Logistics คืออะไร โลจิสติกส์มีกี่ประเภท ต้นทุนแต่ละส่วนคิดอย่างไร

อัปเดตเมื่อ 11 พฤศจิกายน 2569

เจ้าของกิจการค้าส่งหลายคนเห็นยอดขายโต แต่กำไรกลับไม่ขยับ จนลองรวมค่าน้ำมัน ค่าเช่าโกดัง และค่าแรงคนจัดของ แล้วพบว่าเงินก้อนใหญ่หายไประหว่างทางของสินค้า บทความนี้อธิบายว่า Logistics คืออะไร แบ่งเป็นกี่ประเภท ต้นทุนแต่ละส่วนคิดอย่างไร และธุรกิจควรส่งของเองหรือจ้างบริษัทขนส่ง

Logistics คืออะไร โลจิสติกส์เกี่ยวกับอะไรบ้าง

Logistics (โลจิสติกส์) หมายถึง การวางแผนและจัดการการเคลื่อนย้ายและการจัดเก็บสินค้า รวมถึงข้อมูลที่เกี่ยวข้อง ตั้งแต่จุดต้นทางถึงจุดที่ลูกค้าใช้สินค้า ให้ของไปถึงถูกที่ ถูกเวลา ในสภาพดี และด้วยต้นทุนที่เหมาะสม

สภาผู้เชี่ยวชาญด้านการจัดการห่วงโซ่อุปทาน (Council of Supply Chain Management Professionals หรือ CSCMP) นิยามการจัดการโลจิสติกส์ว่าเป็นส่วนหนึ่งของการจัดการห่วงโซ่อุปทาน ที่ดูแลการไหลของสินค้าทั้งขาไปและขากลับ

งานโลจิสติกส์ของธุรกิจทั่วไปจึงเกี่ยวกับ 5 เรื่อง คือ การขนส่ง คลังสินค้า สินค้าคงคลัง บรรจุภัณฑ์ และข้อมูลติดตามสินค้า

โลจิสติกส์มีผลกับธุรกิจ 3 ทาง

• ต้นทุนต่อชิ้น ค่าขนส่งเข้า ค่าเช่าคลัง และค่าส่งของถึงลูกค้ารวมกันเป็นต้นทุนที่ราคาขายต้องครอบคลุม
• เงินที่จมในสต๊อก คลังที่เก็บของมากเกินจำเป็นทำให้เงินสดไปอยู่ในโกดังแทนบัญชีธนาคาร
• ความเชื่อใจของลูกค้า ลูกค้า B2B วางแผนงานจากวันที่ของมาถึง ส่งช้าหรือส่งผิดหนึ่งครั้งอาจทำให้ลูกค้าหาผู้ขายสำรอง

ตัวอย่างที่ใช้ตลอดบทความนี้คือ บริษัท ลาดกระบังเคมีภัณฑ์ จำกัด (ชื่อสมมุติ) ซึ่งค้าส่งน้ำยาทำความสะอาดอุตสาหกรรมให้โรงงานและอาคารสำนักงานในกรุงเทพฯ และปริมณฑล มียอดขายเดือนละราว 3,200,000 บาท เช่าคลัง 1 แห่ง และส่งของด้วยรถบริษัท 2 คัน

Logistics กับ Supply Chain ต่างกันอย่างไร

Logistics เป็นส่วนหนึ่งของ Supply Chain โลจิสติกส์ดูแลการเคลื่อนย้ายและจัดเก็บสินค้า ส่วน ห่วงโซ่อุปทาน ครอบคลุมทั้ง 5 ขั้น คือ วางแผน จัดหา ผลิต ส่งมอบ และรับคืน และจัดการสินค้า ข้อมูล และเงินที่ไหลระหว่างธุรกิจทุกทอด

ประเด็น	Logistics	Supply Chain
ขอบเขต	ขนส่ง คลัง สต๊อก และบรรจุภัณฑ์	ทุกขั้นตั้งแต่ผู้ขายวัตถุดิบถึงลูกค้าปลายทาง
คำถามหลัก	ส่งอย่างไร เก็บที่ไหน ใช้เวลากี่วัน	ซื้อจากใคร ผลิตเท่าไร เก็บสต๊อกเท่าไร
ตัวเลขที่ดู	ค่าส่งต่อจุด อัตราส่งตรงเวลา ของเสียหาย	ต้นทุนรวม ระยะเวลาสั่งถึงได้ของ เงินในสต๊อก

