สัญญาจ้างงาน คืออะไร สิ่งที่เจ้าของกิจการต้องรู้ก่อนจ้างพนักงาน

ธุรกิจเริ่มโตขึ้น ต้องจ้างพนักงานเพิ่ม แต่ยังไม่เคยทำสัญญาจ้างงานเป็นเอกสาร เจ้าของกิจการหลายคนตกลงปากเปล่ากับลูกจ้าง พอพนักงานลาออกกะทันหันหรือทำงานไม่ตรงที่ตกลง จะเรียกร้องอะไรก็ไม่มีหลักฐาน

สัญญาจ้างงาน คืออะไร ทำไมธุรกิจต้องมี

สัญญาจ้างงาน คือข้อตกลงระหว่างนายจ้างกับลูกจ้างที่กำหนดเงื่อนไขการทำงานร่วมกัน ทั้งตำแหน่ง ค่าจ้าง ระยะเวลา และสิทธิหน้าที่ของทั้งสองฝ่าย สำหรับเจ้าของกิจการ สัญญาจ้าง คือเครื่องมือปกป้องธุรกิจ ช่วยให้กำหนดขอบเขตงาน ป้องกันพนักงานนำข้อมูลไปเปิดเผย และมีหลักฐานชัดเจนถ้าต้องเลิกจ้าง

การมีสัญญาจ้างที่ชัดเจนช่วยให้เจ้าของกิจการมั่นใจว่าเงื่อนไขทุกอย่างถูกระบุไว้ครบ ถ้าเกิดข้อพิพาทกับลูกจ้าง สัญญาจ้าง คือหลักฐานหลักที่ศาลแรงงานใช้พิจารณา

แม้กฎหมายไทยไม่ได้บังคับว่าสัญญาจ้างต้องทำเป็นลายลักษณ์อักษรเสมอไป แต่กฎหมายคุ้มครองแรงงานกำหนดให้นายจ้างต้องแจ้งเงื่อนไขการจ้างเป็นหนังสือก่อนเริ่มงาน ดังนั้นการทำสัญญาเป็นเอกสารจึงเป็นวิธีที่ปลอดภัยที่สุด

สัญญาจ้างงาน สัญญาจ้างแรงงาน และสัญญาจ้างทำของ ต่างกันยังไง

ผู้ประกอบการหลายคนสับสนระหว่าง 3 คำนี้ ความแตกต่างสำคัญอยู่ที่ ใครคุมวิธีทำงาน

ประเภท	ลักษณะ	ใครคุมวิธีทำงาน	ตัวอย่าง
สัญญาจ้างแรงงาน	ลูกจ้างทำงานภายใต้คำสั่งนายจ้าง	นายจ้าง	จ้างพนักงานประจำ ทำงาน 9.00-18.00 น.
สัญญาจ้างทำของ	ผู้รับจ้างส่งมอบผลงานตามที่ตกลง	ผู้รับจ้าง	จ้างฟรีแลนซ์ออกแบบโลโก้
สัญญาจ้างงาน (ทั่วไป)	คำรวมที่ใช้เรียกทั้งสองแบบ	ขึ้นกับเนื้อหาสัญญา

ความแตกต่างนี้มีผลทางกฎหมายมาก เพราะสัญญาจ้างแรงงานได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายคุ้มครองแรงงาน แต่สัญญาจ้างทำของไม่ได้รับ

สัญญาจ้างงาน มีกี่ประเภท

สัญญาจ้างงานแบ่งได้ 4 ประเภทหลัก เจ้าของกิจการต้องเลือกให้ตรงกับลักษณะงานและระยะเวลาที่ต้องการ

ประเภท	ระยะเวลา	เหมาะกับ	สิทธิ์ค่าชดเชยเมื่อหมดสัญญา
มีกำหนดระยะเวลา	ระบุวันเริ่ม-วันสิ้นสุด	งาน project, สัญญา 1 ปี	ไม่มี (ถ้าจบตามกำหนด)
ไม่มีกำหนดระยะเวลา	ทำงานต่อเนื่อง ไม่ระบุวันสิ้นสุด	พนักงานประจำ	มี (ตามอายุงาน)
ชั่วคราว	งานเฉพาะกิจ ระยะสั้น	งานฤดูกาล, อีเวนต์	ไม่มี (ถ้าจบตามกำหนด)
Part-time	ทำงานไม่เต็มเวลา	นักศึกษาฝึกงาน, งานรายชั่วโมง	ขึ้นกับเงื่อนไข

