวิธีที่ดีกว่า หลายบริษัทใช้พฤติกรรมเหล่านี้เป็นเกณฑ์เลือกหัวหน้าทีมคนถัดไป
ผู้นำที่ดีควรตัดสินใจเองหรือให้ทีมโหวต
ขึ้นกับเรื่องที่ตัดสิน เรื่องที่ทีมต้องลงมือเองและมีเวลาคุย ผู้นำควรให้ทีมร่วมเสนอ ส่วนเรื่องเร่งด่วนหรือความปลอดภัย ผู้นำควรตัดสินใจเองแล้วอธิบายเหตุผลภายหลัง
ควรเริ่มอ่านหนังสือเรื่อง Leadership เล่มไหน
หนังสือที่คนทำงานนิยมเริ่มอ่านมี The Leadership Challenge ของ James Kouzes และ Barry Posner ซึ่งสรุปพฤติกรรมผู้นำเป็นข้อปฏิบัติ และ The 21 Irrefutable Laws of Leadership ของ John C. Maxwell ผู้นำควรอ่านคู่กับการลองใช้กับทีมจริงทีละข้อ
ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine
About Author