งานเลือกผู้ขาย ต่อรองราคา และออกใบสั่งซื้อ ไม่ใช่งานโลจิสติกส์ แต่เป็น การจัดซื้อจัดจ้าง ในขั้นจัดหา โลจิสติกส์เริ่มทำงานเมื่อผู้ขายพร้อมส่งของ และดูแลต่อจนของถึงมือลูกค้า

ลาดกระบังเคมีภัณฑ์แบ่งงานแบบนี้ชัดเจน ฝ่ายจัดซื้อสั่งน้ำยาจากโรงงานผู้ผลิต 4 ราย ส่วนหัวหน้าคลังรับผิดชอบตั้งแต่รถผู้ผลิตมาถึงหน้าคลัง จนรถบริษัทส่งของถึงลูกค้า

โลจิสติกส์มีกี่ประเภท

โลจิสติกส์ของธุรกิจแบ่งตามทิศทางของสินค้าได้ 3 ประเภท คือ ขาเข้า ขาออก และย้อนกลับ ธุรกิจทำเองทั้งหมดหรือจ้างผู้ให้บริการภายนอกบางส่วนก็ได้

ประเภท	ดูแลอะไร	ตัวอย่างงาน
ขาเข้า (Inbound Logistics)	ของที่เข้ามาจากผู้ขาย	รับของ ตรวจนับ จัดเก็บเข้าคลัง
ขาออก (Outbound Logistics)	ของที่ส่งออกไปหาลูกค้า	หยิบสินค้า แพ็ก จัดรถ ส่งและเก็บหลักฐานการรับ
ย้อนกลับ (Reverse Logistics)	ของที่ไหลกลับจากลูกค้า	รับคืนสินค้าชำรุด เก็บบรรจุภัณฑ์กลับมาใช้ซ้ำ

ธุรกิจที่ไม่อยากลงทุนรถหรือคลังเองจ้างผู้ให้บริการโลจิสติกส์ภายนอก (Third-Party Logistics หรือ 3PL) แทนได้ ซึ่งเป็นการ outsource งานบางส่วน ให้ผู้ที่มีรถ คลัง และระบบติดตามพร้อมอยู่แล้ว

งานย้อนกลับของลาดกระบังเคมีภัณฑ์คือรับแกลลอนเปล่าคืนจากลูกค้า บริษัทคืนเงินมัดจำแกลลอนใบละ 30 บาท และนำแกลลอนกลับมาล้างใช้ซ้ำ งานนี้จึงต้องมีคนนับและบันทึกทุกเที่ยว ไม่อย่างนั้นยอดเงินมัดจำในบัญชีจะไม่ตรงกับแกลลอนจริง

---

ต้นทุนโลจิสติกส์ของธุรกิจมีอะไรบ้าง

ต้นทุนโลจิสติกส์ของธุรกิจค้าส่งมี 5 ส่วนหลัก คือ ค่าขนส่งขาเข้า ค่าคลังสินค้า ค่าแรงงานคลัง ค่าขนส่งขาออก และค่าบรรจุภัณฑ์ เจ้าของกิจการควรรวมทั้ง 5 ส่วนเทียบกับยอดขาย เพราะการดูค่าน้ำมันอย่างเดียวจะเห็นต้นทุนไม่ครบ

ต้นทุนโลจิสติกส์ต่อเดือนของลาดกระบังเคมีภัณฑ์ สรุปได้ตามตารางนี้ (ข้อมูลสมมติ)

รายการ	บาทต่อเดือน
ค่าขนส่งขาเข้าจากโรงงานผู้ผลิต	24,000
ค่าเช่าคลัง 400 ตร.ม.	60,000
ค่าแรงพนักงานคลัง 3 คน	45,000
ค่าขนส่งขาออก (รถ 2 คัน น้ำมัน คนขับ)	96,000
บรรจุภัณฑ์และวัสดุกันกระแทก	12,000
รวม	237,000