สัญญาจ้างงานแบบมีกำหนดระยะเวลา

เป็นรูปแบบที่ SME นิยมใช้มากที่สุด เช่น สัญญาจ้างงาน 1 ปี โดยระบุวันเริ่มต้นและวันสิ้นสุดชัดเจน เมื่อครบกำหนดสัญญาจะสิ้นสุดโดยอัตโนมัติ ไม่ต้องบอกกล่าวล่วงหน้า

ข้อควรระวัง: ถ้าต่อสัญญาซ้ำหลายครั้งติดต่อกัน ศาลอาจตีความว่าเป็นการจ้างแบบไม่มีกำหนดระยะเวลา ซึ่งหมายความว่าลูกจ้างมีสิทธิ์ได้รับค่าชดเชยเมื่อเลิกจ้าง

สัญญาจ้างงานแบบไม่มีกำหนดระยะเวลา

ใช้สำหรับพนักงานประจำที่ทำงานต่อเนื่อง การเลิกจ้างต้องบอกกล่าวล่วงหน้าอย่างน้อย 1 งวดการจ่ายค่าจ้าง และลูกจ้างมีสิทธิ์ได้รับค่าชดเชยตามอายุงาน

สัญญาจ้างพนักงาน part-time และ freelance

ธุรกิจยุคนี้ไม่จำเป็นต้องจ้างพนักงานเต็มเวลาเสมอไป การจ้าง part-time หรือ freelance เป็นอีกทางเลือกที่ SME ใช้ลดต้นทุน โดยนายจ้างต้องไม่ลืมเรื่องภาษีหัก ณ ที่จ่ายที่ต้องหักทุกครั้งที่จ่ายค่าจ้าง สิ่งสำคัญคือต้องระบุในสัญญาให้ชัดว่าเป็นการจ้างแบบไหน เพราะมีผลต่อสิทธิ์ตามกฎหมายที่ต่างกัน

องค์ประกอบสำคัญที่ต้องมีในสัญญาจ้างงาน

สัญญาจ้างงานที่ดีต้องครอบคลุมเงื่อนไขสำคัญทั้งหมด เพื่อป้องกันปัญหาภายหลัง องค์ประกอบหลักที่ต้องระบุมีดังนี้

• ชื่อ-ที่อยู่นายจ้างและลูกจ้าง พร้อมเลขบัตรประชาชน
• ตำแหน่งงาน หน้าที่ และขอบเขตงานที่ชัดเจน
• ค่าจ้าง วิธีการจ่าย และรอบการจ่าย (รายเดือน/รายวัน)
• สวัสดิการ เช่น ประกันสังคม ประกันกลุ่ม วันลาพักร้อน
• วันและเวลาทำงาน รวมถึง OT
• ระยะเวลาสัญญา วันเริ่มงาน
• ช่วงทดลองงาน (ถ้ามี)
• เงื่อนไขการเลิกจ้างและค่าชดเชย
• ลายเซ็นทั้งสองฝ่าย พร้อมพยาน

ค่าจ้าง สวัสดิการ และเงื่อนไขการจ่าย

ส่วนนี้สำคัญมากสำหรับ SME เพราะเกี่ยวข้องกับต้นทุนธุรกิจโดยตรง สิ่งที่ต้องระบุในสัญญาให้ชัดเจน ได้แก่ จำนวนเงินค่าจ้าง วันที่จ่าย วิธีจ่าย (โอนเข้าบัญชี) และสวัสดิการเพิ่มเติม

ค่าจ้างต้องไม่ต่ำกว่าค่าแรงขั้นต่ำที่กฎหมายกำหนด ซึ่งปี 2568 อยู่ที่ 400 บาท/วัน ทั่วประเทศ นอกจากนี้นายจ้างยังต้องขึ้นทะเบียนประกันสังคมให้ลูกจ้างภายใน 30 วันนับจากวันเริ่มงาน

เงื่อนไขการเลิกจ้างและค่าชดเชย

หัวข้อนี้หลายคนมองข้าม แต่เป็นจุดที่ทำให้เกิดข้อพิพาทบ่อยที่สุด กฎหมายคุ้มครองแรงงานกำหนดค่าชดเชยขั้นต่ำตามอายุงาน ดังนี้

อายุงาน	ค่าชดเชยขั้นต่ำ
120 วัน ถึง 1 ปี	30 วัน
1-3 ปี	90 วัน
3-6 ปี	180 วัน
6-10 ปี	240 วัน
10-20 ปี	300 วัน
20 ปีขึ้นไป	400 วัน

สัญญาจ้างสามารถกำหนดค่าชดเชย มากกว่า ที่กฎหมายกำหนดได้ แต่จะกำหนด น้อยกว่า ไม่ได้ ข้อตกลงใดที่ให้สิทธิ์ลูกจ้างต่ำกว่ากฎหมายจะถือเป็นโมฆะ

ตัวอย่างแบบฟอร์มสัญญาจ้างงาน

หลายคนค้นหาตัวอย่างสัญญาจ้างงานเพื่อใช้เป็นต้นแบบ ด้านล่างเป็นโครงสร้างหลักที่ควรมีในแบบฟอร์มสัญญาจ้างงานของบริษัทเอกชน

โครงสร้างแบบฟอร์มสัญญาจ้างงานมาตรฐาน

1. ส่วนหัว: ชื่อเอกสาร วันที่ทำสัญญา เลขที่สัญญา
2. คู่สัญญา: ชื่อนายจ้าง (บริษัทที่จดทะเบียนแล้ว) และลูกจ้าง พร้อมที่อยู่
3. ตำแหน่งและขอบเขตงาน: ระบุให้ชัดเจนว่าต้องทำอะไรบ้าง
4. ค่าตอบแทน: จำนวนเงิน วิธีจ่าย รอบจ่าย
5. ระยะเวลาสัญญา: วันเริ่ม วันสิ้นสุด (ถ้ามี)
6. ช่วงทดลองงาน: กำหนดระยะเวลาและเงื่อนไข
7. สวัสดิการ: ประกันสังคม วันลา OT
8. การเลิกจ้าง: เงื่อนไข การบอกกล่าวล่วงหน้า ค่าชดเชย
9. ข้อตกลงอื่น: การรักษาความลับ ข้อห้ามการแข่งขัน
10. ลายเซ็นทั้งสองฝ่ายพร้อมพยาน

สำหรับ SME ที่ต้องการแบบฟอร์มสำเร็จรูป สามารถดาวน์โหลดตัวอย่างสัญญาจ้างงานจากกรมการจัดหางานได้ทั้งแบบ PDF และ Word

ข้อกฎหมายที่ผู้ประกอบการต้องรู้เกี่ยวกับสัญญาจ้างงาน

เรื่องกฎหมายอาจดูไกลตัว แต่ถ้าไม่รู้อาจถูกฟ้องร้องได้ สิ่งที่เจ้าของกิจการต้องจำ คือสัญญาจ้างจะกำหนดเงื่อนไขต่ำกว่าสิทธิขั้นต่ำที่กฎหมายกำหนดไม่ได้

ตัวอย่างสิทธิ์ขั้นต่ำที่ระบุในสัญญาไม่ได้ต่ำกว่า ได้แก่ ค่าจ้างขั้นต่ำ วันหยุดประจำสัปดาห์ไม่น้อยกว่า 1 วัน/สัปดาห์ วันหยุดตามประเพณีไม่น้อยกว่า 13 วัน/ปี วันลาพักร้อนไม่น้อยกว่า 6 วัน/ปี (หลังทำงานครบ 1 ปี) และค่าชดเชยตามอายุงาน

อากรแสตมป์สัญญาจ้างงาน ต้องติดเท่าไร

สัญญาจ้างทำของต้องติดอากรแสตมป์ในอัตรา 1 บาท ต่อทุก 1,000 บาท ของค่าจ้าง ส่วนสัญญาจ้างแรงงานระหว่างนายจ้างกับลูกจ้าง ไม่ต้อง ติดอากรแสตมป์ อ่านรายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่บทความอากรแสตมป์สัญญาจ้างของ PEAK

สัญญาจ้างงาน กับการทำงาน Remote

การทำงานแบบ remote หรือ work from home เป็นเรื่องปกติของธุรกิจยุคนี้ แต่สัญญาจ้างงานแบบเดิมอาจไม่ครอบคลุมเรื่องเหล่านี้ สิ่งที่ควรเพิ่มในสัญญาสำหรับพนักงาน remote ได้แก่

• สถานที่ทำงาน (ระบุว่าทำจากที่ไหนก็ได้ หรือกำหนดพื้นที่)
• ชั่วโมงทำงานและวิธีรายงานเวลา
• อุปกรณ์ที่บริษัทจัดให้หรือพนักงานจัดหาเอง
• ค่าใช้จ่ายที่บริษัทรับผิดชอบ เช่น ค่าอินเทอร์เน็ต
• นโยบายความปลอดภัยของข้อมูล

วิธีจัดการสัญญาจ้างงานอย่างเป็นระบบ

เจ้าของกิจการที่มีพนักงานหลายคนอาจพบว่าการจัดการสัญญาจ้างด้วยกระดาษยุ่งยากและเสี่ยงหาย วิธีที่ดีกว่า คือใช้ระบบดิจิทัลจัดเก็บเอกสาร เช่น เก็บไฟล์สัญญาบน Cloud แยกโฟลเดอร์ตามชื่อพนักงาน ตั้งแจ้งเตือนวันหมดอายุสัญญา และสำรองข้อมูลไว้อย่างน้อย 2 แหล่ง

เรื่องค่าจ้างและสวัสดิการที่ระบุในสัญญา ก็ต้องบันทึกบัญชีให้ถูกต้องตรงกัน การใช้โปรแกรมบัญชีที่รองรับเงินเดือนจะช่วยลดข้อผิดพลาดได้มาก

สรุป: สัญญาจ้างงาน สิ่งที่เจ้าของกิจการต้องทำ

• ทำสัญญาจ้างเป็นเอกสารทุกครั้งที่รับพนักงานใหม่ แม้กฎหมายไม่ได้บังคับทุกกรณี
• ระบุเงื่อนไขสำคัญให้ครบ ได้แก่ ค่าจ้าง ตำแหน่ง ขอบเขตงาน ระยะเวลา และเงื่อนไขเลิกจ้าง
• ห้ามกำหนดสิทธิ์ลูกจ้างต่ำกว่าที่กฎหมายกำหนด

จัดการเงินเดือนและเอกสารพนักงานด้วย PEAK

PEAK ช่วยเจ้าของกิจการจัดการค่าใช้จ่ายพนักงาน บันทึกเงินเดือน หักภาษี ณ ที่จ่าย และออกเอกสารทางบัญชีได้อัตโนมัติ ทดลองใช้ PEAK ฟรี 30 วัน

---

คำถามที่พบบ่อย เกี่ยวกับสัญญาจ้างงาน

สัญญาจ้างงาน ไม่ทำเป็นลายลักษณ์อักษร ผิดกฎหมายไหม

กฎหมายไทยยอมรับสัญญาจ้างปากเปล่า แต่ปัญหาคือถ้าเกิดข้อพิพาท ฝ่ายที่ไม่มีหลักฐานจะเสียเปรียบมากในศาลแรงงาน ดังนั้นแม้ไม่ผิดกฎหมาย แต่ทำเป็นเอกสารปลอดภัยกว่าเสมอ

ผิดสัญญาจ้างงาน มีผลอย่างไร

ขึ้นกับว่าฝ่ายไหนผิดสัญญา ถ้านายจ้างเลิกจ้างโดยไม่เป็นธรรม ลูกจ้างมีสิทธิ์เรียกค่าเสียหายและค่าชดเชยตามกฎหมาย ถ้าลูกจ้างลาออกโดยไม่แจ้งล่วงหน้าตามสัญญา นายจ้างอาจเรียกค่าเสียหายได้เช่นกัน ทั้งนี้ต้องดำเนินเรื่องทางกฎหมาย

สัญญาจ้างงาน ภาษาอังกฤษ ต้องทำไหม

ไม่บังคับ แต่แนะนำสำหรับบริษัทที่มีพนักงานต่างชาติหรือเป็นบริษัทร่วมทุนกับต่างประเทศ สัญญาสองภาษา (ไทย-อังกฤษ) ช่วยลดปัญหาความเข้าใจผิดและใช้เป็นหลักฐานได้ทั้งในศาลไทยและต่างประเทศ

ดาวน์โหลดแบบฟอร์มสัญญาจ้างงาน PDF หรือ Word ได้ที่ไหน

ค้นหา “แบบฟอร์มสัญญาจ้าง” ในเว็บไซต์กรมการจัดหางาน หรือขอจากสำนักงานจัดหางานจังหวัด นำมาปรับรายละเอียดให้ตรงกับธุรกิจของคุณ ควรให้ทนายหรือที่ปรึกษาตรวจก่อนใช้จริง

ช่วงทดลองงานกำหนดได้นานเท่าไร

กฎหมายไม่ได้กำหนดระยะเวลาทดลองงานไว้โดยเฉพาะ แต่ที่นิยมกันคือ 90-120 วัน ข้อสำคัญคือช่วงทดลองงานก็ถือเป็นลูกจ้างตามกฎหมาย มีสิทธิ์ได้รับค่าจ้างขั้นต่ำและประกันสังคมเช่นเดียวกับพนักงานปกติ

---

ทดลองใช้งานโปรแกรมบัญชี PEAK ฟรี! 30 วัน มูลค่า 1,200 บาท
คลิก https://peakaccount.com (ไม่มีค่าใช้จ่าย)
PEAK Call Center : 1485
LINE : @peakaccount
สอบถามเพิ่มเติม คลิก https://m.me/peakengine