ต้นทุนรวม 237,000 บาทคิดเป็นราว 7.4% ของยอดขาย 3,200,000 บาท ก้อนใหญ่ที่สุดคือค่าขนส่งขาออก ซึ่งเป็นจุดแรกที่บริษัทควรหาทางลด

ในทางบัญชี ค่าขนส่งขาเข้ารวมเป็นต้นทุนสินค้า ส่วนค่าขนส่งขาออกเป็นค่าใช้จ่ายในการขาย รายละเอียดอยู่ใน ค่าขนส่งและการบันทึกบัญชี Shipping

เดือนนี้ลาดกระบังเคมีภัณฑ์รับน้ำยาเข้าคลัง 1,200 ลัง ค่าขนส่งขาเข้า 24,000 บาทจึงทำให้ต้นทุนเพิ่มลังละ 20 บาท

ส่งของเองหรือจ้างบริษัทขนส่ง แบบไหนคุ้มกว่า

ธุรกิจควรเทียบต้นทุนต่อจุดส่งของรถตัวเองกับราคาที่บริษัทขนส่งเสนอ แล้วดูเงื่อนไขบริการประกอบ เช่น เวลาส่ง การเก็บเงินปลายทาง และความรับผิดชอบเมื่อของเสียหาย คำตอบมักไม่ใช่ทำเองทั้งหมดหรือจ้างทั้งหมด

ลาดกระบังเคมีภัณฑ์ส่งของวันละ 30 จุด เดือนละ 26 วัน รวม 780 จุด ค่าขนส่งขาออก 96,000 บาทจึงเฉลี่ยจุดละราว 123 บาท ผู้ให้บริการขนส่งรายหนึ่งเสนอราคาจุดละ 85 บาทสำหรับลูกค้าในปริมณฑล

บริษัทตัดสินใจย้ายจุดส่งปริมณฑล 40% หรือ 312 จุดไปให้บริษัทขนส่ง และเก็บรถไว้ 1 คันสำหรับลูกค้าในเมืองที่ต้องส่งตามเวลาโรงงาน (ข้อมูลสมมติ)

แบบ	การคำนวณ	บาทต่อเดือน
รถบริษัท 2 คัน (เดิม)	ต้นทุนจริงของเดือน	96,000
รถบริษัท 1 คัน + จ้างขนส่ง	52,000 + (312 × 85)	78,520
ส่วนต่าง	96,000 − 78,520	17,480

บริษัทที่จ้างผู้ให้บริการขนส่งต้องหักภาษี ณ ที่จ่ายร้อยละ 1 ของค่าขนส่ง ตาม คำสั่งกรมสรรพากร ที่ ท.ป.4/2528 ข้อ 12/4 ยกเว้นค่าโดยสารขนส่งสาธารณะ ลาดกระบังเคมีภัณฑ์จึงหักไว้ 26,520 × 1% = 265.20 บาท และออกหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ) ให้บริษัทขนส่งทุกเดือน

หลักการ 7Rs วัดระบบโลจิสติกส์อย่างไร

หลักการ 7Rs คือ เช็กลิสต์ 7 ข้อที่ธุรกิจใช้วัดว่าการส่งของแต่ละครั้งสำเร็จหรือไม่ ถ้าพลาดข้อใดข้อหนึ่ง ลูกค้าจะเห็นทันที และต้นทุนแก้ไขมักสูงกว่าต้นทุนป้องกัน

หลักการ	ความหมาย	ตัวเลขที่ใช้วัด
Right Product	ส่งสินค้าถูกชนิด	จำนวนครั้งที่ส่งผิดรายการ
Right Quantity	ส่งครบจำนวน	ยอดที่ลูกค้าแจ้งขาด
Right Condition	สินค้าสภาพดี	แกลลอนรั่วหรือบุบ
Right Place	ส่งถูกสถานที่	ครั้งที่ต้องส่งซ้ำ
Right Time	ส่งตรงเวลา	อัตราส่งตรงเวลา
Right Customer	ส่งถึงคนที่ต้องรับ	ใบส่งของที่ไม่มีลายเซ็นผู้รับ
Right Cost	ต้นทุนเหมาะสม	ค่าส่งต่อจุด

หัวหน้าคลังของลาดกระบังเคมีภัณฑ์จดข้อมูล 7 ข้อนี้ทุกวัน เดือนแรกพบแกลลอนรั่ว 18 ใบจาก 2,400 ใบ (0.75%) ส่วนใหญ่มาจากการวางซ้อนเกิน 3 ชั้นบนรถ บริษัทจึงเพิ่มแผ่นรองและกำหนดให้ซ้อนไม่เกิน 3 ชั้น

---

SME เริ่มจัดการโลจิสติกส์อย่างไร

ธุรกิจ SME เริ่มการจัดการโลจิสติกส์ได้ใน 4 ขั้น โดยยังไม่ต้องซื้อระบบใหญ่ ทุกขั้นใช้ข้อมูลที่ธุรกิจมีอยู่แล้วในใบส่งของ ใบรับของ และบัญชี

1. รวมต้นทุนโลจิสติกส์ให้ครบ 5 ส่วน ดึงค่าขนส่ง ค่าเช่าคลัง ค่าแรง และบรรจุภัณฑ์จากบัญชี แล้วหารด้วยยอดขายของเดือน
2. วัดเวลาส่งและของเสียหาย จดวันส่งจริงเทียบวันที่สัญญากับลูกค้า และจำนวนของที่ลูกค้าแจ้งเสียหาย
3. ตั้งระดับสต๊อกให้พอดี ใช้ Lead Time ของผู้ขาย คำนวณว่าต้องเก็บของสำรองกี่วัน แทนการสั่งเผื่อจนคลังเต็ม
4. เทียบทางเลือกเส้นทางและผู้ให้บริการทุกไตรมาส ดูว่าเส้นทางไหนควรส่งเอง เส้นทางไหนควรจ้าง

ธุรกิจที่นำเข้าหรือส่งออกเองต้องดูอีกชั้นหนึ่งว่าค่าขนส่งและความเสี่ยงช่วงไหนเป็นของผู้ซื้อหรือผู้ขาย ตาม เงื่อนไขส่งมอบ Incoterms ที่ตกลงในสัญญา เพราะเงื่อนไขนี้กำหนดว่าค่าขนส่งระหว่างประเทศจะไปอยู่ในต้นทุนของฝ่ายใด

ลาดกระบังเคมีภัณฑ์เริ่มจากขั้นที่ 1 และ 2 พร้อมกัน หลัง 3 เดือน บริษัทรู้ว่าต้นทุนโลจิสติกส์ลดจาก 7.4% เหลือราว 6.9% ของยอดขายหลังย้ายบางเส้นทางไปให้บริษัทขนส่ง จึงตั้งเป้าต่อไปที่ค่าเช่าคลัง

ข้อควรรู้เกี่ยวกับ Logistics

• ค่าส่งต่อจุดถูกที่สุดไม่ใช่คำตอบเสมอ ธุรกิจต้องดูเวลาส่ง การรับผิดชอบของเสียหาย และการเก็บหลักฐานการรับของประกอบ
• ค่าขนส่งขาเข้าเป็นต้นทุนสินค้า การลงเป็นค่าใช้จ่ายทั้งก้อนทำให้กำไรต่อสินค้าดูสูงหรือต่ำผิดจากความจริง
• จ้างขนส่งต้องหักภาษี ณ ที่จ่าย ผู้จ่ายหักร้อยละ 1 ของค่าขนส่ง และออกหนังสือรับรองให้ผู้รับเงิน
• สต๊อกในระบบต้องตรงกับของจริง ข้อมูลคลังที่ผิดทำให้ส่งของขาดหรือสั่งของเกิน
• ตัวเลขในบทความเป็นข้อมูลสมมติ ค่าขนส่ง ค่าเช่าคลัง และสัดส่วนต้นทุนของแต่ละธุรกิจต่างกัน การลงบัญชีค่าขนส่งและภาษีควรตรวจกับนักบัญชีของกิจการ

---

สรุป – รวมต้นทุนขนส่งและคลังให้ครบ 5 ส่วนก่อนตัดสินใจลด

• Logistics ดูแลการขนส่ง คลัง สต๊อก บรรจุภัณฑ์ และข้อมูลติดตามสินค้า เป็นส่วนหนึ่งของห่วงโซ่อุปทาน
• โลจิสติกส์แบ่งเป็นขาเข้า ขาออก และย้อนกลับ ธุรกิจทำเองหรือจ้าง 3PL บางส่วนได้
• ค่าขนส่งขาเข้าเป็นต้นทุนสินค้า ค่าขนส่งขาออกเป็นค่าใช้จ่ายในการขาย
• การเทียบค่าส่งต่อจุดของรถตัวเองกับผู้ให้บริการช่วยเลือกเส้นทางที่ควรจ้าง

เจ้าของกิจการเริ่มได้วันนี้ด้วยการเปิดบัญชีค่าใช้จ่ายเดือนล่าสุด รวมค่าขนส่ง ค่าเช่าคลัง ค่าแรงคลัง และบรรจุภัณฑ์ แล้วหารด้วยจำนวนจุดส่งของ ตัวเลขค่าส่งต่อจุดนี้คือฐานที่ใช้คุยราคากับบริษัทขนส่งทุกราย

บันทึกซื้อขายและตัดสต๊อกสินค้าด้วย PEAK

ตัวเลขต้นทุนโลจิสติกส์จะเชื่อได้เมื่อสต๊อกในระบบตรงกับของในคลัง PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ ช่วยบันทึกซื้อขายพร้อมตัดสต๊อกสินค้า และออกรายงานสินค้าคงเหลือไว้ตรวจยอดกับของจริงได้

ถ้าอยากเริ่มให้ข้อมูลซื้อ ขาย และสต๊อกอยู่ที่เดียวกับนักบัญชี ทดลองใช้ PEAK โปรแกรมบัญชีออนไลน์ฟรี 30 วัน

อ่านเรื่องสต๊อกและต้นทุนเพิ่มเติม

• บริหารสต๊อกสินค้า วิธีวางระบบรับเข้าและเบิกออก
• Dead Stock คืออะไร จัดการสินค้าค้างคลังที่ขายไม่ออก
• Economy of Scale เมื่อส่งของมากขึ้นแล้วต้นทุนต่อหน่วยลดลง

แหล่งอ้างอิง:

• CSCMP: Supply Chain Management Definitions and Glossary
• กรมสรรพากร: คำสั่งกรมสรรพากร ที่ ท.ป.4/2528
• PEAK Manual: พิมพ์รายงานสินค้าคงเหลือ ใน PEAK

---

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Logistics

แผนกโลจิสติกส์ทำอะไร

แผนกโลจิสติกส์ดูแลการรับของเข้าคลัง จัดเก็บ ควบคุมสต๊อก จัดรถ และส่งของถึงลูกค้า ตำแหน่งที่พบบ่อยคือ เจ้าหน้าที่คลังสินค้า ผู้วางแผนขนส่ง และผู้จัดการโลจิสติกส์ ส่วนงานเลือกผู้ขายและออกใบสั่งซื้อมักอยู่กับฝ่ายจัดซื้อ

WMS และ TMS คืออะไร

ระบบโลจิสติกส์ที่ใช้บ่อยมี 2 แบบ ระบบจัดการคลังสินค้า (WMS) บอกตำแหน่งของในคลังและคุมการหยิบสินค้า ส่วนระบบจัดการขนส่ง (TMS) ช่วยจัดเส้นทางและติดตามรถ ธุรกิจเล็กเริ่มจากสต๊อกในโปรแกรมบัญชีและตารางเส้นทางก่อนได้

Green Logistics คืออะไร

Green Logistics หมายถึง การจัดการขนส่งและคลังสินค้าที่ลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เช่น วางเส้นทางให้วิ่งเที่ยวเปล่าน้อยลง ใช้บรรจุภัณฑ์หมุนเวียน หรือเปลี่ยนรถเป็นพลังงานไฟฟ้า หลายวิธีช่วยลดค่าน้ำมันไปพร้อมกัน เช่น การรับแกลลอนคืนมาใช้ซ้ำ

Shipping กับ Logistics ต่างกันอย่างไร

Shipping คือการขนส่งสินค้าจากจุดหนึ่งไปอีกจุดหนึ่ง ส่วน Logistics กว้างกว่า เพราะรวมการจัดเก็บ สต๊อก บรรจุภัณฑ์ และข้อมูลติดตามสินค้าด้วย Shipping จึงเป็นงานหนึ่งในโลจิสติกส์

---

ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://www.peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine